Wildhoeders: van natuurbeschermer tot speelbal?

In dichte bossen, op alpenweiden, in dalen en nabij bewoning: wildbeheerders zijn bijna alomtegenwoordig, meestal onopgemerkt – totdat er problemen ontstaan.

De afgelopen jaren groeit echter de kritiek: hun rol verandert. Van natuur- en soortenbeschermer steeds meer tot uitvoerder van politieke besluiten, met name op het gebied van het wolven- en afschotbeleid – zo luidt het verwijt van IG Wild beim Wild en een deel van de bevolking. De term «wildbeheerder» dreigt zijn oorspronkelijke betekenis te verliezen.

Wat doen wildbeheerders eigenlijk?

• De Zwitserse vereniging van wildbeheerders (SWHV) definieert het beroepsprofiel als volgt: wildbeheerders houden toezicht op de populaties in het wild levende dieren en vogels, zetten zich in voor het behoud van hun leefgebieden, adviseren bij conflicten tussen mens en wild dier en verzorgen voorlichting. Ze zijn in dienst van kantonnale overheden, controleren de recreatieve jagers tijdens de jacht, verzorgen aangereden of gevonden dieren en beschermen bedreigde soorten.
• Ze zijn jachtpolitie, leveren gegevens voor de jachtplanning, controleren bejaagbare soorten en handhaven wettelijke bepalingen. In veel kantons zijn ze in dienst van overheidsinstanties, voornamelijk de afdeling Jacht, Visserij en Wilde Dieren.
• Hun werkterreinen variëren: natuur- en soortenbescherming, wildbeheer, controle van wildschade (bijvoorbeeld door vee), verkeers- en veiligheidskwesties, voorlichting, vaak ook dierenwelzijn en jachttoezicht.

Wildbeheerders klagen steeds vaker over de werkdruk en het personeelstekort. Vooral in kantons waar wolvenbeheer recentelijk politieke prioriteit heeft gekregen, stijgen de inspanningen en werkuren sterk: het kanton Wallis meldt bijvoorbeeld duizenden overuren in het kader van het wolvenmassacre.

In meerdere gevallen hebben wildbeheerders Wolven of lynxen afgeschoten die niet tot de doelroedel behoorden of verkeerd geïdentificeerd waren. Zulke incidenten leiden tot publieke kritiek en juridische gevolgen. Voorbeeld: lynxafschot in Graubünden, waarbij de dieren niet duidelijk waren geïdentificeerd. Ook in Wallis werden de verkeerde wolven doodgeschoten – dieren die niet tot de roedel behoorden, en een drachtige wolvin.

Steeds vaker wordt van de politiek verwacht dat wildbeheerders niet alleen beschermen en observeren, maar reguleren en afschieten. De nieuwe wettelijke kaders verschuiven de machtsbalans ten gunste van de kantonale afschotbevoegdheden. De IG Wild beim Wild bekritiseert dat natuurbescherming, wetenschappelijke onderbouwing en dierenwelzijn hierdoor onder druk komen te staan door de Jacht onder druk komen te staan.

Wildbeheerders in Zwitserland staan op een tweesprong. Hun traditionele opdracht – natuurbescherming, wildzorg, observatie en advies – wordt aangevuld, in sommige gevallen overschaduwd door eisen tot regulering en afschot, ook preventief. Dit roept vragen op: over ethiek, over evenredigheid, over middelen en over de bescherming van soorten.

Wie 'wilde hoeder' zegt, bedoelt binnenkort niet meer alleen 'beschermer', maar ook 'beheerder van het afschot'. Daarmee gaat een erosie van het oude zelfbeeld gepaard – en het dreigt dat het woord 'wildbeheerder' zijn oorspronkelijke betekenis verliest. Voor veel wildbeheerders is de wens duidelijk: zij willen niet alleen uitvoerders zijn van afschotopdrachten, maar hoeders van de natuur blijven.

De realiteit: steeds vaker worden ze uitvoerders van het jachtbeleid – ze begeleiden betalende trofeejagers in Wallis bij het afschieten van steenbokken en voeren afschot van beschermde wolven uit in opdracht van het kanton.