Nietoperze dobrze czują się w Zurychu

Nocą nad Zurychem lata więcej nietoperzy niż nad Paryżem czy Antwerpią.

Wynika to z nowego badania prowadzonego przez Szwajcarski Federalny Instytut Badawczy ds. Lasu, Śniegu i Krajobrazu (WSL) nad różnorodnością zwierząt nocnych, takich jak owady czy nietoperze, w miastach. Badanie pokazuje, że aby wspierać tę różnorodność, konieczne jest łączenie terenów zielonych i ograniczenie zanieczyszczenia światłem.

W porównaniu międzynarodowym w Zurychu rozwija się duża różnorodność nocnych owadów i nietoperzy – dzięki bliskości lasów i innych terenów zielonych.

W ramach europejskiego programu badawczego realizowanego w siedmiu miastach zespół badawczy zbadał już wcześniej występowanie dzikich pszczół. Celem projektu o nazwie BioVEINS jest poznanie znaczenia miejskich terenów zielonych dla bioróżnorodności. W porównaniu z organizmami aktywnymi w dzień o relacjach zwierząt nocnych z terenami zielonymi wiadomo stosunkowo niewiele. Dlatego w trzech uczestniczących miastach – Zurychu, Paryżu i Antwerpii – naukowcy zbadali dodatkowo różnorodność nocnych owadów i nietoperzy. W pozostałych miastach nie było to możliwe ze względów logistycznych.

Bliskość lasów robi różnicę

Badacze nagrywali w nocy za pomocą specjalnych urządzeń głosy echolokacyjne nietoperzy w parkach i na innych terenach zielonych miast. Na ich podstawie bardzo dobrze można określić przynależność gatunkową. Ponadto odławiali nocne owady w pułapki świetlne, aby porównać liczebność i różnorodność gatunkową owadów latających z liczebnością i różnorodnością nietoperzy. W Zurychu odkryli nie tylko najwięcej nietoperzy pod względem liczebności, ale także największą różnorodność gatunkową. Kierownik badania Martin Obrist, specjalista od owadów i nietoperzy w WSL, przypuszcza, że wynika to z tego, że w Zurychu niemal wszędzie w pobliżu miasta znajdują się tereny zbliżone do naturalnych, takie jak lasy.

Nie wszystkie gatunki nietoperzy radzą sobie z życiem w mieście równie dobrze. Badanie wykazało, że gatunki polujące w lasach i zaroślach, a także te preferujące wysoką, otwartą przestrzeń lotu, są w mieście rzadsze. Nietoperze polujące na obszarach półotwartych, takich jak skraje lasów, i bardzo elastyczne w sposobie latania, występują w miastach częściej. 

Połączenie terenów zielonych ma kluczowe znaczenie

«Ważnym czynnikiem dla przetrwania nietoperzy w Zurychu okazały się pobliskie zbiorniki wodne– mówi Obrist. Służą one nie tylko jako źródło wody, ale także jako teren łowiecki. Różnorodność owadów rosła wraz ze wzrostem powierzchni miejskich terenów zielonych. Z wcześniejszych badań wiadomo ponadto, że owady korzystają na tym, gdy na terenach zielonych dopuszcza się pewien stopień dzikiego zarastania.

Negatywnie na różnorodność owadów wpływało natomiast oddzielenie stref zielonych od innych terenów zielonych dużymi ulicami lub zabudowanymi obszarami.„Bardzo ważne jest, aby tereny zielone nie stanowiły pojedynczych, izolowanych wysp, lecz tworzyły sieć w obrębie miasta” – podkreśla Obrist. Zwiększa to swobodę poruszania się nie tylko owadów, ale także nietoperzy.

Tolerujący światło karlik malutki wypiera inne gatunki

Zdecydowanie najczęściej badacze znajdowali w miastach karlika malutkiego (Pipistrellus pipistrellus), który dobrze znosi nocne sztuczne oświetlenie. Badanie potwierdziło zatem wcześniejsze obserwacje: rosnące zanieczyszczenie światłem szkodzi przede wszystkim gatunkom nietoperzy unikającym światła, które w rezultacie tracą swoje siedliska. Nocne światło przyciąga wiele owadów, które stanowią łatwą zdobycz dla nietoperzy, którym światło nie przeszkadza. W ten sposób zmniejsza się liczebność owadów, a nietoperzom – unikającym światła czy nie – brakuje bazy pokarmowej.

Co mogłoby pomóc w zwiększeniu nocnej różnorodności biologicznej w miastach? „Sztuczne oświetlenie trzeba w każdym razie ograniczyć", mówi Obrist. Tam, gdzie jest to niemożliwe, lampy LED mogą przyczynić się do zmniejszenia nocnego światła: „Lampami LED można sterować w sposób celowy i ściemniać je. Wówczas dają one pełną ilość światła tylko w razie potrzeby, na przykład gdy przejeżdża samochód", mówi Obrist. „W okresach małego ruchu chroni to zarówno świat owadów, jak i nietoperze". Temperatura barwowa nie powinna ponadto przekraczać 3000 kelwinów. Wtedy światło ma niewielki udział barwy niebieskiej i wyższy udział czerwonej, co przyciąga mniej owadów, a tym samym mniej wpływa na nietoperze.