Patenty zagrażają hodowli roślin w Europie

Nowy raport koalicji «No Patents on Seeds» pokazuje, w jaki sposób koncerny nasienne monopolizują naturalnie występujące sekwencje genowe lub przypadkowe mutacje genetyczne za pomocą patentów. W ten sposób blokują konwencjonalną hodowlę i narażają na szwank bezpieczeństwo żywnościowe.

Opublikowany przez «No Patents on Seeds» i przekazany Europejskiemu Urzędowi Patentowemu (EPO)1 podczas akcji protestacyjnej raport pokazuje, że mimo zakazu patentowania konwencjonalnie hodowanych roślin i zwierząt, wciąż zgłaszane są patenty dotyczące hodowli konwencjonalnej. Syngenta w różnych wnioskach patentowych rości sobie prawa do tysięcy naturalnie występujących wariacji genetycznych, potrzebnych do hodowli roślin spożywczych, takich jak soja i kukurydza, w celu poprawy ich odporności na szkodniki roślinne. Bayer, BASF, Rijk Zwaan i inne firmy złożyły różne wnioski patentowe na pomidory odporne na tak zwany wirus Jordan. Odpowiednie geny firmy te znalazły przede wszystkim u dzikich krewnych pomidora. Skutkiem jednoczesnego rościenia sobie praw do tych zasobów genetycznych jest tak zwany „gąszcz patentowy”. Blokuje on skutecznie dostęp do materiału biologicznego potrzebnego w tradycyjnej hodowli do wytworzenia pożądanej odporności na wirusy. Niegdyś swobodny dostęp do istniejących odmian i akcesji w bankach genów jest przez to dla hodowców znacznie ograniczony.

Potrzebne jest działanie polityczne

W kwietniu 2020 roku Wielka Izba Odwoławcza Europejskiego Urzędu Patentowego w przełomowej decyzji zasadniczej ustaliła, że rośliny i zwierzęta pochodzące z metod hodowli „zasadniczo biologicznych” nie podlegają opatentowaniu. Tym samym odpowiedziała na żądania społeczeństwa obywatelskiego, Parlamentu Europejskiego oraz organizacji hodowców i rolników, które przez lata sprzeciwiały się udzielaniu takich patentów. Jednak organizacje stojące za «No Patents on Seeds» ostrzegały już wówczas, że wciąż istnieje zbyt wiele luk prawnych, aby rzeczywiście zapobiec patentom na tradycyjne rośliny.

Niniejszy raport potwierdza to ustalenie – i podkreśla pilną potrzebę działań politycznych, aby hodowcy metodami konwencjonalnymi zachowali zdolność do innowacji również w przyszłości. «No Patents on Seeds» zbiera obecnie podpisy pod petycją, która wzywa ministrów i ministrów państw-stron EPO do podjęcia skutecznych działań przeciwko patentom na konwencjonalną hodowlę roślin i zwierząt. Zebrano już ponad 200’000 podpisów, a ich liczba codziennie rośnie.

Sposób, w jaki patenty na rośliny są traktowane w Europie, wpływa również na praktykę w krajach globalnego Południa. Patenty na materiał siewny są tam wysoce problematyczne, ponieważ rolniczki i rolnicy są egzystencjalnie zależni od możliwości swobodnego rozmnażania swoich nasion.