Is recreatieve jacht in Zwitserland noodzakelijk?

De recreatieve jacht is in Zwitserland niet strikt noodzakelijk voor de regulering van wilde dieren.

Deze uitspraak klinkt voor velen provocerend – maar ze is wetenschappelijk goed onderbouwd. Het kanton Genève bewijst al meer dan 50 jaar dat populaties wilde dieren zich zonder recreatieve jacht stabiel kunnen reguleren. En dit voorbeeld staat niet op zichzelf: ook Luxemburg kent al decennialang een vergaand jachtverbod voor talrijke soorten. De bewering dat het ecosysteem zonder jacht zou instorten, is een verhaal van de jachtlobby zonder solide ecologische basis.

Wat zegt de wetenschap over de noodzaak van jacht?

Ecosystemen reguleren zichzelf via natuurlijke mechanismen: voedselconcurrentie, ziekten, roofdieren en de grenzen van de leefomgeving beperken dierpopulaties. Onderzoek toont aan dat populaties wilde dieren in gebieden zonder of met weinig jacht geenszins explosief groeien, maar zich stabiliseren op een niveau dat de leefomgeving kan dragen. De bioloog Paul Errington beschreef dit effect al in de jaren 1940: populaties worden op natuurlijke wijze gereguleerd door beschikbare hulpbronnen, niet door afschot. Recentere studies, zoals die van Stewart Breck en collega's (gepubliceerd in «Frontiers in Ecology and the Environment»), tonen bovendien aan dat het afschot van roofdieren in 43 procent van de gevallen de schade aan vee juist verhoogde in plaats van verminderde – omdat het roedelstructuren verstoort en ongecontroleerde voortplanting veroorzaakt.

Het Geneefse model: 50 jaar balans

Het belangrijkste Zwitserse experiment loopt sinds 1974 in het kanton Genève. Destijds stemde ongeveer tweederde van de Geneefse bevolking vóór een volledig verbod op de recreatieve jacht – een wereldwijd unieke stap. Sindsdien nemen twaalf kantonnale beroepsjagers van de «Police de la nature» alle noodzakelijke ingrepen in de wildpopulatie voor hun rekening. De balans na vijf decennia is duidelijk:

• De dichtheid van veldhazen steeg naar 17,7 dieren per 100 hectare – ver boven het Zwitserse gemiddelde.
• Tot wel 30’000 watervogels overwinteren jaarlijks in Genève – een teken van intacte leefgebieden.
• De patrijs, in andere kantons vrijwel uitgestorven, weet in Genève stand te houden dankzij actief habitatbeheer.
• Wilde dieren werden tammer en gedragsecologisch ontspannener, doordat de jachtdruk wegviel.
• In 2005 sprak 90 procent van de bevolking zich in een volksstemming uit tegen de herinvoering van de recreatieve jacht.
• In 2009 verwierp het kantonale parlement de herinvoering met 70 tegen 7 stemmen.

De kantonale beroepsjagers behalen daarbij een onmiddellijke-doodpercentage van 99,5 procent – veel hoger dan bij de milities die aan recreatieve jacht doen, waarbij aanschotwonden en een kwellende dood geen zeldzaamheid zijn. Het Genève-model wordt in detail geanalyseerd in het dossier «Genève en het jachtverbod».

Luxemburg als tweede voorbeeld

Luxemburg heeft de jacht op talrijke soorten sterk beperkt en zet steeds meer in op professioneel wildbeheer. Het groothertogdom toont aan dat ook in dichtbevolkte Midden-Europese landen een terugtrekking van de recreatieve jacht mogelijk is, zonder dat wildpopulaties uit de hand lopen. Het politieke debat in Luxemburg verloopt zakelijker, omdat de jachtlobby daar minder institutionele macht heeft dan in Zwitserland.

De jachtmythes onder de loep

De lobby van de recreatieve jacht in Zwitserland baseert de noodzaak van de recreatieve jacht op een reeks argumenten die een zakelijke toetsing niet doorstaan. Het dossier «Jachtmythes» analyseert deze verhalen uitgebreid. De meest gehoorde argumenten:

• «Zonder jacht exploderen de populaties.» Onjuist: in Genève en andere jachtvrije gebieden stabiliseren populaties zich binnen enkele jaren op een ecologisch draagbaar niveau.
• «Jagers financieren de natuurbescherming.» Misleidend: de jachtvergunningen dekken bij lange na niet de overheidskosten voor wildbeheer, ongevallenverzekering en administratie.
• «Jacht is duurzaam gebruik.» Verdraaiing: het begrip «duurzaam gebruik» in de jachtwet is een economische, geen ecologische term.
• «Beheer en verzorging vereisen jagers.» Cirkelredenering: wildakkers en bijvoerplekken verhogen de wilddichtheid kunstmatig – en creëren daarmee juist de behoefte aan regulering die recreatieve jagers als rechtvaardiging aanvoeren.

Ecologische zelfregulatie: wat wetenschap en praktijk laten zien

In nationale parken – zoals het Zwitserse nationale park in het Unterengadin – is de jacht volledig gestaakt. Het resultaat na tientallen jaren: hertenpopulaties schommelen seizoensgebonden, maar passen zich aan het beschikbare leefgebied aan. Wolven en lynxen, die sinds de jaren 1990 terugkeren, nemen als natuurlijke roofdieren een regulerende functie over. De terugkeer van deze roofdieren is ecologisch zeer effectief: ze creëren een ‘landschap van angst’ dat wilde dieren uit kwetsbare biotopen weghoudt en zo verbijtschade in het bos vermindert – zonder één enkel schot.

De kosten van de recreatieve jacht

De economische rechtvaardiging voor de recreatieve jacht is zwak. Het Dossier ‘Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost’ berekent wat niemand officieel voorlegt:

• Alleen al aan UVG-erkende jachtongevallen wordt jaarlijks zo'n 3,6 miljoen Zwitserse frank uitgegeven.
• De kosten voor de kantonale wildbeheerdienst, jachtadministratie en controle-instanties bedragen nog eens miljoenen extra.
• Loodmunitie, die recreatieve jagers gebruiken, verontreinigt de bodem en brengt aaseters zoals de steenarend in gevaar – een externe kostenfactor die zelden wordt becijferd.
• De waarde van het geschoten wildbraad dekt deze kosten bij lange na niet.

Een professioneel wildbeheerderskorps naar Genfer voorbeeld zou daarentegen gerichter, goedkoper en diervriendelijker werken. Het dossier “Argumentarium voor professionele wildbeheerders” levert de politieke en inhoudelijke argumenten voor deze systeemwissel.

Immunocontraceptie als alternatief

Waar wilde-dierenpopulaties lokaal daadwerkelijk te hoog zijn, bestaan er niet-dodelijke alternatieven. Immunocontraceptie – het vaccineren van wilde dieren met een antigeen dat de voortplanting remt – wordt in de Verenigde Staten, Duitsland en andere landen met succes toegepast, met name bij wilde zwijnen en herten in stedelijke gebieden. De methode is duurder in gebruik dan afschot, maar heeft geen negatieve gevolgen voor ecosystemen en roedelstructuren. In Zwitserland wordt immunocontraceptie door het Dossier “Alternatieven voor recreatieve jacht” besproken als langetermijnoptie, waarvan het potentieel tot nu toe politiek wordt genegeerd.

BAFU-gegevens en politieke context

Het Bundesamt für Umwelt (BAFU) beheert het nationale monitoringsysteem voor wilde dieren en publiceert jaarlijkse afschotstatistieken. Deze gegevens tonen aan dat in Zwitserland jaarlijks meer dan 120.000 dieren worden gedood door de recreatieve jacht – reeën, herten, gemzen, hazen, watervogels en klein wild. Het BAFU zelf formuleert als doel een «duurzaam beheer» van de populaties – een term die de jacht kadert als economisch gebruik, niet als ecologische noodzaak. Het Dossier «Jachtverbod Zwitserland» belicht hoe een landelijk model naar Genève's voorbeeld eruit zou kunnen zien en welke politieke hindernissen er bestaan.

Recreatieve jacht in Zwitserland: vrijetijdsbesteding met staatslegitimatie

In Zwitserland jagen ongeveer 30.000 recreatieve jaagsters en jagers – overwegend als vrijetijdsbesteding. Een jachtvergunning kost, afhankelijk van het kanton, tussen de 500 en enkele duizenden Zwitserse frank per jaar. De sociale habitus van de recreatieve jacht – trofeeën, jachtgezelschappen, mediabeelden – is stevig verankerd in het landelijke milieu. Dat maakt haar politiek moeilijk aanvechtbaar, maar verandert niets aan de ecologische realiteit: recreatieve jagers jagen omdat ze het willen – niet omdat het ecosysteem het vereist. Het Dossier «Jacht in Zwitserland – cijfers, systemen en het einde van een narratief» laat zien hoe het huidige systeem werkt en waarom het aan hervorming toe is.

Meer inhoud op wildbeimwild.com

• Dossier: Genève en het jachtverbod
• Dossier: Alternatieven voor de recreatieve jacht
• Dossier: jachtmythes
• Dossier: Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost
• Dossier: Jachtverbod Zwitserland
• Dossier: Argumentarium voor professionele wildbeheerders
• Dossier: Jacht en biodiversiteit
• Dossier: Inleiding in de jachtkritiek

Meer achtergrondinformatie over het actuele jachtbeleid in Zwitserland vind je in ons dossier op wildbeimwild.com.