Niewidzialne fabryki zwierząt z miliardami stworzeń

Eurogroup for Animals mówi o europejskich „niewidzialnych" fabrykach zwierząt: zakładach hodowli owadów, które do 2030 roku mają produkować biliony zwierząt rocznie.

Dziewięć gatunków owadów jest w UE oficjalnie dopuszczonych do hodowli, najczęściej jako źródło białka dla hodowli ryb, tuczu drobiu i karmy dla zwierząt domowych. To, co sprzedaje się jako czysta technologia przyszłości, strukturalnie podąża za logiką przemysłowej hodowli masowej, z tą różnicą, że cierpienie zwierząt w maleńkich segmentach pozostaje w dużej mierze poza zasięgiem wzroku.

Opublikowane teraz nagrania wideo z największej farmy owadów we Francji po raz pierwszy z taką dokładnością dokumentują, jak wygląda ta codzienność. Pochodzą one z platformy medialnej Vakita i zostały przeanalizowane przez Eurogroup for Animals, która od lat ostrzega przed systemowymi problemami tej branży.

Chaotyczne warunki, zniszczona technika, otwarte łańcuchy pokarmowe

Według organizacji nagrania pokazują zakład, w którym ptaki i gryzonie swobodnie przemieszczają się pomiędzy obszarami produkcyjnymi. Kilka maszyn ma być uszkodzonych lub prowizorycznie naprawionych, pasza wycieka, larwy pełzają po podłogach i poza przewidzianymi pojemnikami. W ten sposób zacierają się granice między obszarem hodowli, otoczeniem i potencjalnym uwolnieniem do środowiska — to zagrożenie dla bezpieczeństwa biologicznego, na które krytycy zwracają uwagę od lat.

Dla Eurogroup for Animals zakład ten jest przykładem branży, która rośnie w zawrotnym tempie, podczas gdy podstawowe standardy higieny, ochrony zwierząt i skutków środowiskowych nie są jasno uregulowane. Sektor korzysta z dotacji UE i politycznych narracji o „gospodarce o obiegu zamkniętym", działa jednak w dużej mierze poza zasięgiem opinii publicznej.

Owady jako czujące zwierzęta i ślepy punkt ustawodawstwa

W swojej istocie organizacji chodzi o pytanie, które w debacie o białku owadzim jest zazwyczaj pomijane: czy owady są zdolne do odczuwania, a jeśli tak, co to oznacza dla miliardów hodowanych zwierząt? W ekspertyzach naukowych i własnych raportach Eurogroup for Animals powołuje się na rosnącą liczbę dowodów świadczących o tym, że owady mogą doświadczać bólu i cierpienia. Mimo to w UE brakuje szczegółowych minimalnych standardów dotyczących hodowli, żywienia, transportu i uśmiercania tych zwierząt.

Aktualna analiza dotycząca żywienia owadów hodowlanych pokazuje, że nawet podstawowe aspekty, takie jak odpowiedni skład paszy czy unikanie stresu głodowego, są w praktyce niemal w ogóle nieuregulowane. Owady trafiają tym samym w prawną szarą strefę: traktowane gospodarczo jak zwierzęta hodowlane, lecz prawnie w dużej mierze niewidzialne.

Zagrożenia dla środowiska i zdrowia za «ekologicznym» wizerunkiem

Branża reklamuje białko owadzie jako ekologiczny przełom, jako regionalną alternatywę dla soi i mączki rybnej. Jednak analizy cyklu życia, na których opiera się Eurogroup for Animals, prowadzą do wniosku, że produkcja owadów może w zależności od systemu powodować nawet większe obciążenie środowiska niż surowce, które rzekomo zastępuje. Jeden z powodów: wiele zakładów stawia na konwencjonalne pasze, takie jak zboże i soja, które mogłyby być bezpośrednio wykorzystane dla ludzi lub innych zwierząt, dodając tym samym do łańcucha pokarmowego kolejny, nieefektywny etap.

Do tego dochodzą zagrożenia dla bioasekuracji: badania w zakładach przemysłu karmy dla zwierząt domowych wykryły pasożyty w 81 procentach zakładów, z których jedna trzecia może zarażać zwierzęta, a niemal jedna trzecia również ludzi. Jeśli owady niezadomowione lub genetycznie wyselekcjonowane wydostaną się z dużych zakładów, mogłyby się zadomowić, zaburzyć ekosystemy i dodatkowo wywierać presję na i tak już osłabione dzikie owady.

Fermy owadów stabilizują stary system, zamiast go zmieniać

Nagrania z Francji trafiają w branżę w momencie, gdy jej narracja o «zrównoważonym białku» i tak zaczęła się chwiać. Wiodące przedsiębiorstwa, jak start-up Ÿnsect, popadły w niewypłacalność, a inni potentaci rynku musieli przyznać, że ich produkty nie są w stanie zastąpić mączki rybnej w oczekiwanym stopniu. Według Eurogroup for Animals sektor ten wspiera więc przede wszystkim istniejący model przemysłowej hodowli zwierząt, zamiast zapoczątkować prawdziwy zwrot ku roślinnym systemom żywienia.

Prognozy rolne UE zakładają zatem, że tańsza mączka z owadów mogłaby przyczynić się do utrzymania lub rozszerzenia obecnego poziomu produkcji zwierzęcej, na przykład w akwakulturze. Dla organizacji zajmujących się prawami zwierząt i ochroną środowiska to właśnie jest prawdziwy skandal: rzekoma technologia przyszłości stabilizuje system, którego koszty ekologiczne i etyczne od dawna uznawane są za nie do udźwignięcia.

Żądanie przejrzystości i jasnych zasad

Eurogroup for Animals domaga się, aby fermy owadów nie były już traktowane jako zjawisko niszowe, lecz znalazły się w centrum debaty o unijnej polityce dobrostanu zwierząt i żywienia. Zdaniem organizacji obejmuje to jasne prawne standardy dobrostanu owadów, oparte na aktualnej wiedzy o zdolności odczuwania, wymogi bezpieczeństwa biologicznego i środowiskowe dla dużych instalacji, przejrzystość warunków chowu i stosowanych pasz, a także dostęp opinii publicznej do informacji o tym, jak zwierzęta są hodowane i zabijane, oraz przemodelowanie polityki dotacji — odejście od technicznego zwalczania objawów ku redukcji łącznej liczby zwierząt hodowlanych utrzymywanych w UE.

Publikacja tego materiału jest zatem czymś więcej niż reportażem o skandalu w pojedynczym zakładzie. Wyznacza ona przełom w sposobie, w jaki mówi się o owadach jako rolniczym «zasobie», i zmusza politykę, naukę oraz społeczeństwo konsumentów do postawienia niewygodnego pytania: ile jeszcze niewidzialnych fabryk zwierząt ma powstać, by utrzymać przy życiu przestarzały system żywienia?