Verlenging van het moratorium op gentechniek: een stap naar de toekomst of een innovatieblokkade?

De Kantonsraad stemde op donderdag 5-6-2025 in met een verlenging van het moratorium met vijf jaar.

De kleine kamer nam haar besluit bij de eindstemming zonder tegenstemmen bij twee onthoudingen. De Nationale Raad had al in de voorjaarszitting met een duidelijke meerderheid ingestemd met de verlenging van het moratorium.

Het huidige moratorium geldt nog tot eind dit jaar. Het voorstel is uitgewerkt door de Commissie voor Wetenschap, Onderwijs en Cultuur van de Nationale Raad (WBK-N) op basis van een parlementair initiatief. Zij wilde oorspronkelijk een verlenging van het moratorium tot eind 2027.

De Bondsraad sprak zich echter uit voor een langere termijn van vijf jaar, waarmee nu ook beide kamers hebben ingestemd.

Levendige discussie over nieuwe technologieën

Net als in de Nationale Raad wilde ook een minderheid van de commissie voor Wetenschap, Onderwijs en Cultuur van de Kantonsraad (WBK-S) al nu een onderscheid maken tussen klassieke gentechniek en nieuwe methoden.

Zij eiste een speciale regeling voor planten die met nieuwe methoden zijn gekweekt en waarbij geen transgeen erfelijk materiaal is ingebracht. Voor deze planten zou het moratorium alleen tot eind 2027 moeten gelden.

Net als in de Nationale Raad leidde dit voorstel ook in de kleine kamer tot een levendige discussie: men heeft nu al zo'n 20 jaar een technologieverbod, wat niet wenselijk is. «Met deze nieuwe kweektechnologieën krijgen we een resultaat dat ook in de natuur voorkomt», aldus Matthias Michel (FDP/ZG) in de Raad.

De nieuwe technologieën zouden de landbouw kunnen helpen en de milieubelasting kunnen verminderen. Honderden tonnen impopulaire, schadelijke middelen zouden zo overbodig kunnen worden. Met het onderscheid tussen gentechnologie en de nieuwe methoden zou het parlement een politiek signaal kunnen afgeven, verklaarde Michel verder.

«Wat we hier hebben, is een complete innovatieblokkade», zei Andrea Gmür-Schönenberger (Mitte/LU). Het gaat ook niet om een overhaaste beslissing. De steeds weer aangehaalde argumenten voor de verlenging van het moratorium zijn «vijandig tegenover onderzoek», zei Hannes Germann (SVP/SH). Daarbij is Zwitserland «het land met de meeste innovaties ter wereld».

Scepsis blijft bestaan

Vooral de Mitte-fractie toonde zich verdeeld over het voorstel van de commissieminderheid: «Vertrouwen is een groot goed», zei Peter Hegglin (Mitte/ZG). De vermarkting van levensmiddelen uit Zwitserland als genvrij werkt.

«Als we hier nu versoepelen of de termijn inkorten en daarmee een gat creëren tot de nieuwe wet er is, zetten we het vertrouwen van de consumenten op het spel», betoogde Hegglin. De gevolgen zijn niet te overzien. Hier moet men met beleid te werk gaan en voorzichtig zijn. «Dit is geen kwestie van geduld, maar van geloofwaardigheid», zei Charles Juillard (Mitte/JU).

Bovendien is onderzoek naar nieuwe veredelingstechnologieën in Zwitserland al toegestaan en vloeien daar veel financiële middelen naartoe, gaf Maya Graf (Groenen/BL) te bedenken.

«Het is echter zo dat deze laboratoriumplanten bij vrijlating niet opleveren wat men ervan verwacht», legde Graf verder uit. Er zijn slechts ongeveer vijf tot tien voor de handel vrijgegeven plantensoorten. Wat men in het milieu uitbrengt, kan men niet meer terugnemen. Verder is het belangrijk dat men «in de pas loopt met het EU-landbouwakkoord».

Aan het einde van de beraadslaging schaarde de Raad zich met een duidelijke meerderheid van 27 tegen 14 stemmen achter de meerderheid van de WBK-S en onderwierp ook de nieuwe veredelingsmethoden aan het met vijf jaar verlengde moratorium.

Meer speelruimte voor het parlement

Daarmee was ook milieuminister Albert Rösti het eens. «U moet zich toch met de feiten van de genentechnologie bezighouden. De traditionele transgenese heeft niet gebracht wat er beloofd werd», zei de bondsraad.

Daarom was het absoluut juist geweest dat het parlement het moratorium meerdere keren had verlengd. «De kansen waren er gewoon niet, dat kun je wereldwijd zien.» Wat genetische manipulatie is en wat niet, moet in de wet worden vastgelegd. «Het vertrouwen verliezen we in deze kwesties maar één keer», waarschuwde Rösti. De verlenging van het moratorium schept rechtszekerheid.

In het eerste kwartaal van 2026 wil de Bondsraad het voorstel over nieuwe kweektechnologieën aan het parlement voorleggen. De vernemlating hierover is geopend. Al in oktober 2023 had de Bondsraad meegedeeld dat hij op langere termijn een behoedzame opening nastreeft.

Met de op donderdag besloten verlenging heeft het parlement meer speelruimte om ontwikkelingen in de EU in de nieuwe wet mee te nemen. Een meerderheid van de EU-lidstaten had zich in maart van dit jaar uitgesproken voor minder strenge regels voor genetische manipulatie. Hun vertegenwoordigers stemden in met een overeenkomstig compromis. Het voorstel moet nog door het Europees Parlement worden goedgekeurd.

Verenigingen tegen genetische manipulatie verwelkomen besluit

De Schweizer Allianz Gentechfrei noemde de op donderdag besloten verlenging van het moratorium een «succes met een bittere nasmaak», zoals zij meedeelde. De Bondsraad wil nieuwe genetische technieken zo snel mogelijk uitsluiten van het moratorium. Dat wijst de alliantie af.

De verlenging van het moratorium met vijf jaar is goed nieuws, meldde ook de Verein für gentechnikfreie Lebensmittel. Het is echter storend dat de Bondsraad momenteel maatregelen treft om het moratorium in de toekomst te omzeilen en «de nieuwe genetische manipulatie via een achterdeur in te voeren».