Veelzeggende netvliesveranderingen

Het netvlies maakt deel uit van het centrale zenuwstelsel en dus ook van de hersenen.

Veranderingen in de hersenen zijn daarom mogelijk ook al in het oog aan te tonen. Deze gedachte heeft een internationaal onderzoeksteam onder leiding van de Universiteit van Zürich en de Psychiatrische Universiteitskliniek Zürich opgepakt: in hun studie hebben de onderzoekers onderzocht of veranderde zenuwverbindingen in het netvlies samenhangen met het genetische risico op schizofrenie. Want juist bij schizofrenie gelden verstoringen in de neuronale informatieverwerking als een centraal kenmerk.

Uit eerdere studies is bekend dat mensen met schizofrenie niet alleen te maken hebben met tekorten in de grijze stof van de hersenen, maar ook minimale weefselverliezen in het netvlies vertonen. Tot nu toe was echter onduidelijk of deze veranderingen oorzaak of gevolg van schizofrenie zijn. Ook de aandoening zelf zou het netvlies kunnen beïnvloeden – bijvoorbeeld door de levensstijl, medicijnen of een bijkomende diabetes.

Veel gegevens van gezonde mensen geanalyseerd

«Om te onderzoeken of het risico op schizofrenie al invloed heeft op het centrale zenuwstelsel, hebben we tienduizenden gezonde personen onderzocht», zegt Finn Rabe, eerste auteur van de studie en postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit van Zürich. «Hun risico op schizofrenie hebben we vervolgens berekend met behulp van een genetische score.»

Daarbij kon het team gebruikmaken van uitgebreide netvliesgegevens en genetische informatie uit de zogenoemde UK Biobank. Deze gegevens uit een nationale cohortstudie met meer dan een half miljoen mensen zijn openbaar toegankelijk. «Je kunt wel zeggen dat de UK Biobank door de omvang van haar gegevens de biomedische wetenschap heeft gerevolutioneerd», aldus Rabe.

Hoger risico bij dunner netvlies

De studie toonde aan dat een hoger genetisch risico op schizofrenie inderdaad samengaat met een dunner netvlies. De effecten zijn echter klein, waardoor grote studies zoals deze nodig zijn om ze betrouwbaar aan te tonen. Het goede nieuws is dat dergelijke veranderingen in het netvlies – in tegenstelling tot die in de hersenen – kunnen worden vastgesteld met eenvoudige, niet-invasieve en goedkope oogmetingen. Dankzij optische coherentietomografie, een soort echografie van het oog, kan de dikte van het netvlies binnen enkele minuten worden gemeten.

Dat is veelbelovend voor preventie. “Onze studie toont het potentieel aan van het gebruik van optische coherentietomografie in de klinische praktijk. Er zijn echter nog grote langetermijnstudies nodig om het nut ervan voor preventie te verduidelijken”, zegt Finn Rabe.

Perspectieven voor nieuwe therapieën

Een andere belangrijke bevinding van de studie betreft genetische varianten die verband houden met ontstekingsprocessen in de hersenen. Deze zouden ook kunnen bijdragen aan structurele veranderingen in het netvlies. Daarmee ondersteunt de studie de zogenoemde ontstekingshypothese van schizofrenie – het idee dat ontstekingsprocessen bijdragen aan het ontstaan of het verloop van de ziekte. “Als deze hypothese klopt, zouden ontstekingen met medicijnen kunnen worden onderbroken, waardoor de ziekte in de toekomst mogelijk nog beter behandeld kan worden”, legt Rabe uit.