Jak dzikie zwierzęta przetrwają zimę w śniegu

To, że śnieg nie jest równy śniegowi, wiedzą przede wszystkim Inuici.

Śnieg puszysty nazywają oni «tlapa», vśnieg ze skorupą «Tlacringit» a mokry śnieg «Tlayinq». Inuici z Nunavik w Kanadzie mają 53 słowa na określenie najróżniejszych form śniegu. Dla nich wiedza o śniegu jest kwestią przetrwania. Również dla dzikich zwierząt to kwestia życia i śmierci, czy z nieba spada puszysty śnieg, czy duże, mokre płatki. Podczas gdy puszysty śnieg ogrzewa ciało jak miękka puchowa kołdra, mokre płatki okrywają zwierzęta niczym całun. Gdy sierść jest już przemoczona, zbliża się śmierć z wychłodzenia. Chore lub niedowaga dzikie zwierzęta mają niewielkie szanse na przeżycie. Jednak dzikie zwierzęta wykształciły liczne strategie, by dobrze przetrwać zimę.

Wraz z nadejściem zimy dla dzikich zwierząt zaczyna się ciężki czas. Pod gęstą pokrywą śniegu i lodu i tak skromny pokarm staje się nieosiągalny. Jeśli śnieg dodatkowo zlodowacieje, zwierzęta prawie nic nie mogą znaleźć do jedzenia. Dlatego roślinożercy, tacy jak sarny i jelenie szlachetne, obniżają tempo przemiany materii. Żwacz przeżuwaczy mieści teraz o 60 procent mniej pokarmu niż jesienią. Traw, ziół, żołędzi i kasztanów prawie nie da się znaleźć; zmniejszony układ trawienny jest zatem doskonałym rozwiązaniem. Zwierzęta trwają nieruchomo w krajobrazie i żyją z zapasów energii. Przy głębokiej pokrywie śnieżnej sarny i jelenie szlachetne tym bardziej unikają wszelkich zbędnych ruchów. Kto się nie rusza, zużywa mniej kalorii. Każda ucieczka oznacza nieprzewidziane zużycie kalorii, którego zimą nie da się w pełni uzupełnić pokarmem.

U rodziny dzików przytulanie chroni przed zimnem. Warchlaki leżą teraz ściśnięte w tak zwanym barłogu. Maleństwa ważą zaledwie kilkaset gramów, a ich podszerstek nie jest jeszcze wystarczająco wykształcony. W barłogu korzystają z ciepła ciała rodzeństwa. Każde spłoszenie może zakończyć się śmiertelnym wychłodzeniem. Dlatego locha – samica dzika – pilnuje, by nikt nie zbliżył się do jej potomstwa.

Inne dzikie zwierzęta, takie jak zające szaraki i łabędzie krzykliwe, całkiem świadomie pozwalają się «przykryć» ogrzewającemu puszystemu śniegowi. Podobnie jak ludzie za kołem podbiegunowym żyją ze śniegiem i korzystają z zalet białego puchu. Deszcz ze śniegiem i grube płatki natomiast utrudniają im przetrwanie.

Wśród dzikich zwierząt są również „miłośnicy zimy”: wydra, dzięki gęstemu futru złożonemu z ponad stu milionów włosów, jest doskonale przystosowana do zimna. Zimowa pogoda niewiele obchodzi też lisa. Skacze głową w dół w śnieg, polując na myszy, i wyciąga niejedną tłustą mysz, którą wytropił dzięki swojemu czułemu słuchowi. Dopóki może znajdować myszy pod pokrywą śnieżną, zimowa kraina czarów jest dla niego w zupełności w porządku.

Podczas gdy większość ssaków zwalnia tempo i podchodzi do codzienności nieco spokojniej, ryjówka dopiero zimą osiąga szczyt formy. Pod pokrywą śnieżną owadożerny zwierzak jest niezwykle aktywny. Tłuste chrząszcze i inne owady leżą w ziemi niemal nieruchomo i są łatwym łupem dla zwinnego maleństwa.

Młode królowe trzmieli śpią zresztą pod gęstymi poduszkami mchu w ziemi. Wytwarzany przez nie samodzielnie „płyn niezamarzający” chroni je przed srogim mrozem do minus 19° Celsjusza. Ponadto na zimę królowe zgromadziły zapasy tłuszczu i napełniły własny woląg miodowy. Jego zawartość to paliwo na start pierwszego lotu pod koniec zimy.

Płazy w mroźnych temperaturach zapadają w odrętwienie z zimna. Muszą zimować w miejscach wolnych od mrozu: ropuchy w kompostownikach, żaby wodne w stawach o głębokości co najmniej 4 metrów. W przeciwnym razie nie przetrwają mrozu. Ryby zimą ograniczają swoją aktywność i wykorzystują anomalię wody. Woda ma największą gęstość w temperaturze 4° Celsjusza i wtedy jest najcięższa. Dolne partie jeziora mają więc zawsze 4° Celsjusza, przynajmniej gdy jezioro ma pewną głębokość (< 1m). W te partie ryby wycofują się na zimowanie.