Elanden in Zwitserland: realiteit op zachte poten

Onlangs zorgde een eland in Oostenrijk voor opschudding.

De jonge stier, Emil genaamd, zou zich vestigen in het grensgebied tussen Beieren en Tsjechië, zo luidde het begin van de maand. Voor zijn verhuizing was de eland verdoofd. Volgens de autoriteiten had hij zich daarvoor deels in sterk bebouwd gebied opgehouden en bijna een snelweg overgestoken.

Doordat de eland-populatie in Europa toeneemt, worden ook waarnemingen in Zwitserland steeds waarschijnlijker.

Weliswaar bestaat er nog geen gevestigde, wilde eland-populatie in Zwitserland, maar af en toe duiken er individuele dieren in de buurt op die nieuwsgierig maken: waar komen ze vandaan? Waar zijn ze gesignaleerd? En zou de eland op de lange termijn kunnen terugkeren?

Historische en actuele waarnemingen

• Elanden behoorden ooit tot de natuurlijke fauna van Zwitserland. Ze verdwenen uiterlijk in de middeleeuwen door de intensieve Jacht.
• In de laatste decennia zijn er af en toe berichten over doortrekkende jonge stieren, vooral uit buurlanden (bv. Oostenrijk, Tsjechië). Deze dieren trekken af en toe over de grens.
• Tot dusver zijn er geen betrouwbare waarnemingen bekend van meerdere dieren of nakomelingen, wat wijst op het ontbreken van vestiging.
• Elanden staan in Zwitserland onder bescherming en mogen niet worden bejaagd.

Elanden hebben grote, aaneengesloten bosgebieden nodig met voldoende vochtige zones en open vlakten om te grazen. Ze zijn veeleisend wat betreft dekking en rust. Zwitserland biedt zulke omstandigheden slechts fragmentarisch, bijvoorbeeld in de Alpen of in delen van Vorarlberg en Liechtenstein.

Een andere factor zijn grensoverschrijdende migratiecorridors. Dieren die uit Tsjechië, Polen of Oostenrijk komen, zouden via zulke corridors kunnen binnenkomen. Maar verkeerswegen, bebouwing en het ontbreken van beschermde gebieden vernauwen deze corridors meestal.

Kansen en hindernissen van een terugkeer

Mogelijke kansen:

• Klimaatveranderingen zouden Midden- en Oost-Europa in de toekomst geschikter kunnen maken.
• Beschermde gebieden nemen toe, boslandschappen herstellen zich in sommige regio's.
• Bewustzijn en monitoring worden sterker, wat helpt om vroege tekenen te herkennen.
• Jachtverboden zoals het Model van Genève.

Hindernissen:

• Elanden zijn grote dieren; contact met mensen, wegen en bebouwing brengt risico's met zich mee: verkeer, stroperij, stress.
• Het ontbreken van populaties in de directe omgeving maakt een blijvende vestiging zonder introductiemaatregelen onwaarschijnlijk.
• Concurrentie, een andere landschapsstructuur en beperkte hulpbronnen kunnen de terugkeer bemoeilijken.

Tot dusver blijft de eland in Zwitserland een zwerver, een zeldzame gast uit het noorden of oosten. Maar met toenemende druk op migratiecorridors voor dieren, groeiende verbondenheid van leefgebieden en een groeiend milieubewustzijn zou dit kunnen veranderen, mits de randvoorwaarden kloppen.

Voor waarnemers van wilde dieren, natuurbeschermingsorganisaties en autoriteiten zou het winst zijn om scenario's van een herintroductie of op zijn minst van doortrekken nauwkeuriger te onderzoeken.

De eland maakt geen vast deel uit van de huidige Zwitserse wildernis, maar hij zou het kunnen worden. Zijn verschijningen zijn zeldzaam, zijn sporen meestal fragmentarisch. Toch loont het de moeite om waakzaam te blijven, want soms is één enkele zwerver genoeg om het idee van een terugkeer tot leven te wekken.

RECREATIEVE JAGERS RADAR

Op het spoor van verborgen dierenmishandeling, stroperij en/of criminaliteit? Meld ons verdachte gevallen! Help mee met de grote recreatieve jagers-radar.

> naar het formulier