Afrikaanse olifanten: 77% afname in 50 jaar

In de uitgebreide studie naar olifanten en hun leefgebieden werden gegevens verwerkt uit populatietellingen van 1964 tot 2016. De gegevens omvatten telresultaten van maar liefst 475 locaties in 37 landen – de meest omvattende beoordeling van Afrikaanse olifanten die ooit is uitgevoerd.

De conclusies waren somber: het aantal bosolifanten daalde met een verbazingwekkende 90 %, terwijl de populaties savanne-olifanten met gemiddeld 70 % afnamen. Misschien wel het meest schokkend is dat de gecombineerde olifantenpopulatie gemiddeld met 77 % is afgenomen.

Natuurbescherming wint terrein

Maar het is niet allemaal kommer en kwel. De studie laat ook een lichtpuntje zien te midden van de crisis. Niet alle populaties gingen verloren. Sommige bloeiden zelfs op, wat waardevolle lessen oplevert voor toekomstige natuurbeschermingsinspanningen.

de studie werd geleid door George Wittemyer, een hoogleraar aan de Colorado State University, die ook voorzitter is van de wetenschappelijke adviesraad van Save the Elephants.

«De context en de oplossingen kunnen op de verschillende locaties sterk verschillen, maar er zijn voorbeelden waarin mensen deze populaties effectief beheren en beschermen», aldus Wittemyer.

«Het is nuttig om over een contextgebonden model voor olifantenbescherming te beschikken, en dat hebben we op veel verschillende plekken.»

Olifantendichtheid

In de studie werd een andere aanpak gevolgd. In plaats van simpelweg het aantal olifanten te tellen, analyseerden de onderzoekers de olifantendichtheid in hun leefgebieden.

Dit was vooral te wijten aan het feit dat de onderzoeksgebieden op de meeste locaties in de loop van de tijd inconsistent waren. De resultaten toonden een duidelijke trend naar kleinere populaties.

«Dit werk toont de omvang van de afname en hoe wijdverspreid deze is over het hele continent», aldus Wittemyer.

Hij zei dat het onderzoek onderstreept hoe zelfs zo prominente en opvallende wezens als olifanten snel in het niets kunnen verdwijnen.

De uitdaging bij het tellen van olifanten

Olifanten in hun leefgebied tellen lijkt misschien een eenvoudige taak: ze zijn groot, toch? Maar de realiteit is er ver vandaan. Het is een moeilijk en middelenintensief proces. Het monitoren van bedreigde wilde dieren blijft een van de grootste uitdagingen in de natuurbescherming.

Zo moeten de waarnemers bijvoorbeeld de savanne-olifanten vanuit het vliegtuig tellen, terwijl de bosolifanten te voet geteld moeten worden.

Kunnen we drones inzetten om de olifanten te tellen? Ook dat is geen optie. Ze missen de nodige batterijduur om de vereiste lange vluchten over afgelegen gebieden af te leggen. Bovendien verbruikt het verwerken van dronebeelden veel middelen.

Afrika is enorm – meer dan drie keer zo groot als de Verenigde Staten – en elk Afrikaans land heeft zijn eigen beleid en politiek systeem voor wildlifebeheer. In sommige landen worden regelmatig tellingen uitgevoerd, in andere niet.

De auteurs van de studie moesten locaties met solide informatie gebruiken om populatieveranderingen te schatten voor nabijgelegen regio's met minder gegevens.

Olifanten en hun leefgebieden

«De kracht van onze aanpak is dat we in staat waren deze trends af te leiden, zelfs op plekken met extreem slechte gegevens, zodat de resultaten van de verschillende onderzoeksplekken met elkaar vergeleken konden worden», aldus co-auteur Charles Edwards, onderzoeker bij CEscape Consulting Services.

Begrijpen hoe en waar de trends binnen het verspreidingsgebied van een soort verschillen, is voor het behoud ervan waarschijnlijk belangrijker dan een totale verandering in aantallen, die mogelijk alleen veranderingen in de grootste populaties weerspiegelt.

Afname van olifanten in verschillende regio's

In de studie werd ook onderzocht hoe de olifanten zich per soort en regio ontwikkelden. In de Sahelzone van Noord-Afrika, die te lijden heeft gehad onder oorlogen, zijn de olifantenpopulaties bijna uitgeroeid.

Ook in Oost- en Centraal-Afrika was een afname te zien, die te wijten is aan de ivoorstroperij en het oprukken van de mens in hun leefgebieden, waardoor de olifanten verdreven werden.

Enkele plekken in zuidelijk Afrika, vooral Botswana, bieden echter hoop, want daar gedijen de olifanten. Deze populaties werden goed beschermd en duurzaam beheerd.

Behoud van de olifanten en hun leefgebieden

Wittemyer wees op de algemene afname van de olifantenpopulaties, maar benadrukte dat men zich moet richten op het waarborgen van de langetermijnstabiliteit van de olifantensoorten. Hij wees erop dat dit op verschillende plekken mogelijk is, al is dat helaas niet overal het geval.

Aan de studie met de titel «Survey based inference of continental African elephant decline» werkten ook Kathleen Gobush (University of Washington), Fiona Maisels (Wildlife Conservation Society en University of Stirling), Dave Balfour (Nelson Mandela University) en Russell Taylor (WWF Namibia) mee als co-auteurs.

De uitgebreide beoordeling van de noodsituatie van de Afrikaanse olifanten in de studie levert belangrijke inzichten op voor managementbeslissingen, zoals het prioriteren van financiële middelen en hulpbronnen voor de best mogelijke bescherming van de leefgebieden van deze prachtige dieren.