Jacht

Verlaging van de bescherming van de wolf: juridisch twijfelachtig

Zwitserland gaat momenteel met zijn wolven om op een manier die niet alleen grote zorgen oproept, maar mogelijk ook een precedent zou kunnen scheppen voor de EU-lidstaten.

Redactie Wild beim Wild — 30 juli 2025

Strijd om de wolf Waarom de verlaging van de beschermingsstatus juridisch en wetenschappelijk twijfelachtig is

Op 24 juni 2025 trad de verlaging van de beschermingsstatus van de grijze wolf (Canis lupus) door de EU in werking.

Enkele landen, zoals België, Tsjechië, Hongarije, Nederland, Polen en Portugal, hebben tot nu toe aangegeven dat zij de “strikte bescherming” van de wolf zullen handhaven.

Als niet-EU-land is Zwitserland niet gebonden aan de EU-wetgeving, maar zijn handelwijze bij de jacht negeert centrale beginselen van de Conventie van Bern en schendt daarmee internationaal bindende natuurbeschermingsnormen.

Petitie

Geen lynxafschot in Wallis

De lynx zit genetisch aan zijn limiet, toch zou hij als eerste kanton van Zwitserland vrijgegeven worden voor afschot.

Onderteken nu →

Schlampereien im Büro von Katrin Schneeberger

Het kanton Wallis geeft opnieuw het slechte voorbeeld en heeft tussen september 2024 en januari 2025 in totaal 34 wolven met deels illegale methoden tijdens de jacht gedood. Een DNA-analyse toonde daarbij aan dat slechts de helft van de gedode dieren tot de door het Federaal Bureau voor Milieu goedgekeurde probleemroedels behoorde.

Het proactieve wolvenbloedbad ook in Graubünden en andere kantons is noch gebaseerd op wetenschappelijke feiten, noch op kennis over wolven, maar op luidruchtige propaganda. De kantons reageren niet situationeel of selectief op problemen of schade die als gegronde uitzonderingen in de zin van de Conventie van Bern zouden kunnen gelden, maar willen de populatie algemeen en grootschalig decimeren, koste wat het kost. Wat als regulering wordt verkocht, is een ideologisch gemotiveerd eliminatieproject dat de voor het ecosysteem zo belangrijke wolven moet verdringen. Dit ten gunste van de allang uit haar voegen en proporties gegroeide weidebedrijfsvoering met haar schadelijke gevolgen voor flora en fauna in het alpiene gebied.

Het is internationaal verpönt en ethisch onaanvaardbaar om wolvenwelpen te doden. Zwitserland wordt ook telkens weer door de Conventie van Bern bekritiseerd voor haar wolvenbeleid. Bovendien wordt het nieuw gebruikte begrip ‘basisregulering’ noch in de jachtwet noch in de jachtverordening gedefinieerd of vermeld.

De wolf valt niet onder het jachtrecht, net zomin als de steenbok, de wilde kat, de lynx, de goudjakhals, de beer, de otter enz. Allemaal gelden ze als beschermd, staat er op de website van het BAFU. Ergo mogen hobbyjagers ook geen hand aan hen slaan. Dit is alleen voorbehouden aan de wildbeheerders. Dat hobby-jagers bij de zogenaamde basisregulering worden betrokken, kan juridisch eigenlijk helemaal niet. Ook de wolf behoort in Zwitserland niet tot de bejaagbare soorten en valt daarmee niet onder het kantonale jachtrecht. De wolf is en blijft een beschermd dier, en een hobbyjager heeft niet het recht om hem, zoals alle andere beschermde dieren, in het vizier te nemen. Ook de jachtvoorzitter Charles-Henri de Luze in het kanton Vaud heeft heel duidelijk verklaard dat dit, als het al zou gebeuren, de taak van de wildbeheerders is.

De lidstaten van de EU-27 hebben nu 18 maanden de tijd om de richtlijnen in nationaal recht om te zetten.

Deze omzetting is echter niet verplicht, en wij dringen er bij de lidstaten met klem op aan om af te zien van een wijziging van hun respectieve wetgeving of deze op zijn minst uit te stellen, en wel op grond van de volgende overwegingen:

Rechtsonzekerheid

Volgens juridische experts vertoont het EU-wijzigingsvoorstel “opmerkelijke gebreken”, en zijn er momenteel meerdere procedures aanhangig over het besluit van de EU om de wolf op te nemen in lijst 2. Daartoe behoren een door ClientEarth bij de Europese Ombudsman ingediende zaak over de verzameling van wolvengegevens en een klacht van vijf verenigingen bij het Hof van Justitie van de EU (HvJ-EU), waarin onder meer een gebrek aan wetenschappelijke nauwkeurigheid en een schending van de EU-procedureregels worden aangevoerd. Er zij op gewezen dat het HvJ-EU herhaaldelijk de noodzaak van “wetenschappelijke nauwkeurigheid en voorzorg” heeft benadrukt en dat het recentelijk heeft geoordeeld dat beschermde soorten die een gunstige staat van instandhouding (FCS) hebben bereikt, “moeten worden beschermd tegen elke verslechtering van die staat”. Mocht de lopende gerechtelijke procedure leiden tot een vernietiging van het besluit tot afzwakking van de bescherming, dan zouden wijzigingen in de nationale wetgeving niet langer verenigbaar kunnen zijn met het EU-recht.

Ontbreken van een solide wetenschappelijke basis

Het besluit van de EU om de beschermingsstatus van de wolf te verlagen, wordt algemeen beschouwd als politiek gemotiveerd en niet als gebaseerd op solide juridische en wetenschappelijke grondslagen, waardoor het in strijd is met de belangrijkste vereisten van de EU-Habitatrichtlijn. In haar standpunt bestempelde het Large Carnivore Initiative for Europe (LCIE) de verlaging als “voorbarig en gebrekkig”, en nog eens 700 wetenschappers en academici uitten in twee open brieven aan de secretaris-generaal van het Verdrag van Bern hun bezorgdheid over het besluit. Het voorstel tot verlaging wordt inderdaad niet onderbouwd door actuele ecologische gegevens en gegevens over de populatie. De wolven in Europa behoren niet tot één enkele populatie, en de meeste deelpopulaties in de EU zijn nog steeds kwetsbaar, bedreigd of in gevaar. Volgens de Habitatrichtlijn zijn de lidstaten gerechtigd – en in sommige gevallen verplicht – strengere beschermingsnormen te hanteren dan die welke op EU-niveau zijn vastgesteld, met name wanneer de wetenschap verdere instandhoudingsmaatregelen aanbeveelt.

Sociaaleconomische argumenten zijn juridisch irrelevant

Zoals het HvJEU onlangs verduidelijkte, zijn sociaaleconomische overwegingen, inclusief die welke betrekking hebben op predatoren, geen geldige redenen voor een wijziging van de beschermingsstatus krachtens de Habitatrichtlijn.

Verder waren wolven in 2023 verantwoordelijk voor amper 0,065% van de sterfte onder schapen en geiten in de EU (de belangrijkste doelsoorten), en veeverliezen door wolvenaanvallen worden momenteel gecompenseerd door schadevergoedings- en preventiemaatregelen die worden gefinancierd via EU-mechanismen zoals het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).

Geen onmiddellijke wettelijke verplichting

De verlaging werd weliswaar besloten in het kader van het Verdrag van Bern – opnieuw vooral onder druk van de EU-leiding – maar er bestaat geen bindende wettelijke verplichting of termijn die de EU-lidstaten dwingt om dit besluit onverwijld in hun respectieve nationale wetgeving om te zetten. Zoals reeds vermeld, voorziet de EU-Habitatrichtlijn in een aanpassingstermijn van 18 maanden, die voldoende tijd zou moeten bieden om juridische duidelijkheid te scheppen.

Coëxistentie van mens en wilde dieren prioriteren boven dodelijke bestrijding

De meeste EU-burgers hechten waarde aan het bestaan en behoud van wilde dieren en planten en zijn ervan overtuigd dat de samenleving de verantwoordelijkheid heeft om volledige en gezonde ecosystemen door te geven aan toekomstige generaties. Evenzo blijven de wettelijke bescherming en herintroductie van predatoren een maatschappelijke wens. Volgens een enquête uit 2023 wenst de meerderheid van de plattelandsbewoners in tien Europese landen de bescherming van predatoren. Het is hoog tijd om voorrang te geven aan coëxistentie en niet-dodelijke maatregelen ter bescherming van de dieren, die hun doeltreffendheid hebben bewezen.

Samenvattend kan worden gesteld dat het politiek gemotiveerde besluit om de beschermingsstatus van de wolf te verlagen van “streng beschermd” naar “beschermd” juridisch en wetenschappelijk niet gefundeerd is en het risico met zich meebrengt dat het in afwachting van een gerechtelijke uitspraak weer ongedaan wordt gemaakt.

De IG Wild beim Wild roept de 27 EU-lidstaten daarom op om alle nationale beschermingsmaatregelen voor de wolf te nemen.

Naschrift: Duitsland voert verlaging door

In juni 2025 werd de Habitatrichtlijn dienovereenkomstig aangepast en de wolf van bijlage IV naar bijlage V verplaatst. Duitsland heeft de termijn al benut en de wolf in 2026 opgenomen in de federale jachtwet, inclusief een nieuw jachtseizoen van 1 juli tot 31 oktober. Meer daarover in onze analyse «Hoe Berlijn en Bern de wolf vrijgeven voor afschot».

Verdiepende artikelen