Niedźwiedzie – między mitami, opiniami i prawdą

niedźwiedzi i ludzie mogą ze sobą współistnieć, wymaga to jednak dostosowań społecznych.

Taki jest wniosek z pierwszego szwajcarskiego sympozjum poświęconego niedźwiedziom, które odbyło się w piątek w Landquart.

Podczas wydarzenia zorganizowanego przez WWF i Pro Natura eksperci ze Szwajcarii, Włoch i Słowenii dyskutowali o wyzwaniach związanych z powrotem niedźwiedzia do Szwajcarii. Odkąd ostatni żyjący na wolności osobnik został zastrzelony 1 września 1904 roku w Val S-charl w Dolnej Engadynie, od 2005 roku niedźwiedzie z północnych Włoch regularnie ponownie migrują do Gryzonii.

Na sympozjum Claudio Groff z administracji leśnej i ds. dzikich zwierząt prowincji Trydent w północnych Włoszech był, jak podają organizacje ekologiczne, przekonany, że niedźwiedzie i ludzie mogą współistnieć w Alpach. Decydujące znaczenie mają informowanie ludności i rozwiązywanie konfliktów oraz gotowość do zaakceptowania pewnych kosztów i niedogodności.

Tylko niedźwiedzie niewzbudzające uwagi mają szansę

Według inspektora ds. łowiectwa w Gryzonii tylko osobniki niewzbudzające uwagi i płochliwe mają szansę na współistnienie z człowiekiem. Trudniej jest w przypadku tzw. problemowych niedźwiedzi. Zdaniem Brosiego nieodzowna przy powrocie niedźwiedzia jest akceptacja ze strony miejscowej ludności.

Jak podają WWF i Pro Natura, podczas sympozjum stało się jasne, że powrót niedźwiedzia wymaga dostosowań społecznych. Ochrona stad zwierząt gospodarskich i uli, gospodarka odpadami oraz utrzymywanie drapieżników z dala od osiedli to kluczowe kwestie współistnienia.

To, czy takie dostosowania się powiodą, zależy – jak piszą WWF i Pro Natura – mniej od niedźwiedzia, jego biologii czy wymagań siedliskowych, a bardziej od „naszych wyobrażeń i naszej woli”.

Decydujący jest niedźwiedź w naszych głowach

Co najmniej jedenaście niedźwiedzi przywędrowało do Szwajcarii od 2005 roku. Niektóre z nich wywołały wielkie poruszenie. Inne wędrowały niezauważone. Jedno jest pewne: do Szwajcarii przybędą kolejne niedźwiedzie. Jak sprawić, by powrót tego rodzimego dzikiego zwierzęcia przebiegał możliwie „społecznie akceptowalnie”? Dyskutowali o tym międzynarodowi eksperci od niedźwiedzi, szwajcarscy Strażnik przyrody i ochroniarze przyrody podczas dzisiejszego sympozjum o niedźwiedziach zorganizowanego przez Pro Natura i WWF Szwajcaria w Landquart.

„Blick” ochrzcił pierwszego niedźwiedzia w 2005 roku mianem „Lumpaz”, czyli łobuziak. Przychylność mediów wobec pierwszego niedźwiedzia, który 100 lat po wytępieniu znów przemierzał szwajcarską ziemię, była wówczas ogromna. Nastroje w Puschlav w 2013 roku, gdy M13 zapuścił się w pobliże osad, były – na miejscu i w „Blicku” – znacznie bardziej agresywne.

Te dwa skrajne przypadki doskonale ilustrują rozpiętość społecznych reakcji na niedźwiedzia w naszym kraju. Międzynarodowe sympozjum fachowe poświęcone powrotowi niedźwiedzia do Szwajcarii miało na celu rzeczową dyskusję o sprawdzonych rozwiązaniach i wskazanie dróg do pragmatycznego postępowania z tym rodzimym dzikim zwierzęciem.

Claudio Groff z administracji leśnej i ds. dzikich zwierząt prowincji Trydent (I), gdzie żyje około 50 niedźwiedzi, może odwołać się do wieloletniego doświadczenia. Dla niego sprawa jest jasna: „Niedźwiedzie i ludzie mogą współistnieć w Alpach. Decydujące są informowanie ludności i rozwiązywanie konfliktów, a także gotowość do zaakceptowania pewnych kosztów i niedogodności.”

„Tylko niepozorne, płochliwe zwierzęta mają w ogóle szansę. Trudno robi się w przypadku problemowych niedźwiedzi” – to jeden z dotychczasowych wniosków, jakie na podstawie swoich doświadczeń wyciąga graubündeński inspektor łowiectwa Georg Brosi. Dla niego jest jasne, że akceptacja ze strony lokalnej ludności jest kluczowym elementem powrotu niedźwiedzia przebiegającego z minimalną liczbą konfliktów.

Dyskusja o drapieżnikach jest symbolem różnych perspektyw patrzenia na przyrodę, powiedział prof. Stefan Forster, kierownik obszaru badawczego Krajobraz i Turystyka na Zürcher Hochschule für angewandte Wissenschaften ZHAW. Dla niektórych ludzi powrót zwierząt takich jak niedźwiedź oznacza budzącą lęk utratę kontroli, dla innych romantyczną formę wolności, czyli autentyczności.

Podczas sympozjum poświęconego niedźwiedziom stało się jasne, że powrót niedźwiedzia wymaga od społeczeństwa pewnych dostosowań. Ochrona stad i uli, konsekwentne gospodarowanie odpadami oraz trzymanie zwierząt z dala od osiedli to kluczowe kwestie we wspólnym współistnieniu. To, czy takie dostosowania się powiodą, zależy mniej od niedźwiedzia, jego biologii czy wymagań dotyczących siedliska, a bardziej od naszych wyobrażeń i naszej woli.

---

Powiązane dossier i artykuły:

• Dossier: Niedźwiedź brunatny w Szwajcarii
• Dossier: Ochrona stad w Szwajcarii
• Dossier: Mity łowieckie
• Dossier: Model straznikow przyrody
• Dossier: Łowiectwo i bioroznorodnosc
• Włącz się