Patenten brengen de plantenveredeling in Europa in gevaar

Een nieuw rapport van de coalitie «No Patents on Seeds» laat zien hoe zaadconcerns natuurlijk voorkomende gensequenties of toevallige genmutaties via patenten monopoliseren. Daarmee blokkeren ze de conventionele veredeling en zetten ze de voedselzekerheid op het spel.

Het door «No Patents on Seeds» gepubliceerde rapport, dat tijdens een actie aan het Europees Octrooibureau (EOB)1 werd overhandigd, laat zien hoe er ondanks het verbod op het octrooieren van conventioneel gefokte planten en dieren nog steeds patenten worden aangevraagd die betrekking hebben op conventionele veredeling. Syngenta claimt in verschillende octrooiaanvragen duizenden natuurlijk voorkomende genetische variaties die nodig zijn voor de veredeling van voedselgewassen zoals sojabonen en maïs, om hun weerstand tegen plantenziekten te verbeteren. Bayer, BASF, Rijk Zwaan en co. hebben diverse octrooiaanvragen ingediend voor tomaten met resistentie tegen het zogenoemde Jordaanvirus. De betreffende genen hebben de bedrijven vooral gevonden bij wilde verwanten van de tomaat. Het resultaat van deze gelijktijdige claims op de genetische eigenschappen is een ‘patentenwoud’. Dit blokkeert effectief de toegang tot het biologisch materiaal dat nodig is bij traditionele veredeling om de gewenste virusresistentie te verkrijgen. De ooit vrije toegang tot bestaande rassen en tot accessies in genenbanken wordt zo sterk beperkt voor veredelaars.

Er is politiek handelen nodig

In april 2020 bepaalde de Grote Kamer van Beroep van het Europees Octrooibureau in een historische principebeslissing dat planten en dieren die voortkomen uit ‘wezenlijk biologische’ veredelingsprocessen niet octrooieerbaar zijn. Daarmee reageerde zij op de eisen van het maatschappelijk middenveld, het Europees Parlement en veredelaars- en boerenorganisaties, die zich jarenlang tegen het verlenen van dergelijke patenten hadden verzet. Maar de organisaties achter «No Patents on Seeds» waarschuwden destijds al dat er nog te veel mazen in de wet waren om patenten op conventionele planten daadwerkelijk te voorkomen.

Het voorliggende rapport bevestigt deze bevinding – en onderstreept de urgentie van politiek handelen, opdat conventionele veredelaars ook in de toekomst hun innovatievermogen behouden. «No Patents on Seeds» verzamelt momenteel handtekeningen voor een petitie, die de ministers van de verdragsstaten van het EOB oproept tot doeltreffende maatregelen tegen patenten op de conventionele veredeling van planten en dieren. Er zijn al meer dan 200.000 handtekeningen verzameld en er komen dagelijks meer bij.

Hoe patenten op planten in Europa worden gehanteerd, beïnvloedt ook de praktijk in landen van het mondiale Zuiden. Patenten op zaaigoed zijn daar zeer problematisch, omdat boerinnen en boeren er existentieel van afhankelijk zijn dat ze hun zaaigoed vrij kunnen vermeerderen.