Czy koty są mądrzejsze od psów?

Właściciele psów i kotów snują wiele domysłów na temat inteligencji swoich czworonożnych towarzyszy.

Oczywiście wszyscy chętnie wyobrażamy sobie, że nasz Reksio lub Felix jest najmądrzejszym zwierzęciem, jakie kiedykolwiek aportowało piłkę – albo się na nią rzucało. Czy możemy więc wreszcie rozstrzygnąć tę odwieczną debatę? Który gatunek jest mądrzejszy: psy czy koty?

Okazuje się, że odpowiedź nie jest tak prosta, jak chcieliby miłośnicy zwierząt.

«Naukowcy zajmujący się poznaniem psów nie badają inteligencji samej w sobie, lecz różne aspekty poznania«, wyjaśnia Alexandra Horowitz, specjalizująca się w poznaniu psów w Barnard College w Nowym Jorku, autorka książki «Inside of a Dog: What Dogs See, Smell, and Know».

Horowitz kwestionuje nawet ludzki zwyczaj porównywania inteligencji różnych gatunków.

«W najprostszym ujęciu koty są mądre w tym, co koty muszą robić, a psy w tym, co muszą robić psy«, powiedziała. «Nie sądzę, aby mówienie o względnej ,inteligencji' gatunków miało w ogóle sens«.

Brian Hare, profesor antropologii ewolucyjnej na Duke University, zgodził się z tą oceną.

«Pytanie, czy pies jest mądrzejszy od kota, przypomina pytanie, czy młotek jest lepszym narzędziem niż śrubokręt – wszystko zależy od tego, do czego został zaprojektowany«, wyjaśnił w Live Science.

Nie oznacza to jednak, że badacze zachowań zwierząt nie próbowali zmierzyć inteligencji psów i kotów – a właściwie zdolności poznawczych wykraczających poza to, co niezbędne do przetrwania.

Kristyn Vitale, adiunkt ds. zdrowia i zachowania zwierząt w Unity College w stanie Maine, powiedziała, że inteligencję zwierząt zwykle dzieli się na trzy główne obszary:

• Zdolność rozwiązywania problemów
• Tworzenie pojęć (zdolność do formowania ogólnych koncepcji na podstawie konkretnych doświadczeń)
• Inteligencja społeczna

Vitale zajmuje się głównie kotami, a jej obecny główny nurt badań nad wewnętrznym światem kotów koncentruje się na inteligencji społecznej. Koty, często postrzegane jako niedostępne i niezainteresowane ludźmi, w rzeczywistości wykazują wysoki poziom inteligencji społecznej, «często na tym samym poziomie co psy«.

Badania pokazują na przykład, że koty potrafią odróżnić swoje imiona od podobnie brzmiących słów, oraz stwierdzono, że interakcje z ludźmi przedkładają nad jedzenie, zabawki i zapachy. Ludzka uwaga ma dla kotów znaczenie: w badaniu opublikowanym w 2019 roku w czasopiśmie Behavioural Processes stwierdzono, że kot spędza więcej czasu z osobą, jeśli ta poświęca mu uwagę.

W jednym z rzadkich badań, które bezpośrednio porównują koty i psy, badacze nie znaleźli istotnej różnicy między obydwoma gatunkami w zdolności do znajdowania ukrytego jedzenia na podstawie wskazówek podawanych przez człowieka. Badacze zauważyli jednak, że «kotom w porównaniu z psami brakuje niektórych elementów zachowania związanego z uwagą«. (Właściciele zwierząt, którzy widzieli już, jak pies żebrze przy swojej misce z jedzeniem, podczas gdy kot po prostu odchodzi, dokładnie wiedzą, co zaobserwowali badacze).

A potem jest jeszcze kwestia wielkości mózgu. Powszechnie panuje przekonanie, że wielkość mózgu decyduje o względnej inteligencji, a jeśli byłoby to zawsze prawdą, psy najwyraźniej miałyby przewagę.

Hare powiedział, że wraz z antropologiem Evanem MacLeanem z University of Arizona zwerbowali ponad 50 badaczy z całego świata, aby zastosować opracowany przez siebie test na 550 gatunkach zwierząt, w tym «ptakach, małpach, psach, lemurach i słoniach«.

Pomysł polegał na przetestowaniu cechy poznawczej, jaką jest samokontrola, czyli, jak nazywają to badacze, «kontrola hamująca«, u różnych gatunków zwierząt. Ich test, opublikowany w 2014 roku w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences, był wersją dla zwierząt słynnego badania Uniwersytetu Stanforda z 1972 roku, w którym dzieci w wieku od 3 do 5 lat testowano pod kątem zdolności do odraczania zjedzenia pianki marshmallow.

Badanie międzygatunkowe wykazało, że «im większy mózg zwierzęcia, tym więcej samokontroli wykazywały w naszym teście z ptasim mleczkiem«, mówi Hare. Zdolność do samokontroli jest jednym ze wskaźników wyższej funkcji poznawczej.

Jest jednak pewien haczyk: koty nie zostały uwzględnione w tym teście, więc możemy spekulować, jak wypadłyby na podstawie wielkości swojego mózgu, ale w rzeczywistości tego nie wiemy.

Przy tego rodzaju ocenie inteligencji należy również pamiętać, że możemy traktować psy i koty inaczej, mówi Vitale.

«Na przykład psy są często dobrze zsocjalizowane, uczęszczają na kursy dla szczeniąt, jeżdżą samochodem i chodzą do psich parków«, powiedziała. «Właściciele kotów zapewniają swoim kotom mniej tego rodzaju socjalizacji i możliwości treningowych».

Kto więc w końcu wygrywa? Może powinniśmy po prostu doceniać szczególny rodzaj inteligencji zwierząt domowych, w szczególności ich inteligencję społeczną, która sprawia, że są wspaniałymi towarzyszami.