Ooievaars reageren op geurstoffen

Ooievaars zoeken hun voedsel graag op weiden. Als het gras gemaaid is, verloopt het zoeken veel gemakkelijker.

Omdat vogels geen echte neuzen hebben, kunnen ze niet goed ruiken – zo dacht men althans. Nu tonen onderzoekers in geraffineerde proeven aan hoe uitstekend de reukzin van ooievaars eigenlijk is.

Op dit moment kan men op veel plaatsen ooievaars zien die op gemaaide weiden op zoek zijn naar prooien zoals slakken, kikkers en kleine knaagdieren. Tot nu toe ging men ervan uit dat de vogels werden aangetrokken door de aanblik van het korte gras of het lawaai van de maaimachines. Nu tonen onderzoekers uit Konstanz en Mainz verrassend aan dat alleen al de geur van gemaaid gras voldoende is.

«Men ging er gewoon van uit dat vogels niet goed kunnen ruiken, omdat ze immers geen echte neuzen hebben», zei hoofdauteur Martin Wikelski, directeur van het Max Planck Instituut voor Gedragsbiologie in Konstanz. «Toch hebben ze een zeer grote reukkolf in de hersenen, met veel receptormoleculen voor geurstoffen.»

Daarom onderzocht het team gericht of ooievaars hun reukzin gebruiken. «Mijn vermoeden was dat de ooievaars reageren op de intense geur van vers gemaaid gras», verklaarde co-auteur Jonathan Williams. Deze typische geur is afkomstig van groene bladgeurstoffen en berust op slechts een paar moleculen, die ook in parfums worden gebruikt.

Ooievaars vliegen op hun neus af

In de studie observeerde het team de bewegingen van de ooievaars, zowel vanuit een vliegtuig als via dieren die met GPS-zenders waren uitgerust. «We moesten eerst uitsluiten dat de ooievaars de tractor konden horen of het maaien konden zien», zegt Wikelski. Daarom namen ze alleen ooievaars in de observatie op die zich op meer dan 600 meter van de gemaaide weide bevonden en geen zicht op het maaien hadden.

Toen het maaien begon, vlogen alleen ooievaars naar de betreffende weide die zich benedenwinds bevonden. Soortgenoten die zich bovenwinds bevonden, reageerden niet. Zelfs toen het team op een eerder gemaaide weide vers gemaaid gras uitspreidde, kwamen er ooievaars aanvliegen, zo blijkt uit het vaktijdschrift «Scientific Reports» schrijft. Zelfs een op een weiland verspoten oplossing van groene bladgeurstoffen was al genoeg om de ooievaars te doen aanvliegen.

Het resultaat weerspreekt de tot dusver gangbare aanname dat ooievaars vooral hun ogen gebruiken om voedsel te zoeken. «Er waren ooievaars die vanaf de andere kant van het Bodenmeer meer dan 25 kilometer naar de gemaaide weilanden vlogen», vertelt Wikelski. De onderzoekers vermoeden dat de reukzin ook bij het voedsel zoeken van andere vogelsoorten een grote rol zou kunnen spelen. Want ook roofvogels zoals buizerds en rode wouwen richten zich graag op vers gemaaide weilanden.

Informatie over vliegroutes

Medewerkers van het Max Planck Instituut in Radolfzell hebben in Bühl-Oberweier jonge ooievaars geringd en van zenders voorzien. Zo moet de vogeltrek van deze dieren wetenschappelijk worden onderzocht. De wetenschappers willen onderzoeken hoeveel van de ooievaars naar Afrika vliegen om te overwinteren en waarom sommige de winter in Europa doorbrengen.