Studie: recreatieve jacht beïnvloedt evolutie van bruine beren

Gegevens over Scandinavische bruine beren uit dertig jaar tonen een deels onverwachte invloed van de mens.

Een internationaal team van wetenschappers, met Oostenrijkse deelname, heeft het leven van zo'n 900 bruine beren in Scandinavië meer dan dertig jaar gevolgd. Een analyse van de gegevens in het vakblad «Nature Ecology & Evolution» laat nu zien hoe sterk de mens het leven van deze wilde dieren en daarmee ook hun evolutie beïnvloedt. Vooral de jacht heeft onverwachte effecten.

De uitgebreide gegevens zouden opnieuw aantonen dat de mens de belangrijkste factor in de evolutie is geworden, aldus Andreas Zedrosser, die werkzaam is aan het University College of Southeast Norway in Notodden en aan de Universität für Bodenkultur Wien. De Karinthiër is sinds eind jaren negentig betrokken bij het in 1984 gestarte, grootschalige «Scandinavian Brown Bear Project». Met behulp van zenders volgen de wetenschappers sindsdien bruine beren, grotendeels in Zweden.

Kort leven

Dergelijke langlopende gegevensverzamelingen zijn zeldzaam; over het leven van grote dieren met potentieel lange levensduur – bruine beren kunnen immers zo'n 30 jaar oud worden – kan vaak weinig worden gezegd. Zedrosser en zijn collega's streven er daarom naar het leven van de dieren van geboorte tot dood wetenschappelijk te documenteren. Daarbij bleek dat bruine beren slechts zelden een hogere leeftijd bereiken. Gemiddeld worden ze slechts vijf jaar oud.

In Zweden wordt jaarlijks ongeveer tien % van de circa 3.000 bruine beren bejaagd. Dit quotum is relatief hoog. “De gemiddelde leeftijd bij de voortplanting ligt echter ook rond de vijf jaar. Dat betekent dat veel beren helemaal niet oud genoeg worden om nakomelingen te kunnen verwekken. Alleen al dat laat zien hoe groot de invloed op het systeem is”, verklaarde Zedrosser.

De gedachte dat de mens nauwelijks invloed heeft op het leven van deze wilde dieren is daarom onjuist. “We leven in het tijdperk van het Antropoceen – waarin de mens simpelweg de grote beïnvloedende factor wordt”, aldus Zedrosser. Vooral bij zulke grote dieren, die lang in relatief natuurlijke omgevingen leven, is dit lange tijd onderschat. Hoezeer dit ook geldt voor de ontwikkeling van de bruine beer, wordt inmiddels ook in het hoge noorden zichtbaar.

Paradoxale selectie

Naast onbeantwoorde ethische vragen moet men ook onderzoeken hoe de mens indirect een dier “precies aanpast aan het momenteel heersende systeem”. Hoe dat gebeurt, blijkt bijvoorbeeld uit de opvoeding van de jonge beren: terwijl genetisch zeer goed toegeruste berenmoeders ongeveer elke twee jaar nakomelingen krijgen, houden minder goed toegeruste, kleinere berinnen hun jongen meestal een jaar langer bij zich om hun overlevingskansen te vergroten. In Zweden mogen beren die in gezinsverband rondtrekken echter niet worden geschoten. Dat betekent dat paradoxaal genoeg de overlevingskansen van genetisch minder goed toegeruste moeders aanzienlijk toenemen. Zedrosser: “Er vindt een onbewuste selectie plaats in de richting van minder reproductieve dieren.”

Zo roept de mens genetische veranderingen in de populatie teweeg, ook als het totale aantal dieren niet dramatisch verandert. Dat kan een probleem worden wanneer de omstandigheden veranderen, bijvoorbeeld door klimaatverandering. Zedrosser: «De manier waarop wij de natuur beïnvloeden, verloopt vaak heel anders dan we denken.»