Studie: raven reageren op frustratie zoals kleine kinderen

Een team van gedragsonderzoekers en neurowetenschappers heeft aangetoond dat emotionele overdracht blijkbaar ook onder raven bestaat. De tamme vogels gedroegen zich in een experiment pessimistischer nadat ze eerst een gefrustreerde soortgenoot hadden geobserveerd. De onderzoeksresultaten leveren daarmee ook aanwijzingen over de fundamentele ontwikkeling van empathie, aldus de onderzoekers in het vakblad «PNAS».    

Emotieoverdracht is een belangrijke manier om informatie tussen individuen uit te wisselen en geldt als een fundamenteel element voor inlevingsvermogen of empathie. Wetenschappers gaan er vaak van uit dat dit vermogen ook in het dierenrijk wijdverbreid is. «Dit mechanisme is vooral bij hogere diersoorten belangrijk. De basiselementen zouden echter ook bij een aantal andere diersoorten aanwezig moeten zijn», zei Thomas Bugnyar van de Universiteit van Wenen.

Het ondubbelzinnige bewijs is echter moeilijk te leveren vanwege methodologische problemen. De groep rond Bugnyar en Claus Lamm van het Instituut voor Psychologisch Basisonderzoek en Onderzoeksmethoden van de Universiteit van Wenen koos daarom voor een interdisciplinaire aanpak met raven, die eraan gewend zijn deel te nemen aan gedragsexperimenten.

Geliefd of ongeliefd voer   

Een positieve of negatieve stemming wekten de onderzoekers steeds op bij een van de twee betrokken dieren, door het door een kijkgat te laten kijken. Daarachter bevond zich ofwel zeer geliefd ofwel totaal ongeliefd voer. De reactie van deze «demonstrator-raaf» werd telkens geregistreerd door de «toeschouwer-raaf». Of de blijdschap of frustratie van de demonstrators aanstekelijk werkt op hun soortgenoot, onderzochten de wetenschappers door laatstgenoemde bloot te stellen aan een ambivalente situatie.    

Die kun je omschrijven met de oude vraag «Is het glas water half vol of half leeg?», aldus Bugnyar. Afhankelijk van de stemming waarmee je erin stapt, valt het oordeel eerder in de ene of de andere richting uit.

Tempo verraadt stemming   

De vogels hadden een plank voor zich waarop bekers stonden, waarin zich beloningen bevonden of juist niet. Aan de snelheid waarmee de dieren de bekers naderen, valt af te lezen of ze eerder worden voortgedreven door de hoop op een lekkernij of worden afgeremd door lage verwachtingen. «Als ze het dus optimistisch benaderen, zouden ze snel moeten zijn; als ze pessimistisch zijn, langzaam», zei Bugnyar. Deze situatie doorliepen de toeschouwer-raven telkens voordat en nadat ze hun soortgenoten hadden gadegeslagen.

Uit de vergelijking van de waarden bleek dat de dieren gemiddeld langer deden over de taak wanneer ze eerst zichtbaar gefrustreerde soortgenoten hadden geobserveerd. De positieve stemming werd daarentegen minder zichtbaar overgedragen. «In negatieve zin heeft het echter prachtig gewerkt», zei de cognitiebioloog. Het inzicht dat blijkbaar ook bij raven emotieoverdracht plaatsvindt, werpt volgens eerste auteur Jessie Adriaense ook een nieuw licht op het moment in de evolutiegeschiedenis waarop voorlopers van empathie zich ontwikkelden.