Italiës ‘Sparatutto’-wet: hoe de jachtlobby de wildbescherming wil ombouwen

Op 19 september demonstreerden dierenbeschermingsorganisaties in Milaan tegen de geplande hervorming van de Italiaanse jachtwetgeving. Fronte Animalista en AVI riepen op tot de landelijke Corteo, gesteund door talrijke andere verenigingen. Aanleiding is het omstreden wetsvoorstel S.1552, dat in juni door de Senaat werd aangenomen en nu als C.2984 wordt behandeld in de Kamer van Afgevaardigden. Het is nog niet in werking getreden.

Critici noemen het project de ‘legge sparatutto’, een ‘schiet-op-alles-wet’. Zij waarschuwen voor een verschuiving van het wettelijke grondbeginsel: van de bescherming van wilde dieren als publiek goed naar een uitbreiding van de recreatieve jacht en meer beslissingsruimte voor de regio's.

Een wet uit 1992 wordt omgebouwd

De wet 157/92 verklaarde wilde dieren in 1992 tot ‘onvervreemdbaar erfgoed van de staat’ en maakte de bescherming van de fauna tot regel, en het afschieten tot uitzondering. Onder de regering Meloni wordt dit beginsel stapsgewijs afgezwakt ten gunste van jachtbelangen. Het voorstel C.2984, dat nu in de Kamer van Afgevaardigden wordt behandeld, zou deze koers verder kunnen verscherpen. Wild beim Wild heeft de geplande verruimingen al in detail gedocumenteerd.

Op 23 juni 2026 nam de Senaat het wetsvoorstel S.1552 aan met 80 tegen 56 stemmen en twee onthoudingen. Eerste ondertekenaar is de fractieleider van de Fratelli d’Italia, Lucio Malan; het voorstel wordt mede gesteund door vertegenwoordigers van de Lega, Forza Italia en de overige centrumrechtse coalitie. Op 24 juni ging de tekst naar de Kamer en wordt sindsdien als Atto Camera C.2984 behandeld in de landbouwcommissie. Pas na afronding van de parlementaire procedure kan de wet in werking treden.

Wat het wetsvoorstel inhoudt

De geplande wijzigingen zijn geen technische fijnafstemming, maar zijn gericht op een systeemwisseling. Milieuorganisaties zoals WWF en Legambiente waarschuwen voor de gevolgen. Tot de meest omstreden punten behoren:

Het voorstel voorziet in een uitbreiding van de jacht naar staatsgronden en tot nu toe beschermde zones, uitdrukkelijk tot aan de stranden toe, waarbij de concrete uitvoering bij de regio's zou liggen. Historisch verboden hulpmiddelen zoals nachtkijkers en geluiddempers zouden toegestaan kunnen worden, wat volgens critici doeltreffende controles zou bemoeilijken. Wilde duiven en wilde ganzen zouden bejaagbaar worden. Omstreden is bovendien een wijziging van artikel 16, die volgens de lezing van de jachtslachtoffersvereniging AVC het mogelijk zou maken om privéterreinen tegen de wil van de eigenaren in te gebruiken voor jacht- en commerciële belangen. En ten slotte zijn er sancties voorzien voor handelingen die de uitoefening van de jacht belemmeren, verstoren of vertragen.

Dierenwelzijnsorganisaties vrezen dat een dergelijke strafbepaling legitiem protest en de verdediging van privéleefgebieden onder druk zou kunnen zetten.

Van bescherming naar «actief beheer»

De eigenlijke kern van de hervorming schuilt in haar herinterpretatie. De tekst definieert de jacht opnieuw als een activiteit die «bijdraagt aan de bescherming van de biodiversiteit en de ecosystemen», en plaatst recreatieve jagers in de rol van «bioregulatoren». Daarmee zou aan degenen die wilde dieren doden, de rol van hun beschermers worden toegeschreven.

Tegelijkertijd zou de wetenschappelijke controle aan gewicht moeten verliezen. Het ISPRA, Italië's hoogste instituut voor milieuonderzoek, zou feitelijk invloed inleveren: regio's zouden in de toekomst onder bepaalde voorwaarden kunnen afwijken van zijn adviezen over de jachtkalenders. Deskundigen brengen daartegen in dat doeltreffend wildbeheer berust op gegevens en preventie, niet op een uitbreiding van het afschot.

De vergeten slachtoffers

Wat in het politieke debat vrijwel volledig ontbreekt, zijn de menselijke kosten. Hier levert de Associazione Vittime della Caccia (AVC), de jachtslachtoffersvereniging, met haar Osservatorio Vittime della Caccia de enige doorlopende documentatie van het land, omdat een officiële nationale statistiek over jachtongevallen ontbreekt. Dat een staat die de recreatieve jacht wil uitbreiden, de slachtoffers ervan niet systematisch registreert, is op zichzelf opmerkelijk.

Volgens het 19e dossier van de organisatie, dat het officiële jachtseizoen 2025/26 inclusief vroegtijdige openingen omvat, registreerde AVC 46 personen die door jachtwapens of in verband met de jacht om het leven kwamen of gewond raakten. De samenstelling daarvan is veelzeggend: 33 van de betrokkenen waren jagers die zichzelf of elkaar raakten, 13 waren mensen die niets met de jacht te maken hadden. De meeste gevallen registreerde de organisatie in Piëmont en op Sicilië met elk zeven, gevolgd door Toscane met zes en Sardinië met vijf. De gegevens berusten op een door AVC volgens eigen criteria opgestelde chronologie van openbaar gedocumenteerde gevallen, en niet op een landelijke, officiële telling.

Daarbij valt een tegenstelling op: het aantal recreatieve jagers in Italië daalt al jaren. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken waren er in 2024 ongeveer 588.000 geldige jachtvergunningen, tegenover ongeveer 609.500 in 2022 en ruim 1,5 miljoen in de jaren 1980 en 1990. Toch nemen de maatschappelijke schade en risico's volgens AVC niet af. Een uitbreiding van jachttijden en jachtgebieden zou naar het oordeel van de vereniging en andere criticasters het risico op extra incidenten verhogen. Hoe sterk dit statistisch tot uiting zou komen, is voor de inwerkingtreding van de hervorming niet serieus te kwantificeren.

Brussel verhoogt de druk op Rome

De hervorming raakt ook aan Europees recht. De Europese Commissie startte in februari 2024 tegen Italië de inbreukprocedure INFR(2023)2187. Aanleiding waren wijzigingen in de Italiaanse jachtwetgeving, die regio's onder andere de mogelijkheid geven om in te grijpen in populaties van wilde dieren, ook in beschermde gebieden of buiten de gebruikelijke jachttijden. Ook de uitvoering van de REACH-voorschriften over loodmunitie in en bij wetlands werd bekritiseerd. In november 2024 verscherpte de Commissie de procedure met een met redenen omkleed advies.

Mocht Italië de hervorming ondanks deze bezwaren toch goedkeuren, dan zouden er uiteindelijk financiële sancties kunnen dreigen, waarvan de kosten door de gemeenschap gedragen zouden moeten worden.

Waarom dit Zwitserland aangaat

Men zou dit allemaal kunnen afdoen als een Italiaans probleem. Dat zou een vergissing zijn. Want de bouwstenen van deze deregulering zijn precies dezelfde als die ook hier op het verlangenlijstje van de lobby van de recreatieve jacht staan: de afwaardering van de wolf, de toelating van nachtzichttechniek, de jacht in tot nu toe beschermde gebieden, het bagatelliseren van de loodproblematiek. En vooral hetzelfde narratief, volgens welke uitgerekend recreatieve jagers de eigenlijke natuurbeschermers zouden zijn.

Parallel aan de jachthervorming verandert ook de politieke omgang met de wolf. De Europese verlaging van zijn beschermingsstatus schept ruimte die Italië en zijn regio's zouden kunnen gebruiken voor zwaardere ingrepen. Of, waar en onder welke juridische voorwaarden afschot toegestaan zou zijn, blijft echter afhankelijk van nationale en regionale procedures.

Italië laat op dit moment in real time zien waar deze weg naartoe kan leiden, wanneer vakkennis wijkt voor ideologie en economische belangen boven soortenbescherming worden gesteld. Wie in Zwitserland het debat over predator, beschermde gebieden en de rol van de wetenschap volgt, vindt ten zuiden van de Alpen de blauwdruk. De door AVC gedocumenteerde slachtoffers zijn de waarschuwing die daarbij hoort.