Badanie: Rekreacyjne polowania wpływają na ewolucję niedźwiedzi brunatnych

Dane z 30 lat o skandynawskich niedźwiedziach brunatnych pokazują częściowo nieoczekiwany wpływ człowieka.

Międzynarodowy zespół naukowców z udziałem Austriaków śledził przez ponad 30 lat życie około 900 niedźwiedzi brunatnych w Skandynawii. Analiza danych opublikowana w czasopiśmie naukowym «Nature Ecology & Evolution» pokazuje teraz, jak silnie człowiek wpływa na życie tych dzikich zwierząt, a tym samym także na ich ewolucję. Przede wszystkim łowiectwo ma nieoczekiwane skutki.

Obszerne dane po raz kolejny pokazują, że człowiek stał się głównym czynnikiem ewolucji – powiedział Andreas Zedrosser, który pracuje na University College of Southeast Norway w Notodden oraz na Uniwersytecie Zasobów Naturalnych i Nauk o Życiu w Wiedniu. Karyntyjczyk od końca lat 90. uczestniczy w prowadzonym od 1984 roku, zakrojonym na szeroką skalę „Scandinavian Brown Bear Project”. Od tamtej pory naukowcy śledzą za pomocą nadajników niedźwiedzie brunatne, głównie w Szwecji.

Krótkie życie

Tak długoletnie zbiory danych są rzadkością, a o życiu dużych zwierząt o potencjalnie długiej długości życia – niedźwiedzie brunatne mogą dożyć nawet 30 lat – często można powiedzieć niewiele. Zedrosser i jego współpracownicy dążą więc do tego, by naukowo udokumentować życie zwierząt od narodzin aż do śmierci. Okazało się przy tym, że niedźwiedzie brunatne rzadko dożywają wyższego wieku. Średnio osiągają zaledwie pięć lat.

W Szwecji co roku poluje się na około dziesięć % z mniej więcej 3’000 niedźwiedzi brunatnych. Ten odsetek jest stosunkowo wysoki. „Średni wiek rozrodczy wynosi jednak również około pięciu lat. To oznacza, że wiele niedźwiedzi w ogóle nie dożywa wieku, w którym mogłyby mieć potomstwo. Już samo to pokazuje, jak duży jest wpływ na cały system” – wyjaśnił Zedrosser.

Myśl, że człowiek ma niewielki wpływ na życie tych dzikich zwierząt, jest zatem błędna. „Żyjemy w epoce antropocenu – w której człowiek po prostu staje się wielkim czynnikiem wpływu” – mówi Zedrosser. Zwłaszcza w przypadku tak dużych zwierząt, które żyją długo w stosunkowo naturalnym środowisku, przez długi czas to lekceważono. To, w jakim stopniu dotyczy to także rozwoju niedźwiedzia brunatnego, staje się obecnie widoczne również na dalekiej północy.

Paradoksalna selekcja

Oprócz pozostających bez odpowiedzi pytań etycznych trzeba także zbadać, w jaki sposób człowiek pośrednio dostosowuje zwierzę «dokładnie do aktualnie panującego systemu». Jak to się dzieje, widać choćby na przykładzie wychowu młodych niedźwiedzi: podczas gdy genetycznie bardzo dobrze wyposażone matki niedźwiedzie mają potomstwo mniej więcej co dwa lata, mniej dobrze wyposażone, mniejsze niedźwiedzice zwykle zatrzymują młode przy sobie o rok dłużej, aby zapewnić im lepsze szanse przeżycia. W Szwecji nie wolno jednak strzelać do niedźwiedzi poruszających się w grupie rodzinnej. Oznacza to, że paradoksalnie wyraźnie rosną szanse przeżycia genetycznie słabiej wyposażonych matek. Zedrosser: «Dochodzi do nieświadomej selekcji w kierunku zwierząt o mniejszej zdolności rozrodczej.»

W ten sposób człowiek wywołuje zmiany genetyczne w populacji, nawet jeśli ogólna liczba zwierząt nie zmienia się dramatycznie. Może to stać się problemem, gdy zmienią się okoliczności, na przykład na skutek zmian klimatu. Zedrosser: «To, jak wpływamy na przyrodę, często prowadzi zupełnie innymi drogami, niż sądzimy.»