Kantonaal volksinitiatief: kanton Solothurn

«Voor professionele wildbescherming»

Grondwetsinitiatief in de vorm van een uitgewerkt ontwerp

Op grond van art. 29 e.v. van de grondwet van het kanton Solothurn van 8 juni 1986 en de wet inzake politieke rechten

Ingediend door het initiatiefcomité [datum van indiening]

Initiatieftekst

De ondertekenende, in het kanton Solothurn stemgerechtigde personen dienen het volgende grondwettelijke initiatief in:

De grondwet van het kanton Solothurn van 8 juni 1986 wordt aangevuld met de volgende paragrafen:

§ [nieuw] Professionele bescherming van wilde dieren

1 De uitoefening van de jacht door particulieren (revierjacht, recreatieve jacht) is op het gehele grondgebied van het kanton Solothurn verboden. Bestaande jachtpachtovereenkomsten tussen het kanton en de jachtverenigingen worden niet verlengd.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover nodig, de regulering van in het wild levende dieren is uitsluitend voorbehouden aan vakkundig opgeleide wildbeheerders in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is alleen toegestaan als laatste maatregel, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Hiervoor is voorafgaande goedkeuring van de wildcommissie vereist.

4 Het kanton richt een onafhankelijke wildcommissie op, bestaande uit vertegenwoordigers van dier- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap en de betrokken autoriteiten. De commissie houdt toezicht op het wildbeheer en beslist over reguleringsmaatregelen.

5 Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de wildpopulaties, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wild dier.

6 Het kanton garandeert de financiering van het wildbeheer onafhankelijk van de inkomsten uit jachtpacht.

7 De verdere details worden geregeld bij wet.

§ [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde soorten wilde dieren

1 Het kanton ziet af van de regulering van bestanden van beschermde diersoorten overeenkomstig art. 7a van de federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels, en verleent geen afschotvergunningen voor individuele dieren van beschermde soorten overeenkomstig art. 12 lid 2 van deze wet, in het bijzonder niet voor wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en andere volgens federaal recht beschermde soorten. Lid 3 blijft voorbehouden.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen individuele wilde dieren die een onmiddellijk en aanzienlijk gevaar voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Deze moeten tot het minimum worden beperkt en door de bevoegde vakinstantie van het kanton worden uitgevoerd.

4 Het kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de Bond actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde wildediersoorten.

Overgangsbepaling

1 De regeringsraad vaardigt de vereiste uitvoeringsbepalingen uit binnen twee jaar na aanvaarding van deze grondwetswijziging.

2Bestaande jachtpachtcontracten lopen af bij de eerstvolgende reguliere contractverlenging, doch uiterlijk binnen vijf jaar na het van kracht worden van de uitvoeringswetgeving.

3 De regeringsraad waarborgt de continuïteit van het wildbeheer tijdens de overgangsfase en regelt de financiering na het wegvallen van de jachtpachtinkomsten.

Toelichtingen

1. Uitgangspositie

Het kanton Solothurn beslaat 791 km² en telt circa 290.000 inwoners. Het strekt zich uit langs de Jura-zuidvoet en de Aare, van Olten via Solothurn tot Grenchen. De kantonale oppervlakte bestaat uit een mix van Jura-berglandschap (Weissenstein, Balmberg), landbouwgrond in het Middelland en de agglomeraties langs de Aare. Het kanton is geografisch langgerekt en raakt meerdere landschapszones, wat van bijzonder belang is voor de verbinding tussen leefgebieden van wilde dieren.

De recreatieve jacht wordt in Solothurn georganiseerd als revierjacht. Het jachtregaal berust bij het kanton. Het Departement van Economische Zaken verpacht de jachtrevieren telkens voor acht jaar aan jachtverenigingen (§ 5 JaG); de huidige pachtperiode loopt van 2021 tot 2028. De Solothurnse jachtverenigingen zijn, zoals in alle kantons met revierjacht, gesloten kringen die het recht om wilde dieren te doden pachten en waarvan de samenstelling en activiteiten grotendeels aan het publiek worden onttrokken (vgl. de Psychologie van de jacht in het kanton Solothurn alsook de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

De bewering dat zonder recreatieve jacht het ecologisch evenwicht zou instorten, wordt door het Geneefse model al meer dan 50 jaar empirisch weerlegd. Solothurn heeft met 791 km² weliswaar een groter oppervlak dan Genève (282 km²), maar het basisprincipe van professioneel wildbeheer schaalt proportioneel mee: meer oppervlak vereist meer vakmensen, maar verandert niets aan het systeem.

Tegelijkertijd komen op federaal niveau steeds meer beschermde wilde diersoorten onder druk te staan. De politieke druk op soorten zoals de lynx, de bever, de otter en de middelste zaagbek neemt gestaag toe (vgl. de analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com).

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ruim 70 procent van de kiezers in het kanton Genève vóór de afschaffing van de miliciaire recreatieve jacht. De ervaringen sinds het verbod op de recreatieve jacht zijn eenduidig:

De biodiversiteit is aanzienlijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is vervijfvoudigd van enkele honderden tot ongeveer 30’000. Genève herbergt tegenwoordig de grootste populatie veldhazen en een van de laatste patrijzenpopulaties van Zwitserland.
De reeënpopulatie heeft zich op een gezond niveau gestabiliseerd, bij een jaarlijks speciaal afschot door professionele wildbeheerders van slechts 20 tot 36 dieren.
Het verbod geldt al meer dan 50 jaar onafgebroken. Genève heeft het nooit opgeheven. De totale kosten bedragen ongeveer 1,2 miljoen Zwitserse frank per jaar, oftewel zo'n 2,40 frank per inwoner. De efficiëntie van het Genève-model blijkt uit een directe vergelijking: een professionele wildbeheerder in Genève heeft voor een sanitaire afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen nodig. Een recreatieve jager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen nodig. De dichtheid van veldhazen in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (de hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. Feitencheck kantonsregering Zürich).

Een uitgebreide toelichting is te vinden in de Dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com.

3. Het concept: professioneel wildbeheer in plaats van recreatieve jacht

Het initiatief vervangt de recreatieve jacht door een professioneel wildbeheer volgens het wildbeheerdermodel:

Vakkennis in plaats van vrijetijdsvermaak. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke basis, in het kader van een kantonale prestatieopdracht.

Ultima-ratioprincipe. Een afschot is alleen toegestaan als alle niet-letale maatregelen zijn uitgeput.

Democratische controle door een wildbeheercommissie. De onafhankelijke commissie voorkomt dat politieke druk het wildbeheer verwatert.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend principe. De ervaring uit Genève, uit nationale parken en uit talrijke wetenschappelijke Studies toont aan: populaties wilde dieren reguleren zich in de meeste gevallen zelfstandig.

4. Waarom Solothurn?

Solothurn leent zich om meerdere redenen voor de invoering van professionele bescherming van wilde dieren:

De zuidvoet van de Jura als ecologisch sleutelgebied.Solothurn ligt aan de zuidvoet van de Jura, een van de belangrijkste regio's voor wilde dieren in Zwitserland. De lynx is inheems in de Solothurnse Jura, de wolf trekt door het gebied, de bever is aanwezig langs de Aare en haar zijrivieren. Het gefragmenteerde landschap tussen Jura en Mittelland vereist professionele, grensoverschrijdende coördinatie, die het revierjachtsysteem niet kan bieden.

3.000 handtekeningen in 18 maanden. De handtekeningendrempel is haalbaar. In een kanton met circa 290.000 inwoners en stedelijke centra zoals Solothurn, Olten en Grenchen laat de inzameling zich goed organiseren.

Revierjacht als conceptuele zwakte. Het revierjachtsysteem in Solothurn werkt zoals in alle kantons met revierjacht: de revieren gaan naar gesloten jachtverenigingen. De bevolking heeft geen invloed op wie in haar gemeente welke wilde dieren doodt. Het initiatief geeft de bevolking deze controle terug.

Gemengd kanton tussen stad en platteland.Solothurn heeft zowel stedelijke centra (agglomeratie Olten-Solothurn) als landelijke gebieden (Thal, Gäu, Bucheggberg). Deze mix maakt het kanton, net als Basel-Landschaft, tot een overtuigend testgeval: als professionele bescherming van wilde dieren hier werkt, werkt het in elk kanton van het Mittelland.

Nabijheid van Bazel.Mocht Basel-Landschaft het parallelle initiatief aannemen, dan zou er samen met Solothurn een aaneengesloten gebied ontstaan van de Rijn tot aan de Aare, waarin professionele bescherming van wilde dieren wordt toegepast. Dit perspectief is belangrijk voor de connectiviteit tussen leefgebieden en de politieke signaalwerking (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bebouwd gebied).

5. Over de initiatieftekst

De initiatieftekst komt overeen met de variant van jachtgebiedbeheer (zoals in BL en SH). De kantonale bevoegdheid staat buiten kijf: art. 3 lid 1 en 2 van de jachtwet, de drie gelijkwaardige jachtsystemen, meer dan 50 jaar onbetwiste praktijk in Genève. Bestaande jachtpachtovereenkomsten lopen af bij de eerstvolgende reguliere verlenging, uiterlijk binnen vijf jaar. Omdat de pachtsommen in Solothurn naar de kanton vloeien, verplicht lid 6 de kanton om het wildbeheer onafhankelijk van deze inkomsten te financieren.

De tweede paragraaf over de bescherming van beschermde soorten is bijzonder relevant voor Solothurn: de lynx is al jaren inheems in de Solothurner Jura (Weissenstein, Balmberg). De bever heeft de Aare en haar zijrivieren gekoloniseerd. Enkele wolven trekken door het gebied. Een grondwettelijke verzaking aan preventieve regulering van bescherming zou een signaal afgeven dat verder reikt dan de kanton (vgl. de Analyse van het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

6. Kostenimplicaties: concreet budget voor Solothurn

Voor Solothurn, met een oppervlakte van 791 km² en circa 290'000 inwoners, levert dit de volgende kostenschatting op:

Personeelskosten: 360.000 tot 560.000 Zwitserse frank per jaar. Er zijn 3 tot 4 voltijdse posten nodig. Solothurn is met 791 km² bijna drie keer zo groot als Genève (282 km²). Een voltijdse post kost inclusief bijkomende kosten circa 120.000 tot 140.000 Zwitserse frank per jaar.

Materiaalkosten: 80.000 tot 120.000 Zwitserse frank per jaar. Uitrusting, voertuigen, verjaagapparatuur, monitoringinfrastructuur, elektrische afrasteringen, voorlichting.

Schadevergoeding: 50.000 tot 100.000 Zwitserse frank per jaar. Hoofdzakelijk schade door wilde zwijnen in de landbouw en vraatschade in het bos.

Compensatie voor wegvallende pachtinkomsten: 100'000 tot 200'000 Zwitserse frank per jaar. De pachtsommen vloeien momenteel naar de kanton. Een deel van de gederfde inkomsten wordt hierin meegerekend.

Totale kosten: 590.000 tot 980.000 Zwitserse frank per jaar (bruto). Dat komt neer op ongeveer 2,05 tot 3,40 Zwitserse frank per inwoner per jaar.

Daar staan besparingen tegenover: geen beheer van jachtpachten, geen jachtexamens, geen jachttoezicht. De netto meerkosten liggen naar verwachting rond de 300.000 tot 600.000 Zwitserse frank per jaar bedragen, wat neerkomt op ongeveer 1,05 tot 2,05 Zwitserse frank per inwoner overeenkomt (vgl. Jachtmythen-feitencheck op wildbeimwild.com).

Wegvallende inkomsten

Met de afschaffing van de recreatieve jacht vervallen de pachtinkomsten uit het jachtgebiedbeheer, geschat op 300'000 tot 500'000 Zwitserse frank per jaar. Daar staan echter de nooit verrekende externe kosten van de milities van recreatieve jagers tegenover (wildongevallen, door de jacht veroorzaakte vraatschade in beschermingsbossen, administratieve lasten, politie- en justitie-inzet), die deze inkomsten waarschijnlijk ruimschoots overstijgen. In het kanton Genève zijn deze inkomsten sinds 1974 weggevallen, zonder financiële problemen: vóór het jachtverbod waren er meer dan 400 recreatieve jagers actief, tegenwoordig doen drie voltijdbanen hetzelfde werk beter. Sanitaire en therapeutische afschotbeurten door professionele wildbeheerders zijn niet hetzelfde als regulerende bejaging op basis van jagerslatijn of een verkeerd begrepen ‘natuurbeleving’ van recreatieve jagers. Een volledige kostenberekening laat zien: de milities van recreatieve jagers kosten de belastingbetaler aanzienlijk meer dan ze opleveren (vgl. «Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost» op wildbeimwild.com).

Recreatieve jagers in de politiek stemmen tegen natuurbescherming. De lobby van de recreatieve jacht bestrijdt systematisch initiatieven voor biodiversiteit en soortenbescherming. In 2024 bestreed zij het biodiversiteitsinitiatief (63 procent nee). In 2020 sneuvelde de jachtwet, waaraan zij had meegewerkt, bij het referendum (51,9 procent nee). In 2016 torpedeerde de Tessijnse jagersvereniging het Nationaal Park Parc Adula. In de zittingsperiode 2015 tot 2019 stemden recreatieve jagers in het parlement grotendeels tegen milieubelangen. Wie beweert dat recreatieve jagers natuurbeschermers zijn, negeert hun stemgedrag (vgl. Tessijnse jagersvereniging: 30 jaar onzin en Kostendossier).

7. Verenigbaarheid met hogere regelgeving

Het initiatief is in overeenstemming met het federale recht. Art. 3 lid 1 en 2 JSG, de drie gelijkwaardige jachtsystemen, meer dan 50 jaar onbetwiste praktijk in Genève. De beëindiging van de jachtpachtovereenkomsten door niet-verlenging raakt de eigendomsgarantie niet, aangezien het gaat om publiekrechtelijke overeenkomsten voor bepaalde tijd waarop geen wettelijk recht op verlenging bestaat. Art. 7a JSG maakt preventieve regulering mogelijk, maar verplicht daar niet toe. Hetzelfde geldt voor afschotvergunningen voor individuele dieren volgens art. 12 lid 2 JSG. Het initiatief waarborgt de eenheid van materie.

8. Anticiperen op te verwachten bezwaren

«Solothurn is bijna drie keer zo groot als Genève»

De feiten: De grotere oppervlakte vereist meer vakspecialisten (3 tot 4 in plaats van ongeveer 3 voltijdbanen), maar verandert niets aan het grondprincipe. De kosten schalen proportioneel, en de kosten per hoofd blijven tussen 1,05 en 2,05 frank per inwoner, omdat Solothurn met ongeveer 290.000 inwoners een voldoende bevolkingsbasis heeft.

Korte communicatieve formule: «Meer oppervlakte vereist meer vakspecialisten. Maar bij ongeveer 290.000 inwoners kosten ze ongeveer 1 tot 2 frank per persoon per jaar.»

«De pachtinkomsten gaan verloren»

De feiten: De pachtgelden vloeien in Solothurn naar het kanton en zijn marginaal in de kantonale begroting. Het initiatief stelt de financiering van het wildbeheer hier onafhankelijk van veilig. En de wilde dieren worden niet meer gedood voor recreatief vermaak.

Korte communicatieve formule: «De pachtinkomsten zijn kleingeld in de kantonale begroting. De wildbeheerdienst is gewaarborgd, en de dieren leven.»

«De jachtgezelschappen verrichten waardevol werk»

De feiten: Jachtgezelschappen vervullen een contractuele verplichting als tegenprestatie voor het recht om wilde dieren te doden. In een professioneel systeem zijn deze taken beter belegd: met een betere opleiding en zonder het systeeminherente belangenconflict van de recreatieve jacht (zie de Psychologie van de jacht in het kanton Solothurn).

Korte communicatieve formule: «Jachtgezelschappen verrichten geen dwangarbeid. Zij vervullen een contractuele verplichting voor het recht om te doden. Vakmensen kunnen dat beter.»

9. Samenvatting

Dit initiatief geeft de bevolking van Solothurn de mogelijkheid om zich uit te spreken voor een modern, op bewijs gebaseerd wildbeheer. De ligging aan de zuidvoet van de Jura met lynx, bever en wolf maakt professionele bescherming van wilde dieren tot een concrete noodzaak. De kosten zijn met 1,05 tot 2,05 frank per inwoner overzichtelijk, de wettelijke grondslag is gewaarborgd, en met 3.000 handtekeningen in 18 maanden is de drempel haalbaar.

Initiatiefcomité «Voor professionele wildbescherming»

[Naam 1], [Naam 2], [Naam 3] …

(Comitéleden volgens kantonnaal recht, woonachtig in het kanton Solothurn)

Contactadres: [Adres van het comité]

Bijlage: Aanvullende documentatie

Het Genèvemodel in detail: wildbeimwild.com/dossiers/genf-und-das-jagdverbot

Wetenschappelijke studies: wildbeimwild.com/studien-ueber-die-auswirkung-der-jagd-auf-wildtiere-und-jaeger

Jacht in Zwitserland: wildbeimwild.com/warum-die-hobby-jagd-in-der-schweiz-kein-naturschutz-ist

Psychologie van de jacht in het kanton Solothurn: wildbeimwild.com: Psychologie van de jacht in het kanton SO

Psychologie van de recreatieve jacht: wildbeimwild.com/category/psychologie-jagd

Wolvendossier: wildbeimwild.com/dossiers/wolf-in-der-schweiz-fakten-politik-und-die-grenzen-der-jagd

Wilde dieren en roofdieren: wildbeimwild.com/category/wildtiere. Informatie over wilde dieren, roofdieren en de coëxistentie van mens en wilde dieren.

Jachtmythes: wildbeimwild.com/dossiers/jagdmythen. Feitencheck over de meest voorkomende beweringen van de lobby van de recreatieve jacht.

Kantonaal volksinitiatief Basel-Stadt: Modeltekst van het initiatief in het kanton Basel-Stadt

Opmerking over de procedure

Het initiatiefcomité dient de tekst van het initiatief vóór het begin van de handtekeningeninzameling ter voortoetsing in bij de Staatskanzlei van het kanton Solothurn. Voor het welslagen van het initiatief zijn 3'000 geldige handtekeningen vereist. De inzamelingstermijn bedraagt 18 maanden vanaf publicatie in het ambtsblad. De indieningsmodaliteiten volgen de kantonale wet inzake politieke rechten.

Strategische briefing voor activisten

Volksinitiatief «Voor professionele bescherming van wilde dieren», kanton Solothurn Intern werkdocument, stand maart 2026

Samenvatting

Solothurn is het derde jachtrevierkanton in de reeks (na BL en SH) en strategisch belangrijk als brug tussen Basel en het Mittelland. De ligging aan de zuidelijke voet van de Jura maakt de soortenbeschermingsparagraaf bijzonder relevant (lynx, bever, wolf). De 3.000 handtekeningen binnen 18 maanden zijn haalbaar, en de kosten per hoofd van 1,05 tot 2,05 Frank zijn laag.

1. Waarom Solothurn?

Zuidvoet van de Jura als sleutelregio. De lynx leeft in de Jura van Solothurn, de bever langs de Aare, de wolf trekt door het gebied. Professioneel wildbeheer is hier geen abstractie.

Nabijheid van Bazel. Een succes in Solothurn samen met Basel-Landschaft zou een aaneengesloten gebied creëren van de Rijn tot de Aare.

Gemengd kanton. Stedelijk (Olten, Solothurn, Grenchen) en landelijk (Thal, Gäu). Ideale testcase voor het Mittelland.

3.000 handtekeningen in 18 maanden. Haalbaar met steun van organisaties.

2. Lessen uit Zürich

Fout 1 van Zürich: Confronterende titel. Onze titel «Voor professionele bescherming van wilde dieren» is positief.

Fout van Zürich 2: kostenargument onbeantwoord. Ons initiatief bevat een gedetailleerde begrotingsberekening: 1,05 tot 2,05 Frank per inwoner.

Fout 3 van Zürich: Geen partijsteun. Contacten met SP, Groenen en GLP moeten vroegtijdig worden opgebouwd.

3. Communicatiestrategie: de drie kernboodschappen

«Genève doet het al 50 jaar voor. Wat daar werkt, werkt ook hier.»

«Professioneel in plaats van hobbymatig. Vakmensen in plaats van vrijetijdsschutters.»

«Ongeveer 1 tot 2 Frank per persoon per jaar. Dat is een halve koffie.»

4. Analyse van de tegenstanders

De jachtgezelschappen zijn lokaal verankerd en zullen zich verzetten tegen het verlies van hun gepachte jachtrevieren. De campagne moet zakelijk blijven en de gegarandeerde financiering benadrukken.

Het kanton zal het verlies van pachtinkomsten aanvoeren. Het antwoord: marginaal, en de besparingen op het jachtbeheer compenseren een deel daarvan.

Het kostenargument is met 1,05 tot 2,05 Frank per inwoner goed te weerleggen. Dat is minder dan in Genève (2,40 Frank).

5. Tijdschema

Fase	Inhoud	Tijdsbestek
Vorming comité & voorlopige toetsing tekst	Jurist inschakelen; comitéleden volgens kantonaal recht met woonplaats in SO rekruteren	Maand 1–3
Indiening voor voorlopige toetsing	Staatskanselarij Solothurn	Maand 3–4
Publicatie & start inzameling	18-maandentermijn; doel: 3'500+ handtekeningen als buffer	Maand 4
Contacten met partijen & coalitievorming	SP, Groenen, GLP; natuurbeschermingsorganisaties betrekken	Maand 1–12
Indiening van de handtekeningen	Staatskanselarij, officiële controle	Maand 20-22
Debat in de kantonsraad	Parlementaire verankering; mediawerk	Maand 23-30
Stemcampagne	Finale mobilisatie, infografieken, mediaprésentie	Maand 30–36

6. Campagnemateriaal

Het Genève-dossier als centraal argumentatiekader.
De Psychologie van de jacht in het kanton Solothurn als achtergrondmateriaal.
Lokale media: Solothurner Zeitung, Oltner Tagblatt, Grenchner Tagblatt, Tele M1.
Infographic: kostenvergelijking SO/GE, lynx in de Jura van Solothurn als visueel element.

7. Verdere bronnen

Dit document is een voorbeeldtekst van IG Wild beim Wild. Het mag vrij worden gebruikt door activisten, organisaties of initiatiefcomités en worden aangepast aan de situatie in het kanton Solothurn.

Feitencheck: de beweringen van de lobby van de recreatieve jacht

De brochure «De jacht in Zwitserland beschermt en dient» van JagdSchweiz leest als een reclamefolder, maar de centrale beweringen houden geen stand bij een feitencheck. Tien beweringen onder de loep, van «staatstaak» en «soortenrijkdom» tot «80% instemming»: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →