Onzichtbare dierenfabrieken met miljarden dieren

De Eurogroup for Animals spreekt van Europa's «onzichtbare» dierenfabrieken: insectenfaciliteiten die tegen 2030 biljoenen dieren per jaar zouden moeten produceren.

Negen insectensoorten zijn in de EU officiîl toegelaten voor de kweek, meestal als eiwitbron voor de visteelt, de pluimveemesterij en het voer voor huisdieren. Wat als schone toekomsttechnologie wordt verkocht, volgt structureel de logica van de industriële bio-industrie, alleen blijft het leed van de dieren in piepkleine segmenten grotendeels buiten beeld.

De nu gepubliceerde videobeelden uit de grootste insectenboerderij van Frankrijk documenteren voor het eerst in deze diepte hoe deze dagelijkse gang van zaken eruitziet. Ze zijn afkomstig van het mediaplatform Vakita en werden geanalyseerd door de Eurogroup for Animals, die al jaren waarschuwt voor systemische problemen in de sector.

Chaotische toestanden, verouderde techniek, open voedselketens

De beelden tonen volgens de organisatie een faciliteit waarin vogels en knaagdieren ongehinderd tussen de productiezones bewegen. Meerdere machines zouden defect of provisorisch gerepareerd zijn, voer loopt eruit, larven kruipen over de vloeren en buiten de daarvoor bestemde bakken. Daarmee vervagen de grenzen tussen kweekzone, omgeving en mogelijke verspreiding in het milieu, een biorisico waar critici al jaren op wijzen.

Voor de Eurogroup for Animals is de faciliteit exemplarisch voor een sector die in razend tempo groeit, zonder dat elementaire normen voor hygiëne, dierenwelzijn en milieugevolgen duidelijk geregeld zijn. De sector profiteert van EU-subsidies en politieke verhalen over de «kringloopeconomie», maar opereert grotendeels buiten het zicht van het publiek.

Insecten als voelende dieren en blinde vlek van de wetgeving

In de kern gaat het de organisatie om een vraag die in het debat over insecteneiwit meestal buiten beschouwing blijft: zijn insecten in staat tot gewaarwording, en zo ja, wat betekent dat voor miljarden gekweekte dieren? In wetenschappelijke expertises en eigen rapporten verwijst Eurogroup for Animals naar een groeiend bewijs dat insecten pijn en lijden kunnen ervaren. Toch ontbreken in de EU specifieke minimumnormen voor de huisvesting, voeding, het transport en het doden van deze dieren.

Een actuele analyse over de voeding van boerderij-insecten toont aan dat zelfs basale aspecten zoals geschikte voedersamenstellingen en het vermijden van hongerstress in de praktijk nauwelijks gereguleerd zijn. Insectendieren belanden daarmee in een juridische grijze zone: economisch behandeld als landbouwhuisdieren, maar juridisch grotendeels onzichtbaar.

Milieu- en gezondheidsrisico's achter het «eco»-imago

De industrie prijst insecteneiwit aan als ecologische gamechanger, als regionaal alternatief voor soja en vismeel. Levenscyclusanalyses waarop Eurogroup for Animals zich baseert, komen echter tot de conclusie dat insectenproductie, afhankelijk van het systeem, zelfs een hogere milieubelasting kan veroorzaken dan de grondstoffen die zij beweert te vervangen. Een reden: veel bedrijven zetten in op conventionele voedermiddelen zoals graan en soja, die rechtstreeks voor mensen of andere dieren bruikbaar zouden zijn, en voegen daarmee een extra, inefficiënte schakel toe aan de voedselketen.

Daar komen biosecurity-risico's bij: onderzoeken in faciliteiten van de huisdiervoederindustrie vonden bij 81 procent van de bedrijven parasieten, waarvan een derde dieren en bijna een derde ook mensen kan infecteren. Ontsnappen niet-inheemse of genetisch geselecteerde insecten uit grote installaties, dan zouden ze zich kunnen vestigen, ecosystemen kunnen verstoren en de toch al aangeslagen wilde insecten extra onder druk kunnen zetten.

Insectenboerderijen stabiliseren het oude systeem, in plaats van het te veranderen

De beelden uit Frankrijk treffen een branche op een moment waarop haar verhaal over het «duurzame eiwit» sowieso al aan het wankelen is gebracht. Toonaangevende bedrijven zoals de start-up Ÿnsect gleden af naar een faillissement, andere marktgrootheden moesten toegeven dat hun producten vismeel niet in de gehoopte mate kunnen vervangen. Volgens Eurogroup for Animals ondersteunt de sector zo vooral het bestaande model van de industriële veehouderij, in plaats van een echte ommekeer naar plantaardige voedingssystemen in gang te zetten.

De EU-landbouwvooruitzichten gaan er volgens dit bericht van uit dat goedkoper insectenmeel zou kunnen bijdragen aan het behoud of de uitbreiding van het huidige niveau van de dierlijke productie, bijvoorbeeld in de aquacultuur. Voor dierenrechten- en milieuorganisaties is dat het eigenlijke schandaal: een vermeende toekomsttechnologie stabiliseert een systeem waarvan de ecologische en ethische kosten allang als onhoudbaar worden beschouwd.

Roep om transparantie en duidelijke regels

De Eurogroup for Animals eist dat insectenboerderijen niet langer als een nicheverschijnsel worden behandeld, maar centraal komen te staan in het debat over het EU-dierenwelzijns- en voedingsbeleid. Daartoe behoren volgens de organisatie duidelijke wettelijke dierenwelzijnsnormen voor insecten, gebaseerd op de actuele inzichten over het vermogen tot voelen, biosecurity- en milieuvoorschriften voor grote installaties, transparantie over de houderijomstandigheden en de gebruikte voedermiddelen, alsook toegang van het publiek tot informatie over hoe dieren worden gehouden en gedood, en een heroriëntatie van het subsidiebeleid, weg van een technische symptoombestrijding en in de richting van een vermindering van het totale aantal in de EU gehouden landbouwdieren.

De publicatie van het materiaal is daarmee meer dan een schandaalbericht over één enkel bedrijf. Het markeert een keerpunt in de manier waarop er over insecten als agrarische «hulpbron» wordt gesproken, en dwingt politiek, wetenschap en consumptiemaatschappij ertoe een ongemakkelijke vraag te stellen: hoeveel andere onzichtbare dierfabrieken moeten er nog ontstaan om een achterhaald voedingssysteem draaiende te houden?