Mrówki chronią rośliny lepiej niż toksyczne pestycydy

Nowe wyniki badań pokazują, że mrówki mogą skuteczniej pomagać rolnikom w produkcji żywności niż pestycydy.

Są w stanie skuteczniej zabijać szkodniki, ograniczać uszkodzenia roślin i zwiększać wydajność zbiorów – wynika z pierwszego systematycznego badania wkładu mrówek w produkcję roślinną.

Mrówki są drapieżnikami generalistycznymi i polują na szkodniki, które uszkadzają owoce, nasiona i liście, co prowadzi do spadku wydajności zbiorów. Według badania większa różnorodność mrówek zapewnia z reguły lepszą ochronę przed szerszym spektrum szkodników.

Zbadano 17 roślin uprawnych, w tym owoce cytrusowe, mango, jabłka i soję, w krajach takich jak USA, Australia, Wielka Brytania i Brazylia. «Ogólnie mrówki, przy właściwym zarządzaniu, mogą być użytecznym środkiem do zwalczania szkodników i z czasem zwiększać wydajność zbiorów. Niektóre gatunki mrówek mają podobną lub wyższą skuteczność niż pestycydy, przy niższych kosztach«, piszą naukowcy w badaniu opublikowanym w Proceedings of Royal Society B.

Brazylijski zespół zbadał 26 gatunków, z których większość to mrówki drzewne, gnieżdżące się na roślinach lub na ziemi, ale często wspinające się również na rośliny. Odkryto, że mrówki najlepiej radzą sobie w zdywersyfikowanych systemach uprawy, takich jak agroleśnictwo (gdzie drzewa i rośliny uprawne rosną na tej samej ziemi) oraz w uprawach zacienionych, ponieważ jest tam dla nich więcej miejsc do gniazdowania i zasobów pokarmowych.

Główny badacz, dr Diego Anjos z Federalnego Uniwersytetu Uberlândia, powiedział: «Nasze badanie zachęca rolników do stosowania bardziej zrównoważonych praktyk, takich jak biologiczna kontrola przy pomocy mrówek i uprawa roślin w zacienionych warunkach, aby naturalnie wspierać mrówki w systemach uprawy«.

Rola mrówek w rolnictwie nie jest jeszcze w pełni wyjaśniona, ponieważ mogą one również stanowić problem. Szkodniki takie jak pluskwiaki wełniste, mszyce i mączliki, które produkują słodką wydzielinę zwaną spadzią, pojawiają się zazwyczaj częściej, gdy w pobliżu znajdują się mrówki. Wynika to z faktu, że mrówki żywią się spadzią i traktują mszyce niemal jak bydło hodowlane, w zamian chroniąc je przed drapieżnikami.

Naukowcy twierdzą, że przyjazne dla przyrody metody gospodarowania, takie jak zapewnienie alternatywnego źródła cukru (na ziemi, w pobliżu pnia drzewa lub na gałęziach), mogą przerwać tę zależność. Mrówki są wówczas odwracane od tej relacji i mogą dalej ograniczać liczebność innych szkodników, takich jak gąsienice i chrząszcze, które nie produkują spadzi.

Naukowcy na Fidżi odkryli gatunek mrówek, który uprawia, zapyla i strzeże własną kawę.

Badanie objęło większość gatunków owadów uznawanych na całym świecie za szkodniki i obejmowało 30 gatunków w 52 badaniach. Dane pochodziły z badań, w których grupy roślin zasiedlone przez mrówki porównywano z roślinami, z których mrówki usunięto (mechanicznie lub chemicznie), co silnie wskazuje, że to właśnie mrówki odpowiadały za zaobserwowane zmiany.

Mrówek jest więcej niż jakiegokolwiek innego owada – stanowią one połowę biomasy owadów na całej planecie. Znanych jest co najmniej 14’000 gatunków mrówek, a wiele kolejnych prawdopodobnie wciąż pozostaje nieodkrytych. Plantatorzy cytrusów w Chinach wykorzystują mrówki w rolnictwie od wieków, a owady te są również stosowane do zwalczania szkodników leśnych w Kanadzie, szkodników kakao w Ghanie i szkodników upraw w Nigerii.

Mrówki żyjące na pacyficznych wyspach Fidżi potrafią uprawiać i hodować co najmniej sześć gatunków roślin w ramach obopólnie korzystnej relacji, która sięga 3 milionów lat wstecz, jak wynika z opublikowanych badań naukowych.

Dr Patrick Milligan z Pringle Lab na Uniwersytecie Nevada nie był zaangażowany w badanie, jednak określił jego wyniki jako «budujące i wcale nie zaskakujące«. Dodał: «Przedstawiają one klarowny i uporządkowany opis korzyści wynikających z obecności mrówek, które są wszechobecne w systemach ekologicznych i rolniczych.»

«Jest to zasadniczo kolejna opcja w naszym rolniczym instrumentarium, która może umożliwić rolnictwu odejście od pestycydów – które naprawdę szkodzą sąsiadującym społecznościom owadów – a jednocześnie poprawę wydajności zbiorów.«

Prof. Adam Hart z Uniwersytetu Gloucestershire, który również nie był zaangażowany w te badania, powiedział, że potwierdzają one ważną rolę mrówek jako naturalnych zwalczycieli szkodników. «Wielu z nas mówiło o mrówkach jako naturalnych zwalczycielach szkodników. Ale jak zawsze, sprawa jest zazwyczaj bardziej skomplikowana niż myślimy, gdy zaczynamy kopać głębiej.«

Wyniki badań wskazują, że przenoszenie kolonii mrówek do innych obszarów mogłoby się opłacać.

«Musimy jednak być ostrożni – nie chodzi o wszystkie mrówki czy wszystkie systemy uprawy. Chodzi o to, aby lepiej zrozumieć, jak mrówki interagują ze szkodnikami roślin i innymi organizmami.»