Pouczające zmiany siatkówki oka

Siatkówka oka jest częścią centralnego układu nerwowego, a tym samym częścią mózgu.

Zmiany w mózgu mogą więc być prawdopodobnie wykrywalne już w oku. Ten pomysł podjął międzynarodowy zespół badawczy pod kierownictwem Uniwersytetu w Zurychu oraz Uniwersyteckiej Kliniki Psychiatrycznej w Zurychu: w swoim badaniu naukowcy sprawdzili, czy zmienione połączenia nerwowe w siatkówce oka są powiązane z genetycznym ryzykiem schizofrenii. Właśnie w przypadku schizofrenii zaburzenia w neuronalnym przetwarzaniu informacji uznawane są za cechę centralną.

Z wcześniejszych badań wiadomo, że osoby chore na schizofrenię wykazują nie tylko deficyty w istocie szarej mózgu, ale również minimalne ubytki tkanki siatkówki. Do tej pory nie było jednak jasne, czy zmiany te są przyczyną, czy skutkiem schizofrenii. Także sama choroba mogłaby wpływać na siatkówkę – na przykład poprzez styl życia, leki lub towarzyszącą cukrzycę.

Przeanalizowano liczne dane osób zdrowych

«Aby zbadać, czy samo ryzyko zachorowania na schizofrenię wpływa już na centralny układ nerwowy, przebadaliśmy dziesiątki tysięcy zdrowych osób» – mówi Finn Rabe, pierwszy autor badania i badacz podoktorski na Uniwersytecie w Zurychu. «Następnie obliczyliśmy ich ryzyko schizofrenii za pomocą wyniku genetycznego».

Zespół mógł przy tym skorzystać z obszernych danych dotyczących siatkówki oraz informacji genetycznych z tak zwanego UK-Biobank. Dane te pochodzą z narodowego badania kohortowego obejmującego ponad pół miliona osób i są publicznie dostępne. «Można powiedzieć, że UK-Biobank dzięki zakresowi swoich danych zrewolucjonizował badania biomedyczne» – mówi Rabe.

Wyższe ryzyko przy cieńszej siatkówce

Badanie wykazało, że wyższe genetyczne ryzyko schizofrenii rzeczywiście wiąże się z cieńszą siatkówką. Efekty są jednak niewielkie, dlatego potrzebne są tak duże badania jak to, aby wiarygodnie je wykazać. Dobrą wiadomością jest to, że takie zmiany w siatkówce – w przeciwieństwie do zmian w mózgu – można wykryć za pomocą prostych, nieinwazyjnych i niedrogich pomiarów oka. Dzięki optycznej koherentnej tomografii, rodzajowi ultrasonografii oka, grubość siatkówki można zmierzyć w ciągu kilku minut.

To obiecujące dla profilaktyki. «Nasze badanie pokazuje potencjał wykorzystania optycznej koherentnej tomografii w rutynie klinicznej. Potrzebne są jednak jeszcze duże badania długoterminowe, aby wyjaśnić korzyści w zakresie prewencji» – mówi Finn Rabe.

Perspektywy dla nowych terapii

Kolejnym istotnym wynikiem badania są warianty genetyczne związane z procesami zapalnymi w mózgu. Mogą one również przyczyniać się do strukturalnych zmian w siatkówce. Tym samym badanie wspiera tak zwaną hipotezę zapalną schizofrenii – czyli ideę, że procesy zapalne przyczyniają się do powstawania lub przebiegu choroby. «Jeśli ta hipoteza jest prawdziwa, procesy zapalne można by przerywać za pomocą leków, a chorobę w przyszłości leczyć jeszcze skuteczniej» – wyjaśnia Rabe.