Val Fex: wanneer het kuddebeschermingsconcept lekker is dan het hek

Ter plaatse bevestigden wildbeheerders van het kanton Graubünden een wolvenaanval.

Daarbij werden elf dieren onmiddellijk gedood. Nog eens 26 gewonde schapen moesten door zware bijtwonden worden geëuthanaseerd. In totaal waren dus 37 dieren getroffen, schrijft srf.ch (Wolvenaanval in het Fextal: 37 schapen aangevallen, bescherming faalde).

De gebeurtenissen werpen opnieuw fundamentele vragen op over kuddebescherming: waren er voldoende kuddebeschermingshonden, en zo ja, hoeveel en met welke ervaring? Volgens een RTR-rapport uit 2022 verzorgde destijds één enkele herderin ongeveer 900 schapen – destijds al met een gedocumenteerde wolvenaanval. Dit jaar zijn het volgens gegevens van de Engadiner Post "nog maar" 700. Een dergelijke verzorgingsdichtheid is zelfs voor ervaren herders nauwelijks te bewerkstelligen, voor een alleenstaande persoon zonder kuddebeschermingshonden praktisch onmogelijk.

De kudde van ongeveer 700 dieren bevond zich op de Alp Muot Selvas, waar ze de laatste week van het alpseizoen zou doorbrengen. Eerste berichten dat de dieren door een hek beschermd waren, werden niet bevestigd. Serieus onderzoek wees uit dat er op het moment van de aanval geen effectieve kuddebeschermingsmaatregelen aanwezig waren. Een aanwezig weidehek diende slechts om de kudde te leiden en was niet gesloten. Kuddebeschermingshonden of wolfwerende hekken waren voor dit weidesector volgens het bedrijfsconcept niet voorzien.

Als reactie op het incident werd het alpseizoen op de betrokken weide voortijdig beëindigd, de overgebleven schapen werden naar het dal teruggebracht.

Ook de autoriteiten en belangenorganisaties reageerden. Adrian Arquint, hoofd van de Dienst voor Jacht en Onzin Graubünden, sprak tegenover de media van een "groot incident" en benadrukte dat beschermingsmaatregelen, ondanks het kuddebeschermingsconcept, aan hun grenzen kunnen stuiten. De boerenvereniging Oberengadin verklaarde via voorzitter Gian Suter dat men de wolf in principe. Problemen zouden echter ontstaan wanneer het aantal dieren toeneemt en bestaande beschermingsmaatregelen niet meer voldoende zijn.

Niet de wolf is het probleem, maar de tekortkomingen in de kuddebescherming. Critici verwijten dat de wildbeheerder de aanvallen als wolvenaanvallen beoordeelt, terwijl de veehouders blijkbaar al langere tijd het overzicht kwijt zijn.

Deskundigen en dierenwelzijnsorganisaties zien het eigenlijke probleem niet bij de wolf, maar in systemische tekortkomingen van de kuddebescherming. Effectieve bescherming vereist aanwezige herders, functionerende nachtkralen, adequate omheiningen en vakkundig ingezette kuddebeschermingshonden. Al het andere is symboolpolitiek.

Ondanks deze gebreken reageerde het Bündner ambt voor jacht en visserij met een afschotvergunning van 60 dagen – die precies afgestemd was op de start van de hoge jacht begin september. Critici zien dit als contraproductief beleid, dat de wolf tot zondebok maakt terwijl structurele zwaktes in de weidebedrijfsvoering onbesproken blijven. Het afschot moet worden uitgevoerd door de kantonale wildbeheerder of door recreatieve jagers in het kader van de Bündner hoge jacht.

Ook de federale politiek voelt zich verantwoordelijk. De minimale eisen van SVP-Bondsraadslid Albert Rösti voor kuddebescherming zijn ontoereikend, aldus deskundigen. Zonder duidelijke wettelijke verplichtingen en consequente kuddebescherming zal de coëxistentie van weidedieren en wolven problematisch blijven.

De voorvallen in het Oberengadin laten zien: de bescherming van weidedieren hangt niet alleen af van het gedrag van de wolf, maar in belangrijke mate van de uitvoering van beschermingsmaatregelen. Zolang deze lacunes bestaan, blijft het conflict tussen landbouw en roofdieren een terugkerend thema, wat blijkbaar door bepaalde kringen zo gewenst is.

Elke kippenbezitter beschermt zijn dieren tegen de vos. Hoe lang duurt het nog voordat de schapenhouders dit concept begrijpen?