Kantonnaal volksinitiatief: kanton Basel-Landschaft

«Voor professionele wildbescherming»

Grondwetsinitiatief in de vorm van een uitgewerkt ontwerp

Op basis van § 28 van de Grondwet van het Kanton Basel-Landschaft van 17 mei 1984 en de wet betreffende de politieke rechten (GpR)

Ingediend door het initiatiefcomité [datum van indiening]

Initiatieftekst

De ondertekenende, in het Kanton Basel-Landschaft stemgerechtigde personen dienen het volgende grondwetsinitiatief in:

De Grondwet van het Kanton Basel-Landschaft van 17 mei 1984 wordt aangevuld met de volgende paragrafen:

§ [nieuw] Professionele bescherming van wilde dieren

1De uitoefening van de jacht door particuliere personen (revierjacht, recreatieve jacht) is verboden op het gehele grondgebied van het Kanton Basel-Landschaft. Bestaande jachtpachtovereenkomsten tussen gemeenten en jachtverenigingen worden niet verlengd.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover nodig, de regulering van in het wild levende dieren is uitsluitend voorbehouden aan vakkundig opgeleide wildbeheerders in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is alleen toegestaan als laatste maatregel, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Hiervoor is voorafgaande goedkeuring van de wildcommissie vereist.

4 Het kanton richt een onafhankelijke wildcommissie op, bestaande uit vertegenwoordigers van dier- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap en de betrokken autoriteiten. De commissie houdt toezicht op het wildbeheer en beslist over reguleringsmaatregelen.

5Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de populaties wilde dieren, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wilde dieren in bewoonde en landbouwgebieden.

6Het kanton compenseert de gemeenten voor het wegvallen van de jachtpachtinkomsten in het kader van de uitvoeringswetgeving.

7 De verdere details worden geregeld bij wet.

§ [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde soorten wilde dieren

1 Het kanton ziet af van de regulering van bestanden van beschermde diersoorten overeenkomstig art. 7a van de federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels, en verleent geen afschotvergunningen voor individuele dieren van beschermde soorten overeenkomstig art. 12 lid 2 van deze wet, in het bijzonder niet voor wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en andere volgens federaal recht beschermde soorten. Lid 3 blijft voorbehouden.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen individuele wilde dieren die een onmiddellijk en aanzienlijk gevaar voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Deze moeten tot het minimum worden beperkt en door de bevoegde vakinstantie van het kanton worden uitgevoerd.

4 Het kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de Bond actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde wildediersoorten.

Overgangsbepaling

1 De regeringsraad vaardigt de vereiste uitvoeringsbepalingen uit binnen twee jaar na aanvaarding van deze grondwetswijziging.

2Bestaande jachtpachtcontracten lopen af bij de eerstvolgende reguliere contractverlenging, doch uiterlijk binnen vijf jaar na het van kracht worden van de uitvoeringswetgeving.

3De regeringsraad waarborgt de continuïteit van het wildbeheer tijdens de overgangsfase en regelt de compensatie van de gemeenten voor de wegvallende jachtpachtinkomsten.

Toelichtingen

1. Uitgangspositie

Het kanton Basel-Landschaft beslaat 518 km² en telt bijna 300.000 inwoners. Het strekt zich uit van de dichtbevolkte voorsteden van de stad Bazel (district Arlesheim) via het Ergolztal en de Tafeljura (districten Liestal en Sissach) tot in het Waldenburgertal (district Waldenburg) en het Laufental (district Laufen). Ongeveer 40 procent van de kantonsoppervlakte is bebost, een vergelijkbaar deel wordt landbouwkundig gebruikt.

De recreatieve jacht wordt in Basel-Landschaft georganiseerd als revierjacht. Het jachtrecht behoort toe aan de gemeenten, die het via een pachtovereenkomst toewijzen aan jachtverenigingen. Deze jachtverenigingen bestaan uit recreatieve jagers en jaagsters die als vrijetijdsbesteding wilde dieren doden. Het systeem van de revierjacht creëert daarbij een bijzonder problematische dynamiek: de jachtverenigingen zijn lokaal verankerd, vaak personeel verweven met gemeenteraden en burgergemeenten, en vormen gesloten kringen waarin buitenstaanders nauwelijks inzicht hebben (zie de kritische analyse van de Jachtopleiding op wildbeimwild.com alsook de Psychologie van de jacht in het Kanton Basel-Landschaft).

De bewering dat zonder recreatieve jacht het ecologisch evenwicht zou instorten, wordt door het Genève-model al meer dan 50 jaar empirisch weerlegd (zie het uitgebreide Dossier over het Geneefse jachtverbod op wildbeimwild.com). De recreatieve jacht dient noch de soortenbescherming, noch een eigentijds wildbeheer. Het is de uitoefening van een bloedig vrijetijdsvermaak ten koste van gevoelsvolle wezens, gelegitimeerd door verouderde verhalen die geen wetenschappelijke toetsing doorstaan.

Tegelijkertijd staan op federaal niveau steeds meer beschermde wilde diersoorten onder druk. Met de herziening van de jachtwet in december 2022 werd de preventieve regulering van de wolf ingevoerd. In de eerste twee reguleringsperiodes 2023/2024 en 2024/2025 heeft het BAFU de afschot van in totaal ongeveer 225 wolven goedgekeurd; daadwerkelijk werden 147 dieren gedood. In december 2024 werd de beschermingsstatus van de wolf in de Berner Conventie verlaagd van «streng beschermd» naar «beschermd». De politieke druk op andere soorten zoals de lynx, de bever, de otter en de middelste zaagbek neemt gestaag toe (zie de analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com).

Het kanton Basel-Landschaft heeft de mogelijkheid om samen met het buurkanton Basel-Stadt een duidelijk signaal af te geven: voor professionele wildbescherming in plaats van recreatieve jacht en voor een consequente bescherming van bedreigde wilde diersoorten op kantonaal niveau.

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ruim 70 procent van de stemmers in het kanton Genève voor de afschaffing van de recreatieve jacht door het milities systeem. Vóór het verbod was het grofwild in het kanton praktisch uitgeroeid: herten en wilde zwijnen waren al decennia verdwenen, en van het ree leefden nog slechts enkele tientallen exemplaren. Meer dan 400 recreatieve jagers zetten massaal fazanten, patrijzen en hazen uit voor de recreatieve jacht.

De ervaringen sinds het verbod op recreatieve jacht zijn eenduidig:

De biodiversiteit is aanzienlijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is vervijfvoudigd van enkele honderden naar ongeveer 30.000. Het gebied van het Meer van Genève en de Rhône kreeg internationale betekenis voor de vogelbescherming.
Genève herbergt tegenwoordig de grootste populatie veldhazen en een van de laatste populaties patrijzen van Zwitserland. Vóór de stemming in 1974 had de lobby van de recreatieve jacht beweerd dat de veldhaas zonder recreatieve jacht door Roofdieren. Het tegendeel is gebeurd.
Het kanton beschikt tegenwoordig over een groeiende populatie van ongeveer 60 tot 100 edelherten en ongeveer 680 reeën (2024, volgens de federale jachtstatistiek van het BAFU). De reeënpopulatie is sinds 2015 verdubbeld van ongeveer 330 naar 680 dieren, bij een jaarlijks speciaal afschot door professionele wildbeheerders van slechts 20 tot 36 dieren. Het professionele wildbeheer grijpt gericht en in minimale mate in, in plaats van zoals bij de recreatieve jacht zo hoog mogelijke afschotcijfers na te streven.
Het verbod geldt al meer dan 50 jaar ononderbroken. Genève heeft het nooit opgeheven.
De totale kosten van het professionele wildbeheer in Genève bedragen ongeveer 1,2 miljoen Zwitserse frank per jaar, onderverdeeld in ongeveer 600.000 frank voor personeel (ca. 3 voltijdsbanen), ongeveer 250.000 frank voor preventie en ongeveer 350.000 frank voor schadevergoeding. Dat komt neer op ongeveer 2,40 frank per inwoner per jaar. De efficiëntie van het Geneefse model blijkt uit een direct vergelijk: een professionele wildbeheerder in Genève heeft voor een sanitair afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen nodig. Een recreatieve jager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen nodig. De dichtheid van veldhazen in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (de hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. Feitencheck kantonsregering Zürich).

Een uitgebreide beschrijving van het Genève-model met alle cijfers is te vinden in Dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com.

3. Het concept: professioneel wildbeheer in plaats van recreatieve jacht

Het initiatief vervangt de recreatieve jacht niet door een vacuüm, maar door professioneel wildbeheer volgens het wildbeheerdersmodel. Dit model is gebaseerd op de volgende uitgangspunten:

Vakkennis in plaats van vrijetijdsvermaak. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke basis, met een biologische opleiding en in het kader van een kantonnale prestatieovereenkomst. Hun doel is het behoud van gezonde populaties wilde dieren, niet het maximaliseren van het aantal afschoten. In tegenstelling hiertoe streeft de recreatieve jacht door haar systeem naar het belang om het eigen bestaansrecht te waarborgen door hoge aantallen bejaagbare soorten (vgl. de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Ultima-ratioprincipe. Afschot is alleen toegestaan wanneer alle niet-dodelijke maatregelen zijn uitgeput. Daartoe behoren elektrische afrasteringen, verjaging, habitatinrichting, verplaatsing, smaakafstotende middelen en bouwkundige beschermingsmaatregelen. In Genève worden fruitbomen met netten beschermd, zodat reeën en hazen geen schors kunnen afknagen. Voor wilde zwijnen stelt het kanton boeren elektrische afrasteringen ter beschikking. Deze praktijk laat zien: coëxistentie is een kwestie van willen, niet van technische mogelijkheden.

Democratische controle door een wildbeheercommissie. De onafhankelijke commissie, samengesteld uit dierenwelzijns- en natuurbeschermingsorganisaties, wetenschap en overheidsinstanties, voorkomt dat politieke druk van afzonderlijke belangengroepen het wildbeheer verwatert. Het Bazelse initiatief verankert dit beschermingsmechanisme grondwettelijk door de goedkeuringsplicht van de wildbeheercommissie vast te leggen.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend principe. De ervaring uit Genève, uit nationale parken en uit talrijke wetenschappelijke Studies toont aan: populaties wilde dieren reguleren zichzelf in de meeste gevallen. De recreatieve jacht verstoort dit natuurlijke proces doordat zij sociale structuren vernietigt, de voortplantingscijfers kunstmatig verhoogt en trekbewegingen verandert.

4. Waarom Basel-Landschaft?

Basel-Landschaft leent zich om meerdere redenen bijzonder goed voor de invoering van professionele wildbescherming:

Laagste handtekeningendrempel. Voor een kantonaal volksinitiatief in Basel-Landschaft zijn slechts 1'500 geldige handtekeningen vereist, bij een inzamelingstermijn van 24 maanden (2 jaar). Dat is een van de laagste drempels in Zwitserland en realistisch haalbaar.

Gezamenlijke bestuursstructuur met Basel-Stadt. Basel-Landschaft en Basel-Stadt beheren samen het Amt für Wald und Wild beider Basel (Dienst voor Bos en Wild van beide Basel-kantons). Deze bestaande structuur vereenvoudigt de systeemwissel aanzienlijk: de institutionele basis voor professioneel wildbeheer is al aanwezig. Mocht Basel-Stadt het parallelle initiatief aannemen, dan zou er een eenvormig systeem ontstaan over de gehele Groot-Bazel-regio.

Overzichtelijk gebied. Met 518 km² behoort Basel-Landschaft tot de kleinere kantons van Zwitserland. De omschakeling is praktisch beheersbaar en financieel haalbaar. De concrete kosten worden uiteengezet in hoofdstuk 7.

Jacht op jachtgebieden als zwakke plek. De jacht op jachtgebieden in Basel-Landschaft is een systeem van gesloten kringen. Het jachtrecht behoort toe aan de gemeenten, die het verpachten aan jachtgezelschappen. Deze gezelschappen bepalen zelf wie er wordt toegelaten en vormen lokale machtsstructuren die noch democratisch gelegitimeerd, noch vakinhoudelijk gecontroleerd zijn. De bevolking heeft feitelijk geen invloed op wie in haar gemeente welke wilde dieren doodt, in welk aantal en volgens welke criteria. Het initiatief geeft de bevolking deze controle terug (vgl. de Psychologie van de jacht in het Kanton Basel-Landschaft).

Verstedelijkingstendens. Het district Arlesheim, waar meer dan 40 procent van de kantonale bevolking woont, is bijna volledig verstedelijkt en grenst rechtstreeks aan de stad Basel. Ook in de overige districten neemt de verstedelijking toe. De jachtculturele traditie is in Basel-Landschaft minder diep geworteld dan in alpiene kantons.

Signaalwerking. Een succes in Basel-Landschaft zou, na Genève en eventueel Basel-Stad, nog een Zwitsers voorbeeld van professionele bescherming van wilde dieren zijn. Een dubbel succes van beide Basels zou een signaalwerking hebben die ver buiten de regio zou reiken.

5. Over de eerste paragraaf: Professionele bescherming van wilde dieren

Lid 1: Verbod op recreatieve jacht en einde van de jachtpachtcontracten

Het verbod op recreatieve jacht door particulieren vormt de kern van het initiatief. Het komt overeen met het Geneefse model (art. 162 van de Geneefse kantonale grondwet). De kantonale bevoegdheid hiervoor staat niet ter discussie: de federale jachtwet (JSG) laat de organisatie van het jachtbedrijf uitdrukkelijk over aan de kantons (art. 3 lid 1 en 2 JSG). De drie jachtsystemen van Zwitserland (vergunningsjacht, jachtgebiedsjacht en staats- respectievelijk regiejacht) zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past de regiejacht al sinds 1974 toe, in overeenstemming met het federale recht.

De toevoeging over het niet-verlengen van de jachtpachtcontracten is specifiek en noodzakelijk voor Basel-Landschaft, omdat hier, in tegenstelling tot Basel-Stad, een dekkend pachtsysteem bestaat. De formulering respecteert de bestaande contractuele bindingen doordat ze geen onmiddellijke opzegging vereist, maar de contracten laat aflopen op het eerstvolgende reguliere verlengingsmoment.

Lid 2: Professioneel wildbeheer

In plaats van recreatieve jagers en recreatieve jaagsters nemen vakkundig opgeleide wildbeheerders in kantonale dienst alle taken op het gebied van de zorg voor wilde dieren en, waar nodig, de populatieregulering over. De bestaande dienst voor Bos en Wild van beide Basels biedt het ideale institutionele platform voor de vestiging van deze vakinstanties.

Lid 3: Afschot als ultimum remedium

De centrale vernieuwing ten opzichte van het huidige systeem: afschot is niet de regel, maar de uitzondering. Passieve maatregelen hebben voorrang. In Genève worden jaarlijks gemiddeld ongeveer 250 wilde zwijnen door wildbeheerders geschoten, waarbij leiddieren om ethische redenen en ter waarborging van de sociale stabiliteit van de roedels expliciet worden gespaard. De afschotcijfers liggen daarmee aanzienlijk lager dan in vergelijkbare kantons met recreatieve jacht, waar het afschot niet alleen dient ter schadebestrijding, maar primair de recreatieve jacht als hobby dient.

Lid 4: Wildtierencommissie

De onafhankelijke wildbeheercommissie is gemodelleerd naar het Geneefse model. Zij zorgt ervoor dat dierenbeschermings- en natuurbeschermingsorganisaties inspraak hebben bij reguleringsbeslissingen, en voorkomt dat de regering zelfstandig en onder druk van belangengroepen uitzonderingen toestaat. De betrokkenheid van de wetenschap waarborgt dat besluiten op bewijs gebaseerd zijn en niet berusten op de jachtideologische mythes waarmee de Lobby van de recreatieve jacht haar praktijk al decennialang legitimeert.

Lid 5: Natuurlijke regulering en coëxistentie

In Basel-Landschaft is de verbinding van leefgebieden bijzonder belangrijk: het kanton ligt in het spanningsveld tussen de dichtbevolkte agglomeratiegordel en de nog relatief intacte bosgebieden van de Jura. Wildcorridors tussen deze landschapsgebieden zijn onmisbaar voor de genetische diversiteit en de natuurlijke verspreiding van soorten. Het huidige systeem van de jachtgebiedjacht fragmenteert deze corridors nog verder, omdat elk jachtgezelschap zijn jachtgebied onafhankelijk beheert, zonder algehele coördinatie over de grenzen van de jachtgebieden heen (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bebouwd gebied).

Lid 6: Vergoeding van de gemeenten

Deze paragraaf is specifiek en essentieel voor Basel-Landschaft als kanton met jachtverpachting per gebied (Revierjagd). Bij deze vorm van jacht vloeien de pachtopbrengsten naar de gemeenten. Deze inkomsten zijn voor de meeste gemeenten fiscaal onbeduidend (de jaarlijkse pachtsommen per jachtgebied liggen doorgaans in de lage tienduizenden), maar worden door gemeentepolitici als argument tegen de systeemwijziging ingezet. Het initiatief komt aan dit bezwaar tegemoet door een kantonale vergoeding voor het wegvallen van de pachtinkomsten grondwettelijk te garanderen.

Overgangsbepalingen

De termijn van twee jaar voor de uitvoeringswetgeving komt overeen met de modeltekst voor Bazel-Stad. De toevoeging over de uitdoofclausule van de jachtpachtovereenkomsten is specifiek voor Basel-Landschaft: bestaande overeenkomsten worden niet onmiddellijk opgezegd, maar lopen af op het eerstvolgende reguliere vernieuwingsmoment, uiterlijk echter binnen vijf jaar. Deze ruime overgangstermijn respecteert de bestaande contractuele verhoudingen en geeft de gemeenten voldoende tijd voor de omschakeling.

6. Over de tweede paragraaf: bescherming van bedreigde en beschermde diersoorten

Lid 1: Afzien van preventieve regulering van beschermde soorten

De kern van deze paragraaf is het bewuste besluit van het kanton om af te zien van de mogelijkheid om bij de federale overheid verzoeken in te dienen voor preventieve populatieregulering van beschermde soorten. De herziene federale jachtwet (art. 7a JSG) machtigt de kantons tot preventieve regulering, maar verplicht hen daar niet toe. Hetzelfde geldt voor afschotvergunningen voor individuele dieren volgens art. 12 lid 2 JSG. Met deze paragraaf oefent het kanton enkel zijn bevoegdheid uit om geen gebruik te maken van een federaalrechtelijke machtiging.

Dit is bijzonder belangrijk voor Basel-Landschaft, waar meerdere beschermde soorten daadwerkelijk voorkomen of zich uitbreiden: de bever is gedocumenteerd langs de Birs, de Ergolz en andere waterlopen. De lynx wordt in het Jura-gebied van het kanton herhaaldelijk waargenomen. De terugkeer van de otter naar Noordwest-Zwitserland is te verwachten (zie de Analyse van het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

Paragraaf 2: Coëxistentie en passieve schadepreventie

In plaats van afschot zet het kanton in op preventieve, niet-dodelijke maatregelen. In Basel-Landschaft betreft dit vooral de coëxistentie met de bever, waarvan de dammen en graafactiviteiten af en toe tot conflicten leiden met de landbouw en de hoogwaterbescherming. Professioneel bevermanagement naar Genfer voorbeeld zet in op bouwkundige beschermingsmaatregelen, drainagesystemen en indien nodig vakkundige verplaatsing, niet op afschot.

Lid 3: Voorbehoud voor gevarenbestrijding

Dit voorbehoud zorgt ervoor dat het kanton zijn plicht tot gevarenbestrijding kan nakomen. De dubbele beperking («onmiddellijk» en «aanzienlijk») voorkomt dat het voorbehoud wordt misbruikt als toegangspoort voor routinematige afschotacties.

Lid 4: Actief beschermingsbeleid tegenover de federale overheid

Dit lid verplicht het kanton om zich actief in te zetten voor soortenbescherming bij de intercantonale samenwerking en bij raadplegingen over federale verordeningen. Basel-Landschaft zou samen met Basel-Stadt als dubbelkanton een duidelijke stem kunnen vormen voor de bescherming van bedreigde soorten in het nationale debat.

7. Kostengevolgen: concreet budget voor Basel-Landschaft

Het referentiebudget van Genève

In Genève, dat met 282 km² ongeveer half zo groot is als Basel-Landschaft en circa 500’000 inwoners telt, bedragen de totale kosten van het professionele wildbeheer ongeveer 1,2 miljoen Zwitserse frank per jaar: circa 600’000 frank voor personeel (ca. 3 voltijdbanen), circa 250’000 frank voor preventie en circa 350’000 frank voor schadevergoeding.

Hochrechnung voor Basel-Landschaft

Voor Basel-Landschaft met een oppervlakte van 518 km² en bijna 300’000 inwoners levert dit de volgende realistische kostenschatting op:

Personeelskosten: 360’000 tot 480’000 Zwitserse frank per jaar. Hiervoor zijn 3 tot 4 voltijdbanen nodig voor professionele wildbeheerders. Eén voltijdbaan bij de kantonale dienst kost, inclusief sociale lasten en bijkomende werkgeverskosten, ongeveer 120’000 tot 140’000 frank per jaar. Deze vakmensen kunnen worden ondergebracht bij de bestaande dienst Amt für Wald und Wild beider Basel.

Materiaalkosten: 80.000 tot 120.000 Zwitserse frank per jaar. Hieronder vallen uitrusting, voertuigen, verjaagapparatuur, monitoringinfrastructuur (cameravallen, GPS-zenders), elektrische afrasteringen voor landbouwbedrijven, boombescherming en voorlichting.

Schadevergoeding: 50.000 tot 100.000 Zwitserse frank per jaar. Voornamelijk schade door wilde zwijnen aan gewassen, vraatschade door reeën in het bos en incidentele schade door bevers aan oeverbeschoeiingen.

Vergoeding aan de gemeenten: 100.000 tot 200.000 Zwitserse frank per jaar. De pachtinkomsten van de gemeenten uit de jacht liggen doorgaans in de lage vijfcijferige bereik per jachtgebied.

Totale kosten: 590’000 tot 900’000 Zwitserse frank per jaar. Dat komt neer op ongeveer 2,00 tot 3,05 frank per inwoner per jaar (bruto).

Wegvallende inkomsten

Met de afschaffing van de recreatieve jacht vervallen de pachtinkomsten uit de jacht in jachtgebieden, geschat op 200’000 tot 400’000 frank per jaar. Daar staan echter de nooit verrekende externe kosten van de milities-jacht tegenover (wildongevallen, jachtgerelateerde verbijtschade in beschermingsbossen, administratiekosten, politie- en gerechtsinzet), die deze inkomsten vermoedelijk ruimschoots overstijgen. In het kanton Genève zijn deze inkomsten al sinds 1974 weggevallen, zonder financiële problemen: vóór het jachtverbod waren er meer dan 400 recreatieve jagers actief, tegenwoordig doen drie voltijdbanen hetzelfde werk, en beter. Sanitaire en therapeutische afschotacties door professionele wildbeheerders zijn niet hetzelfde als regulerende jacht op basis van jagerslatijn of een verkeerd begrepen «natuurbeleving» van recreatieve jagers. Een volledige kostenberekening toont aan: de milities-jacht kost de belastingbetaler aanzienlijk meer dan ze oplevert (vgl. «Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost» op wildbeimwild.com).

Recreatieve jagers in de politiek stemmen tegen natuurbescherming. De lobby van de recreatieve jacht bestrijdt systematisch initiatieven voor biodiversiteit en soortenbescherming. In 2024 bestreed zij het biodiversiteitsinitiatief (63 procent nee). In 2020 sneuvelde de jachtwet, waaraan zij had meegewerkt, bij het referendum (51,9 procent nee). In 2016 torpedeerde de Tessijnse jagersvereniging het Nationaal Park Parc Adula. In de zittingsperiode 2015 tot 2019 stemden recreatieve jagers in het parlement grotendeels tegen milieubelangen. Wie beweert dat recreatieve jagers natuurbeschermers zijn, negeert hun stemgedrag (vgl. Tessijnse jagersvereniging: 30 jaar onzin en Kostendossier).

Besparingen en netto meerkosten

Daar staan besparingen tegenover: het kanton hoeft geen jachtpachtbeheer meer te voeren, geen jachtexamens af te nemen en geen jachttoezicht te organiseren. De langjarige Geneefse faunainspecteur Gottlieb Dandliker wees erop dat de organisatie van een patentjacht minstens twee voltijdse functies zou vergen; voor het beheer van de revierjacht met de bijbehorende pachtcontracten, revierplanningen en controles op afschotplannen zou de inspanning vergelijkbaar zijn. Een realistische schatting van de netto meerkosten ligt op 300.000 tot 500.000 Zwitserse frank per jaar, wat ongeveer 1,00 tot 1,70 Zwitserse frank per inwoner overeenkomt.

8. Verenigbaarheid met hogere regelgeving

Het initiatief is in overeenstemming met het federale recht. De federale jachtwet (JSG) laat de regeling van het jachtrecht, het jachtsysteem, het jachtgebied en het jachttoezicht uitdrukkelijk aan de kantons over (art. 3 lid 1 en 2 JSG). De drie jachtsystemen (patentjacht, jachtrevierensysteem en beheersjacht) zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past sinds 1974 de beheersjacht toe en heeft in meer dan 50 jaar nooit een opmerking van federale zijde gekregen.

Het beëindigen van de jachtpachtcontracten door niet-verlenging raakt de eigendomswaarborg niet, aangezien jachtpachtcontracten tijdelijke publiekrechtelijke overeenkomsten zijn waarop geen wettelijk recht op verlenging bestaat. De ruimhartige overgangstermijn van tot vijf jaar respecteert het gerechtvaardigd vertrouwen.

Art. 7a van de jachtwet biedt de kantons de mogelijkheid tot preventieve regulering, maar verplicht hen daar niet toe. Het afzien van deze mogelijkheid is niet in strijd met het federale recht, noch met de Berner Conventie. Het initiatief waarborgt de eenheid van materie, aangezien alle bepalingen betrekking hebben op het kantonale wildbeheer en de bescherming van wilde dieren.

9. Anticiperen op voorzienbare bezwaren

«Basel-Landschaft is geen stadskanton, het Geneefse model werkt hier niet»

De feiten: Genève is met 282 km² ongeveer half zo groot als Basel-Landschaft en beschikt eveneens over aanzienlijke landbouwgrond, waaronder wijnbouw, akkerbouw en grasland. De everzwijnpopulaties in Genève zijn stabiel, de afschotcijfers door professionele wildbeheerders liggen gemiddeld op zo'n 250 dieren per jaar. Het systeem functioneert ook in een landschap met gemengd gebruik.

Korte communicatieve formule: «Genève heeft wijngaarden, akkers en bos, en professionele bescherming van wilde dieren werkt daar al 50 jaar. Wat in Genève werkt, werkt ook in Basel-Landschaft.»

«De gemeenten verliezen hun pachtinkomsten»

De feiten: De jachtpachtinkomsten zijn voor de meeste gemeenten fiscaal marginaal. Het initiatief voorziet in een kantonale vergoeding voor het wegvallen van de pachtinkomsten (lid 6). Van onteigening kan geen sprake zijn: het jachtrecht van de gemeenten wordt niet opgeheven, maar het recht om te verpachten aan particulieren wordt vervangen door professionele uitvoering.

Korte communicatieve formule: «De pachtinkomsten zijn in de gemeentebegroting een klein bedrag. Het initiatief compenseert de gemeenten, en wilde dieren worden niet langer gedood voor vrijetijdsvermaak.»

«De jachtgezelschappen leveren waardevol werk voor de gemeenten»

De feiten: Jachtgezelschappen zijn contractueel verplicht deze diensten te leveren: ze doen dit niet uit welwillendheid, maar als tegenprestatie voor het recht om wilde dieren te doden. Binnen een professioneel systeem zijn deze taken beter op hun plaats: professionele wildbeheerders voeren de berging van gevallen wild, het natrekken en de schadepreventie uit als onderdeel van hun opdracht, met betere opleiding en zonder het inherente belangenconflict van de recreatieve jacht (vgl. Analyse van de jachtmythen op wildbeimwild.com).

Korte communicatieve formule: «Jachtgezelschappen leveren geen ‘herendiensten’. Ze voldoen aan een contractuele verplichting, als tegenprestatie voor het recht om wilde dieren te doden. Professionele vakmensen kunnen dat beter, onafhankelijker en zonder belangenconflict.»

10. Het Amt für Wald und Wild beider Basel: kans in plaats van hindernis

Basel-Landschaft en Basel-Stadt beheren samen het Amt für Wald und Wild beider Basel. Deze bikantonale structuur is geen belemmering voor het initiatief, maar juist een bijzondere kans. Mocht Basel-Stadt het parallelle initiatief aannemen, dan zou er een eenduidig professioneel wildbeheer ontstaan over het hele grootstedelijke gebied Bazel. Mocht alleen Basel-Landschaft het initiatief aannemen, dan is de afbakening van bevoegdheden geregeld via het bestaande staatsverdrag en de bestuursovereenkomst. De ervaring uit Genève laat zien dat professioneel wildbeheer kan worden geïntegreerd in bestaande bestuursstructuren, zonder dat er een nieuwe instantie hoeft te worden opgericht.

11. Samenvatting

Dit initiatief biedt de bevolking van Baselland de mogelijkheid om zich uit te spreken voor een modern, op bewijs gebaseerd wildbeheer en een uitgebreide bescherming van bedreigde wildsoorten. De eerste paragraaf volgt het al meer dan 50 jaar beproefde Geneefse model en vervangt de jacht per jachtgebied door professionele wildbescherming, tegen netto extra kosten van ongeveer 1,00 tot 1,70 Zwitserse frank per inwoner per jaar. De tweede paragraaf zorgt ervoor dat het kanton Basel-Landschaft afziet van het preventief doden van beschermde soorten en zich in plaats daarvan actief inzet voor hun instandhouding.

Het resultaat zou een Baselland zijn waarin wilde dieren noch doelwit zijn voor recreatieve jagers, noch slachtoffer worden van een politiek gemotiveerd afschotbeleid, maar als onderdeel van een levend cultuurlandschap professioneel worden beschermd, ten goede van de dieren en van de hele bevolking.

Initiatiefcomité «Voor professionele wildbescherming»

[Naam 1], [Naam 2], [Naam 3] …

(Comitéleden volgens kantonaal recht, woonachtig in het kanton)

Contactadres: [Adres van het comité]

Bijlage: Aanvullende documentatie

Het Genèvemodel in detail: wildbeimwild.com/dossiers/genf-und-das-jagdverbot. Uitgebreide weergave van het wildbeheer in Genève sinds 1974 met kosten, populatiecijfers en de ontwikkeling van de biodiversiteit.

Wetenschappelijke studies: wildbeimwild.com/studien-ueber-die-auswirkung-der-jagd-auf-wildtiere-und-jaeger. Verzameling wetenschappelijke studies over de zelfregulering van wilde-dierenpopulaties en over de ecologische gevolgen van de recreatieve jacht.

Jacht in Zwitserland, kritiek, feiten, nieuws: wildbeimwild.com/warum-die-hobby-jagd-in-der-schweiz-kein-naturschutz-ist. Doorlopend bijgewerkt overzicht van het Zwitserse jachtbeleid.

Psychologie van de jacht in het kanton Basel-Landschaft: wildbeimwild.com: Psychologie van de jacht in kanton BL. Motieven, rechtvaardigingen en sociale dynamiek van de recreatieve jacht in Baselland.

Psychologie van de recreatieve jacht: wildbeimwild.com/category/psychologie-jagd. Analyses van motieven, rechtvaardigingen en sociale dynamieken van de recreatieve jacht.

Wolvendossier: wildbeimwild.com/dossiers/wolf-in-der-schweiz-fakten-politik-und-die-grenzen-der-jagd. Actuele ontwikkelingen in het Zwitserse wolvenbeleid.

Wilde dieren en roofdieren: wildbeimwild.com/category/wildtiere. Informatie over wilde dieren, roofdieren en de coëxistentie van mens en wilde dieren.

Jachtmythes: wildbeimwild.com/dossiers/jagdmythen. Feitencheck over de meest voorkomende beweringen van de lobby van de recreatieve jacht.

Kantonaal volksinitiatief Basel-Stadt: Modeltekst van het parallelle initiatief in het buurkanton.

Opmerking over de procedure

Voordat met het verzamelen van handtekeningen wordt begonnen, moet de handtekeningenlijst ter voorafgaande toetsing worden ingediend bij de Landeskanzlei van het kanton Basel-Landschaft. Het initiatiefcomité bestaat uit stemgerechtigde personen woonachtig in het kanton Basel-Landschaft. Voor het welslagen van het initiatief zijn 1.500 geldige handtekeningen vereist. De verzameltermijn bedraagt 24 maanden vanaf publicatie in het Amtsblatt. De indieningsmodaliteiten zijn geregeld in de wet op de politieke rechten van het kanton Basel-Landschaft.

Strategische briefing voor activisten

Volksinitiatief «Voor professionele bescherming van wilde dieren», kanton Basel-Landschaft Intern werkdocument, stand maart 2026

Samenvatting

Basel-Landschaft is na Basel-Stadt strategisch het op één na belangrijkste kanton voor een initiatief «Voor professionele bescherming van wilde dieren». De handtekeningendrempel van 1.500 is extreem laag, het gezamenlijke Amt für Wald und Wild biedt een institutionele brug, en een dubbel succes van beide Basels zou een signaalwerking hebben die ver buiten de regio reikt. De grootste uitdaging is de sterkere verankering van de jacht in het landelijke deel van het kanton.

1. Waarom Basel-Landschaft?

Een van de laagste drempels van Zwitserland.In Basel-Landschaft zijn slechts 1.500 geldige handtekeningen nodig voor een kantonaal volksinitiatief, bij een verzameltermijn van 24 maanden (2 jaar). De 1.500 handtekeningen zijn in een kanton met bijna 300.000 inwoners realistisch haalbaar.

De brug tussen stad en platteland. Basel-Landschaft is geen zuivere stadskanton, maar ook geen bergkanton. Het is een agglomeratiekanton met stedelijke, voorstedelijke en landelijke gebieden. Precies deze mix maakt het tot de ideale testcase: als professionele wildbescherming hier werkt, werkt ze in elk Mittelland-kanton.

De gezamenlijke dienst als troef.Het Amt für Wald und Wild van beide Basels vormt al de institutionele basis voor het beheer van wilde dieren in beide kantons. De systeemwijziging vereist geen nieuwe instantie, maar slechts de herbestemming van bestaande middelen.

De jachtwijkjacht als achilleshiel. Het systeem van gesloten pachtverenigingen kan worden voorgesteld als ondemocratisch en ondoorzichtig. De bevolking heeft geen invloed op wie er in hun gemeente wilde dieren doodt. De volksinitiatief geeft de bevolking die controle terug.

2. Lessen uit Zürich, en waarom BL anders is

Fout 1 van Zürich: Confronterende titel. «Wildbeheerders in plaats van jagers» definieerde zich via de tegenstander. Onze titel «Voor professionele bescherming van wilde dieren» is positief.

Fout 2 van Zürich: Het kostenargument bleef onbeantwoord. De vermeende 20 miljoen frank waren nooit onderbouwd. Onze volksinitiatief bevat een gedetailleerde begroting: netto meerkosten van ongeveer 1,00 tot 1,70 frank per inwoner.

Fout 3 van Zürich: Geen partijsteun.In de Kantonsrat werd het initiatief zonder tegenstem afgewezen. In Basel-Landschaft is de uitgangssituatie anders: SP, Groenen en D66-achtige GLP zijn goed vertegenwoordigd in de Landrat.

Het beslissende verschil met Zürich:Basel-Landschaft heeft met 518 km² minder dan een derde van het Zürichse oppervlak (1.729 km²). De kostenrekening is een heel andere: in Zürich kon de tegenpartij met miljoenenbedragen angst aanjagen. In Basel-Landschaft hebben we het over minder dan een miljoen Zwitserse frank.

3. De tweede paragraaf als verbreding van de coalitie

De soortbeschermingsparagraaf mobiliseert verder dan het klassieke dierenbeschermingsmilieu. Voor Basel-Landschaft bijzonder relevant:

Bevers aan de Birs en de Ergolz.De bever is in het kanton aanwezig en wordt door de bevolking overwegend positief gewaardeerd. Sinds februari 2025 kunnen de kantons echter het afschieten toestaan van individuele bevers die aanzienlijke schade veroorzaken. Het initiatief beschermt de bever in het kanton.

Lynx in de Jura.De lynx wordt in de Baselbieter Jura regelmatig waargenomen. Zijn aanwezigheid is een teken van intacte ecosystemen.

Visserijverenigingen als bondgenoten. Het debat over het afschieten van de grote zaagbek raakt ook de vissers, die afhankelijk zijn van intacte wateroecosystemen.

4. Analyse van de tegenstanders

De jachtgezelschappen zijn de rechtstreeks betrokkenen. Hun kracht is de lokale verankering in de gemeenten. Hun zwakte is dat ze worden gezien als exclusieve, ondoorzichtige clubs. De vraag “Wie bepaalt in uw gemeente welke dieren worden gedood?” is communicatief krachtig.

De gemeenten zullen het verlies van pachtinkomsten betreuren. Het antwoord: de bedragen zijn marginaal, en het initiatief voorziet in een kantonale vergoeding.

De kantonale jagersvereniging zal proberen het initiatief af te doen als «stadsgroen» en «wereldvreemd». Het antwoord: Genève, met zijn wijngaarden en akkers, bewijst al 50 jaar het tegendeel.

5. Communicatiestrategie: de drie kernboodschappen

«Genève doet het al 50 jaar voor.»Het sterkste argument: geen gedachte-experiment, maar 50 jaar praktijkervaring. Meer biodiversiteit, stabiele populaties, al meer dan 50 jaar van kracht.

«Professioneel in plaats van recreatief.» De vraag is niet óf wilde dieren worden beheerd, maar door wie: door vakmensen in het algemeen belang of door particulieren als vrijetijdsbesteding.

«Minder dan twee frank per jaar.» De netto meerkosten bedragen ongeveer 1,00 tot 1,70 frank per inwoner. Minder dan een halve koffie.

6. Tijdschema

Fase	Inhoud	Tijdsbestek
Vorming comité & voorlopige toetsing tekst	Jurist inschakelen; stemgerechtigde comitéleden met woonplaats in BL rekruteren	Maand 1–3
Coördinatie met Basel-Stadt	Afstemming met een eventueel BS-initiatiefcomité; gezamenlijke mediawerkzaamheden plannen	Maand 1–6
Indiening voor voorlopige toetsing	Kanselarij van Basel-Landschaft	Maand 3–4
Publicatie & start inzameling	Termijn van 24 maanden begint met publicatie in het Amtsblatt; doel: 2'000+ handtekeningen als buffer	Maand 4
Contacten met partijen & coalitievorming	Vroege gesprekken met SP, Groenen, GLP; steunbetuigingen veiligstellen; natuurbeschermingsorganisaties betrekken	Maand 1–12
Indiening van de handtekeningen	Kanselarij, officiële controle	Maand 19–21
Kantonsraaddebat	Parlementaire verankering; intensivering van de mediawerkzaamheden	Maand 22–30
Stemcampagne	Finale mobilisatie, infografieken, mediaprésentie	Maand 30–36

7. Campagnemateriaal

Het Genève-dossier op wildbeimwild.com als centraal argumentarium. De wetenschappelijke studies voorbereiden voor mediagesprekken.
De Psychologie van de jacht in het Kanton Basel-Landschaft als achtergrondmateriaal voor mediacontacten.
Infografieken: kostenvergelijking BL/GE per inwoner, biodiversiteitsontwikkeling Genève, «50 jaar succes».
Lokale media: Basler Zeitung, bz Basel, Volksstimme, Oberbaselbieter Zeitung, Telebasel.
Gemeentespecifieke factsheets: voor elke gemeente met een jachtgebied de concrete pachtinkomsten tegenover het schadevergoedingsrecht plaatsen.

8. Aanvullende bronnen

Dit document is een modeltekst van IG Wild beim Wild. Het mag vrij worden gebruikt en aangepast aan de omstandigheden in het kanton Basel-Landschaft door activisten, organisaties of initiatiefcomités.

Feitencheck: de beweringen van de lobby van de recreatieve jacht

De brochure «Die Jagd in der Schweiz schützt und nützt» van JagdSchweiz leest als een reclamefolder, maar de centrale beweringen houden geen stand bij een feitencheck. Tien narratieven onder de loep, van «taak van de staat» en «biodiversiteit» tot «80% instemming»: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →