Jak pomóc pszczołom i innym zapylaczom

Obchodzony każdego roku 20 maja Światowy Dzień Pszczoły ma przypominać, jak ważne są pszczoły miodne i ich dzikie krewniaczki dla przyrody, a nie tylko dla naszego zaopatrzenia w pożywienie.

Każdy z nas może przyczynić się do wsparcia pszczół, które są zagrożone przez utratę siedlisk i pestycydy – na przykład zapewniając im pożywienie i miejsca do gniazdowania w ogrodzie i na balkonie. Warto jednak przy tym pamiętać o kilku istotnych zasadach.

Pszczoły należą do najważniejszych owadów zapylających na naszej planecie: około 75% roślin użytkowych wykorzystywanych przez człowieka, a także niezliczone rośliny dziko rosnące, zależą od odwiedzin tych owadów, by móc się rozmnażać. Nie chodzi tu jednak wyłącznie o pszczoły miodne, ale również o ponad 20’000 gatunków pszczół dziko żyjących. Tylko w Niemczech występuje około 595 takich dzikich pszczół. W przeciwieństwie do pszczół miodnych wiele ich dzikich krewniaczek nie żyje w złożonych społecznościach czy koloniach, lecz samotnie. Swoje gniazda składają zazwyczaj pojedynczo w ziemi, w materiale roślinnym i innych osłoniętych miejscach.

Jednak podobnie jak pszczołom miodnym, także dzikim pszczołom nie jest łatwo: utrata roślinnej różnorodności biologicznej na polach, stosowanie pestycydów w rolnictwie oraz betonowanie krajobrazu poważnie im zagrażają. W efekcie pszczoły nie znajdują wystarczającej ilości pożywienia i miejsc do składania jaj, są atakowane przez pasożyty i wirusy, a niekiedy nawet bezpośrednio zatruwane przez pestycydy.

Pożywienie: wyspy wysokiej trawy i różnorodne rośliny kwitnące

Swój wkład w ochronę pracowitych zapylaczy można wnieść również we własnym ogrodzie, a nawet na małym miejskim balkonie. Trzeba jednak zwrócić uwagę na kilka kwestii. Jedną z nich jest to, że trawnik w ogrodzie nie powinien być zbyt krótko przycięty. „Trawnik, któremu pozwala się rosnąć jedynie do kilku centymetrów, nie ma pszczołom dzikim nic do zaoferowania jako roślinom żywiącym. Kto jednak kosi tylko jeden lub dwa razy w roku – a mianowicie wczesnym latem, po głównym kwitnieniu pierwszych roślin, oraz po sezonie wegetacyjnym we wrześniu – daje wielu roślinom kwitnącym szansę na zakwitnięcie i tym samym wyświadcza wiele dobrego wielu owadom„ – wyjaśnia Manuel Hensen, koordynator projektów dotyczących pszczół dzikich w Deutsche Wildtier Stiftung. Nie znaczy to, że ogród przyjazny pszczołom dzikim musi wyglądać nieporządnie. Wystarczy podczas koszenia trawnika po prostu pozostawić kilka małych wysepek roślinności.

Ważna jest również różnorodność roślin, dzięki której pszczoły – zależnie od preferencji żywieniowych i sezonu – zawsze znajdą coś kwitnącego. Dla pszczół dzikich jako źródło nektaru i pyłku odpowiada wiele rodzimych roślin kwitnących. „Nie muszą to być zawsze tylko kwiaty. Także rodzime krzewy, takie jak głóg, śliwa tarnina, wierzba czy drzewa owocowe wszelkiego rodzaju, są atrakcyjne dla pszczół dzikich w ogrodzie i są przez nie wykorzystywane przede wszystkim wiosną jako źródło nektaru i pyłku” – wyjaśnia Hensen. Na balkonie warto pamiętać: czasem posadzić w doniczkach rodzime byliny dziko rosnące, takie jak rumianek barwierski czy krwawnik.

Miejsca gniazdowania: odkryte fragmenty gleby i słoneczne domki dla pszczół

Kto chce dać pszczołom dzikim możliwość zakładania gniazd i miejsc do składania jaj, powinien zapewnić w ogrodzie odkryte fragmenty gleby. Bo jeśli wszędzie jest tylko gęsta trawa, a rabaty kwiatowe przykryte są ściółką z kory, pszczoły dzikie nie mają szansy na wykopanie gniazd w ziemi. Znacznie lepsze są słoneczne powierzchnie trawnika, które w niektórych miejscach pozostają odkryte i piaszczyste. Tutaj wiele gatunków pszczół dzikich wykopuje sobie korytarz gniazdowy i składa w nim swoje komórki lęgowe. „Można też stworzyć powierzchnię piaszczystą lub kopiec piasku. Wystarczająca jest powierzchnia od czterech metrów kwadratowych. Piasek powinien mieć od 20 do 30 centymetrów wysokości. Aby zapobiec przerastaniu roślin, należy najpierw usunąć wierzchnią warstwę gleby na głębokość około 20 centymetrów” – mówi Hensen.

Także w przypadku popularnych domków dla dzikich pszczół warto zwrócić uwagę na kilka rzeczy. Pomoce gniazdowe powinno się zawiesić w suchym, ciepłym, słonecznym i osłonionym od wiatru miejscu. Najlepiej nadaje się miejsce zwrócone w kierunku południowo-wschodnim. Domki dla pszczół umieszczone na drzewach lub wisiące swobodnie w zacienieniu nie są natomiast przyjmowane przez owady. Wypełnienie również powinno być odpowiednie – dobrze sprawdzają się otwory wywiercone w drewnie lub wydrążone łódki bambusowe. „Niestety w marketach budowlanych często oferowane są domki dla dzikich pszczół, które prawie nie mają żadnej wartości dla tych zwierząt“, mówi Hensen. Zupełnie bezużyteczne są na przykład wełna drzewna, szyszki jodłowe czy kamyczki.