Veganist klaagt Zwitserland aan wegens gevangenisdieet

Zwitserland is voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens aangeklaagd omdat het heeft nagelaten een gedetineerde en een patiënt op de psychiatrische afdeling van een ziekenhuis een passende veganistische voeding te verstrekken.

Deze zaak zou ertoe kunnen leiden dat veganisme in heel Europa wordt geïnterpreteerd als een beschermd kenmerk binnen het recht op gewetensvrijheid, zo bericht de Britse krant «The Guardian».

Het Hof, dat onder de Raad van Europa valt en niet onder de EU, heeft deze week zijn lidstaat Zwitserland formeel verzocht te reageren op de twee klachten dat Zwitserse overheidsinstellingen hadden nagelaten twee klagers een volledig veganistische voeding aan te bieden terwijl zij respectievelijk in de gevangenis en op de psychiatrische afdeling van een ziekenhuis verbleven.

De zaak draait om een niet bij naam genoemde Zwitserse dierenrechtenactivist die in november 2018 werd gearresteerd wegens een reeks inbraken en beschadigingen bij slachthuizen, slagerijen en restaurants in West-Zwitserland.

De toen 28-jarige man werd 11 maanden in voorlopige hechtenis geplaatst in de Geneefse gevangenis Champ-Dollon, waarbij de kantonrechters aanvoerden dat er wegens het «gebrek aan bewustzijn en berouw» van de klager gevaar voor herhaling bestond.

Al enkele dagen na zijn opsluiting klaagde de man bij de gevangenisautoriteiten dat hij niet in overeenstemming met zijn veganistische overtuiging werd gevoed en zich moest voeden met bijgerechtsalades, rijst of hamburgerbroodjes.

Hij weigerde een aanvullende behandeling met vitamine B12 – waarvan een lage inname tot bloedarmoede en zenuwstelselschade kan leiden – totdat de gevangenis een versie zonder dierlijke oorsprong aanbood. Toch stelde een arts later vast dat de gevangene leed aan verstopping, aambeien en ijzertekort.

Een schriftelijk verzoek om aanpassing van het dieet werd door de gevangenis afgewezen met als argument dat men al maatregelen had genomen om de gevangene een voeding te bieden die zo veel mogelijk aansluit bij zijn overtuigingen.

Een klacht werd door het Zwitserse Federale Hof in juni 2020 niet-ontvankelijk verklaard, waarna de advocaat van de gevangene de zaak voorlegde aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) in Straatsburg, dat bestaat uit 46 rechters uit alle landen die het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens hebben ondertekend, waaronder ook niet-EU-staten zoals het Verenigd Koninkrijk, Turkije, Noorwegen of Zwitserland.

Een voormalige patiënt van een Zwitserse psychiatrische kliniek sloot zich bij de klacht aan en verklaarde dat ook hem de toegang tot een veganistische voeding was geweigerd.

Het hof in Straatsburg, dat ongeveer 95% van de zaken die het worden voorgelegd afwijst, liet het beroep toe.

In zijn deze week gepubliceerde beslissing verzocht het hof de Zwitserse staat uitdrukkelijk om te onderzoeken of de Geneefse gevangenis artikel 9 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens heeft geschonden, waarin staat dat «eenieder recht heeft op vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst».

De Zwitserse staat heeft nu drie tot vier maanden de tijd om de vragen van het EHRM te beantwoorden. Daarna zal het Europees Hof waarschijnlijk zijn standpunt bepalen over de vraag of het recht op een veganistische voeding in gevangenissen en ziekenhuizen in het Verdrag is verankerd.

De zaak heeft bijzondere betekenis in Franstalig Zwitserland, waar het «antispeciesisme» een belangrijke activistenbeweging is. Een uitspraak van het hof in Straatsburg zou echter ook verstrekkende gevolgen hebben voor de voeding in gevangenissen en ziekenhuizen in de 46 lidstaten van de Raad van Europa, die ongeveer 700 miljoen mensen vertegenwoordigen.

Terwijl het recht op een veganistische voeding in gevangenissen om religieuze redenen in sommige Europese landen al door de rechtspraak wordt gedekt, zou de uitspraak van het EHRM dit recht kunnen uitbreiden door veganisme te definiëren als een ethisch geloofssysteem.

In een vergelijkbaar geval diende een brandweerman uit Ontario in 2019 bij het Mensenrechtentribunaal van Ontario een klacht in tegen zijn werkgever, het Ministerie voor Natuurlijke Hulpbronnen en Bosbouw, omdat hij bij de bestrijding van een grote brand in Brits-Columbia niet voldoende met veganistisch eten werd voorzien.