Aantal vogels neemt wereldwijd snel af

Vogels staan wereldwijd meer onder druk dan ooit tevoren: bijna de helft van alle vogelsoorten laat een afname van de populatie zien, slechts 6% een toename.

1409 soorten (elke achtste soort) staan tegenwoordig op de wereldwijde Rode Lijst, 187 zijn al uitgestorven. Dit blijkt uit het nieuwe wetenschappelijke rapport «State of the World’s Birds 2022» van BirdLife International. Het rapport noemt bovendien de oorzaken van de wereldwijde biodiversiteitscrisis en laat oplossingen zien. Een vergelijking met Zwitserland toont aan dat de situatie daar bijzonder dramatisch is, met een 3 keer hoger aandeel bedreigde soorten.

Het gisteren gepubliceerde wetenschappelijke rapport «State of the World’s Birds 2022» van BirdLife International laat aan de hand van de meest actuele beschikbare gegevens uit de hele wereld zien hoe het gesteld is met de vogels op onze planeet. Vogels zijn een graadmeter voor de staat van de biodiversiteit. Ze behoren tot de best onderzochte soortgroepen ter wereld en komen bijna overal op aarde voor. Afname van vogelsoorten of van hele soortgroepen geeft daarom belangrijke aanwijzingen over problemen in de afzonderlijke ecosystemen.

Het rapport over de staat van de mondiale vogelwereld wordt elke vier jaar gepubliceerd. In de vijfde update van dit jaar zijn de cijfers volgens de auteurs zorgwekkender dan ooit tevoren. Bij bijna de helft van alle ongeveer 11.000 vogelsoorten op onze aardbol wordt een afname vastgesteld, waarbij veel populaties al sterk zijn afgenomen. Slechts 6% van de soorten vertoont een stijgende trend. Eén op de acht vogelsoorten (13%) staat volgens de strenge internationale richtlijnen op de wereldwijde Rode Lijst (categorieën «bedreigd» tot «kritiek bedreigd»). Nog eens 9% staat op de voorwaarschuwingslijst (categorie «potentieel bedreigd»). 187 soorten zijn al uitgestorven.

Zwitserse Rode Lijst nog langer

In Zwitserland is de situatie nog dramatischer: de Rode Lijst van broedvogels van Zwitserland, die volgens dezelfde internationale criteria is opgesteld, bevat een ongeveer drie keer zo hoog aandeel soorten – 40% van de 205 broedvogelsoorten staat op de Rode Lijst. Ook de voorwaarschuwingslijst is langer (20% versus 9%). 17 soorten konden sinds 2010 in een betere categorie worden ingedeeld, terwijl 25 soorten in een slechtere categorie terechtkwamen¹. Vooral de soorten van het landbouwgebied en de waterrijke gebieden worden ernstig bedreigd; in het bos gaat het iets beter met de vogels, zij het met uitzonderingen.

Een directe vergelijking tussen de Zwitserse en de wereldwijde cijfers brengt weliswaar bepaalde methodologische moeilijkheden met zich mee. De conclusie dat het bijzonder slecht gesteld is met de vogelwereld en de biodiversiteit in Zwitserland, wordt echter door talrijke andere studies en aanvullende vergelijkingen duidelijk bevestigd².

Vijf soorten die op de wereldwijde voorwaarschuwingslijst staan, zijn ook broedvogels in Zwitserland: steenpatrijs, witoogeend, grote wulp (die in Zwitserland echter functioneel is uitgestorven), lammergier en rode wouw. Daarnaast staan er 14 vogelsoorten op de Europese Rode Lijst of voorwaarschuwingslijst, waaronder kievit, alpensneeuwhoen, graspieper en tortelduif³. Voor al deze soorten heeft Zwitserland vanwege de wereldwijde respectievelijk Europese bedreiging een bijzondere verantwoordelijkheid.

Enkele andere belangrijke bevindingen uit het rapport:

• Alleen al in Noord-Amerika en de EU zijn de vogelpopulaties de afgelopen 50 jaar met 3 miljard vogels gekrompen. Dit komt overeen met een afname van 29% in Noord-Amerika en circa 18% in de EU.
   
• In Europa zijn er grote verschillen te zien tussen de ecosystemen: terwijl de vogelpopulaties in het bos sinds 1980 met 3% zijn afgenomen, zijn de vogels in het landbouwgebied met 57% afgenomen. Bij de bergvogels bedraagt de afname in slechts 12 jaar (2002-2014) 10%.
   
• De uitbreiding en intensivering van de landbouw is volgens het rapport de grootste bedreiging voor de vogels van de wereld, waar 73% van alle bedreigde soorten door wordt getroffen. De toenemende mechanisatie, het gebruik van landbouwchemicaliën en de omzetting van grasland in akkerland hebben er bijvoorbeeld toe geleid dat het aantal landbouwvogels in Europa sinds 1980 met 57% is afgenomen.
   
• Niet-duurzame ontbossing en bosbeheer vormen wereldwijd eveneens een groot probleem: het verlies van meer dan 7 miljoen hectare bos per jaar (1,7 keer de oppervlakte van Zwitserland) heeft gevolgen voor de helft van alle bedreigde vogelsoorten.

Op de intentieverklaringen moeten daden volgen

«Vogels geven ons inzicht in de toestand van onze natuurlijke omgeving», zegt Patricia Zurita, CEO van BirdLife International. «Maar wij mensen negeren hun boodschappen.» Ze voegt eraan toe: «Terwijl de covid-pandemie en andere crises de aandacht van de milieuagenda hebben afgeleid, moet de wereldgemeenschap zich nu weer richten op de biodiversiteitscrisis.»

Ook voor Raffael Ayé, directeur van BirdLife Schweiz, is het duidelijk dat er nog veel te weinig aandacht wordt besteed aan de wereldwijde biodiversiteitscrisis – zeker in Zwitserland. «De klimaat- en biodiversiteitscrises moeten samen worden opgelost. We bevinden ons in de zesde wereldwijde uitstervingsgolf en moeten daar nu vastberaden tegen ingaan.» Een van de meest urgente maatregelen is het veiligstellen van de belangrijkste gebieden die nodig zijn voor het behoud van de biodiversiteit en de vogels. In Zwitserland is het van cruciaal belang om snel een goed functionerende ecologische infrastructuur op te bouwen: een landelijk netwerk van waardevolle gebieden waarin de biodiversiteit doeltreffend wordt beschermd en bevorderd. «Daarbij is het belangrijk dat alle sectorale beleidsterreinen zich bewust worden van de grote noodzaak tot actie en de handen ineenslaan om de uitdagingen samen aan te pakken, zodat eindelijk de nodige maatregelen ter bescherming van onze levensgrondslag kunnen worden uitgevoerd», zegt Raffael Ayé.

Andere dringende maatregelen in de wereldwijde context zijn:

• Aanpassingen in het landbouwbeleid ten gunste van een duurzame landbouw
• Bestrijding van ontbossing
• Snelle bestrijding van de klimaatcrisis met echte natuurgebaseerde oplossingen
• Bestrijding van stroperij en betere jachtwetten
• concrete bevorderingsmaatregelen voor bedreigde soorten
• Versterkte maatregelen tegen de wereldwijde verspreiding van uitheemse invasieve dier- en plantensoorten.
• Een duurzame visserij en de vermindering van bijvangst.

De ommekeer is mogelijk

Uiteindelijk geven de vogels ons echter ook reden tot hoop: ze laten zien dat soorten met doeltreffende maatregelen kunnen worden gered en dat de natuur zich kan herstellen. Dankzij de inspanningen van de BirdLife-partners konden tot nu toe meer dan 450 Important Bird and Biodiversity Areas (IBA's) als beschermd gebied worden aangewezen. En sinds 2013 hebben 726 wereldwijd bedreigde vogelsoorten rechtstreeks geprofiteerd van de maatregelen van het BirdLife-partnerschap. Ook BirdLife Zwitserland heeft met zijn projecten voor de steenuil, de kievit, de oeverzwaluw en andere soorten een sterk positieve invloed op hun populaties. Raffael Ayé concludeert: «Als politiek, overheid, economie en samenleving eindelijk serieus investeren in de bescherming van de biodiversiteit in Zwitserland, dan is een sterke verbetering mogelijk!»

• Rapport «State of the World's Birds 2022»: birdlife.ch/report2022
    

¹ https://www.birdlife.ch/sites/default/files/documents/Orn1_36-38_RoteListe.pdf

² – https://www.birdlife.ch/de/content/neuer-bericht-zeigt-biodiversitaet-schwindet-bund-schaut-zu
– https://www.birdlife.ch/de/content/biodiversitaet-wo-steht-die-schweiz

³ Vogelsoorten op de Europese Rode Lijst die in Zwitserland broeden: eidereend, tafeleend, kievit, grote wulp (in Zwitserland uitgestorven), lammergier, ijsvogel, tortelduif, klapekster (in Zwitserland uitgestorven). Soorten die op de Europese voorwaarschuwingslijst staan: middelste zaagbek, meerkoet, rode wouw, alpensneeuwhoen, graspieper, steenpatrijs