Liczba ptaków spada gwałtownie na całym świecie

Ptaki na całym świecie są pod presją jak nigdy dotąd: blisko połowa wszystkich gatunków ptaków wykazuje spadające populacje, a jedynie 6% rosnące.

1409 gatunków (co ósmy gatunek) znajduje się obecnie na światowej Czerwonej Liście, a 187 już wyginęło. Wykazuje to nowy naukowy raport «State of the World’s Birds 2022» organizacji BirdLife International. Wskazuje on również na przyczyny globalnego kryzysu bioróżnorodności i przedstawia rozwiązania. Porównanie ze Szwajcarią pokazuje, że w tym kraju sytuacja jest szczególnie dramatyczna – z trzykrotnie wyższym udziałem zagrożonych gatunków.

Opublikowany wczoraj naukowy raport «State of the World’s Birds 2022» organizacji BirdLife International przedstawia na podstawie najnowszych dostępnych danych z całego świata, jak wygląda sytuacja ptaków na naszej planecie. Ptaki są wskaźnikiem stanu bioróżnorodności. Należą do grup gatunków najlepiej zbadanych na świecie i występują niemal wszędzie na Ziemi. Spadki liczebności gatunków ptaków lub całych grup gatunków dają zatem ważne wskazówki dotyczące problemów w poszczególnych ekosystemach.

Raport o stanie globalnej populacji ptaków jest publikowany co cztery lata. W tegorocznej, piątej aktualizacji dane są, według autorów, bardziej niepokojące niż kiedykolwiek wcześniej. U blisko połowy z około 11’000 gatunków ptaków na naszym globie odnotowuje się spadek, przy czym wiele populacji jest już silnie zdziesiątkowanych. Tylko 6% gatunków wykazuje tendencję wzrostową. Jeden na osiem gatunków ptaków (13%) znajduje się, według rygorystycznych międzynarodowych wytycznych, na globalnej Czerwonej Liście (kategorie od „zagrożony” do „krytycznie zagrożony wyginięciem”). Kolejne 9% znajduje się na liście wczesnego ostrzegania (kategoria „potencjalnie zagrożony”). 187 gatunków już wyginęło.

Szwajcarska Czerwona Lista jest jeszcze dłuższa

W Szwajcarii sytuacja jest jeszcze bardziej dramatyczna: opracowana według tych samych międzynarodowych kryteriów Czerwona Lista ptaków lęgowych Szwajcarii obejmuje około trzykrotnie wyższy odsetek gatunków – 40% z 205 gatunków ptaków lęgowych znajduje się na Czerwonej Liście. Dłuższa jest również lista ostrzegawcza (20% wobec 9%). Od 2010 roku 17 gatunków udało się przenieść do lepszej kategorii, podczas gdy 25 gatunków przesunęło się do gorszej¹. Szczególnie zagrożone są gatunki związane z terenami rolniczymi i mokradłami; w lesie ptakom wiedzie się nieco lepiej, choć są wyjątki.

Bezpośrednie porównanie danych szwajcarskich i globalnych wiąże się wprawdzie z pewnymi trudnościami metodologicznymi. Wniosek, że stan świata ptaków i różnorodności biologicznej w Szwajcarii jest wyjątkowo zły, jest jednak jednoznacznie potwierdzany przez liczne inne badania i uzupełniające porównania.².

Pięć gatunków znajdujących się na globalnej liście ostrzegawczej to jednocześnie ptaki lęgowe w Szwajcarii: kuropatwa skalna, kaczka podgorzałka, kulik wielki (choć w Szwajcarii funkcjonalnie wymarły), orłosęp brodaty i kania ruda. Dochodzi do tego 14 gatunków ptaków znajdujących się na Europejskiej Czerwonej Liście lub liście ostrzegawczej, w tym czajka, pardwa alpejska, świergotek łąkowy czy turkawka³. Za wszystkie te gatunki Szwajcaria ponosi szczególną odpowiedzialność ze względu na ich zagrożenie w skali światowej lub europejskiej.

Kilka innych ważnych wniosków z raportu:

• Tylko w Ameryce Północnej i Unii Europejskiej populacje ptaków zmniejszyły się w ciągu ostatnich 50 lat o 3 miliardy osobników. Odpowiada to spadkowi o 29% w Ameryce Północnej i około 18% w UE.
   
• W Europie widać duże różnice w zależności od ekosystemu: podczas gdy populacje ptaków leśnych spadły od 1980 roku o 3%, populacje ptaków terenów rolniczych zmniejszyły się o 57%. W przypadku ptaków górskich spadek w ciągu zaledwie 12 lat (2002–2014) wyniósł 10%.
   
• Według raportu ekspansja i intensyfikacja rolnictwa stanowi największe zagrożenie dla ptaków na świecie, dotykając 73% wszystkich zagrożonych gatunków. Rosnąca mechanizacja, stosowanie środków agrochemicznych oraz przekształcanie łąk w grunty orne sprawiły na przykład, że liczba ptaków terenów rolniczych w Europie zmniejszyła się od 1980 roku o 57%.
   
• Niezrównoważone wyrębywanie lasów i gospodarka leśna to również poważny problem na całym świecie: utrata ponad 7 milionów hektarów lasu rocznie (1,7 razy powierzchnia Szwajcarii) ma wpływ na połowę wszystkich zagrożonych gatunków ptaków.

Po deklaracjach intencji muszą nastąpić czyny

«Ptaki mówią nam o stanie naszego środowiska naturalnego», mówi Patricia Zurita, dyrektorka generalna BirdLife International. «My jednak, ludzie, ignorujemy ich sygnały.» Dodaje: «W czasie, gdy pandemia Covid i inne kryzysy odwróciły uwagę od agendy środowiskowej, społeczność globalna musi teraz ponownie skoncentrować się na kryzysie bioróżnorodności.»

Również dla Raffaela Ayé, dyrektora zarządzającego BirdLife Szwajcaria, jest jasne, że globalnemu kryzysowi bioróżnorodności wciąż poświęca się zbyt mało uwagi – zwłaszcza w Szwajcarii. «Kryzys klimatyczny i kryzys bioróżnorodności muszą być rozwiązywane razem. Znajdujemy się w szóstej globalnej fali wygasania i musimy teraz zdecydowanie z nią walczyć.» Jednym z najbardziej nagłych działań jest zabezpieczenie najważniejszych obszarów potrzebnych do zachowania bioróżnorodności i ptaków. W Szwajcarii kluczowe jest szybkie zbudowanie funkcjonującej Infrastruktury Ekologicznej: ogólnokrajowej sieci wartościowych obszarów, na których bioróżnorodność jest skutecznie chroniona i wspierana. «Ważne jest przy tym, aby wszystkie polityki sektorowe uświadomiły sobie ogromną potrzebę działania i wspólnie podjęły wyzwania, tak aby wreszcie można było wdrożyć niezbędne środki ochrony naszych podstaw życiowych», mówi Raffael Ayé.

Kolejne pilne działania w globalnym kontekście:

• Zmiany w polityce agrarnej na rzecz zrównoważonego rolnictwa
• Zwalczanie wyrębywania lasów
• Szybkie zwalczanie kryzysu klimatycznego za pomocą prawdziwych rozwiązań opartych na przyrodzie
• Zwalczanie kłusownictwa i lepsze prawo łowieckie
• konkretne środki wsparcia dla zagrożonych gatunków
• Wzmocnione działania przeciwko globalnemu rozprzestrzenianiu się nierodzimych inwazyjnych gatunków zwierząt i roślin.
• Zrównoważone rybołówstwo i redukcja przypadkowych połowów.

Zwrot jest możliwy

Ptaki dają nam jednak również powód do nadziei: pokazują, że dzięki skutecznym działaniom można ratować gatunki, a przyroda może się regenerować. Dzięki staraniom partnerów BirdLife udało się dotychczas wyznaczyć jako obszary chronione ponad 450 Important Bird and Biodiversity Areas (IBA). A od 2013 roku 726 zagrożonych na świecie gatunków ptaków skorzystało bezpośrednio z działań partnerstwa BirdLife. BirdLife Schweiz również osiąga silny pozytywny wpływ na populacje pójdźki, czajki, brzegówki i innych gatunków dzięki swoim projektom. Raffael Ayé podsumowuje: «Jeśli polityka, władze, gospodarka i społeczeństwo w końcu poważnie zainwestują w ochronę bioróżnorodności w Szwajcarii, to znaczna poprawa jest możliwa!»

• Raport «State of the World’s Birds 2022»: birdlife.ch/report2022
    

¹ https://www.birdlife.ch/sites/default/files/documents/Orn1_36-38_RoteListe.pdf

² – https://www.birdlife.ch/de/content/neuer-bericht-zeigt-biodiversitaet-schwindet-bund-schaut-zu
– https://www.birdlife.ch/de/content/biodiversitaet-wo-steht-die-schweiz

³ Gatunki ptaków na Europejskiej Czerwonej Liście, które gniazdują w Szwajcarii: edredon, głowienka, czajka, kulik wielki (wymarły w Szwajcarii), orłosęp, zimorodek, turkawka, dzierzba srokosz (wymarła w Szwajcarii). Gatunki znajdujące się na europejskiej liście ostrzegawczej: szlachar, łyska, kania ruda, pardwa górska, świergotek łąkowy, kuropatwa skalna