Peulvruchten: plantaardige eiwitten voor mens en milieu

Voor Zwitserland, Duitsland en Oostenrijk ziet het beeld voor veldbonen, groene erwten, zoete lupinen en sojabonen er deels verschillend uit.

Het Bundesministerium für Landwirtschaft und Ernährung stelt in het jaarlijkse oogstverslag vast dat de vraag naar plantaardige eiwitbronnen toeneemt, wat prikkels creëert voor meer teelt in eigen land en het gebruik van deze planten in de voeding en de diervoedersector stimuleert. Van peulvruchten en hun teelt profiteren zowel de mensen als milieu. Ze maken een vast onderdeel uit van het “Planetary Health Diet”.

De totale teeltoppervlakte voor eiwithoudende planten in de EU bedraagt ongeveer 1,7 miljoen hectare en ligt daarmee op het niveau van vorig jaar. De vier belangrijkste Europese korrelpeulvruchten – groene erwt, veldboon, sojaboon en zoete lupine – leveren een belangrijke bijdrage aan deze groei.

Het leeuwendeel van de teeltoppervlakte wordt gebruikt voor de teelt van sojabonen, die eveneens tot de peulvruchten worden gerekend. Met een aandeel van meer dan 70 procent van de totale oogst is de sojaboon de bepalende peulvrucht in de Unie. Specifiek voor de sojaboon zijn de schattingen echter naar beneden bijgesteld vanwege het slechte weer.

Eiwithoudende planten in Zwitserland, Duitsland en Oostenrijk

In Duitsland ziet de situatie er wat anders uit. Hier zijn korrelerwten de meest verbouwde peulvruchten. Het teeltareaal steeg dit jaar met ruim 9 procent tot 129.000 hectare, en de Europese Commissie documenteert in haar voorlopige ramingen een enorme toename van de oogst met ongeveer 42 procent tot 378.000 ton. Ook tuinbonen laten in Duitsland een significante sprong zien van eveneens bijna 42 procent tot 248.000 ton, bij een teeltareaal dat nagenoeg gelijk is gebleven ten opzichte van het voorgaande jaar. In totaal groeit het teeltareaal voor de vier genoemde gewassen met 3 procent tot ongeveer 258.000 hectare.

In Oostenrijk blijft het teeltareaal voor peulvruchten in vergelijking met het voorgaande jaar in wezen gelijk. Nummer één in de teelt is met grote voorsprong de sojaboon. Zoals in grote delen van Europa is ook hier een weersgerelateerde daling van de oogst te zien. Volgens de Europese Commissie daalt de oogst met ongeveer 7 procent tot 251.000 ton. De overige eiwitgewassen spelen slechts een ondergeschikte rol. Toch blijft de oogst dankzij goede opbrengsten van de bebouwde arealen boven het gemiddelde van de afgelopen jaren.

In Zwitserland wordt per jaar en per persoon ongeveer 2 kilogram peulvruchten gegeten, die grotendeels worden geïmporteerd. De Voedingsstrategie 2024 van het Bundesamt für Lebensmittelsicherheit und Veterinärwesen stelt een tienmaal hogere consumptie voor. Peulvruchten zijn niet alleen goed voor een duurzame voeding, ze hebben ook agronomisch veel te bieden. Toch leiden ze in Zwitserland nog een marginaal bestaan, zowel op het veld als op het bord. In 2023 groeiden op nog geen 1,2 procent van het totale bouwland erwten, linzen en kikkererwten, op 4.739 hectare (zonder soja), meestal ook bestemd als veevoer.

Plantaardige voeding is een trendthema

Plantaardige eiwitten worden in Europa steeds populairder. Een reden hiervoor is de toenemende wens naar evenwichtige en duurzame alternatieven voor dierlijke producten. Het aandeel mensen dat dagelijks naar vegetarische of veganistische producten grijpt, is in de afgelopen vier jaar verdubbeld tot ongeveer 10 procent.

Tuinbonen, sojabonen, korrelerwten en zoete lupinen bevatten veel eiwitten en vezels. Bovendien zijn ze onder andere een bron van vitamine B1, B2 en foliumzuur, evenals van magnesium, ijzer, koper en zink.

Peulvruchten zijn niet alleen een belangrijk onderdeel van een plantaardig gebaseerde voeding, maar hebben ook talrijke voordelen voor milieu en natuur. Het is dan ook een logisch gevolg dat peulvruchten een vast onderdeel zijn van het «Planetary Health Diet». Dit is een voedingsconcept dat is ontwikkeld door de EAT-Lancetcommissie en voorziet in een consumptie van 75 g peulvruchten per dag. De commissie laat met de «Planetary Health Diet» zien hoe een toekomstige wereldbevolking van 10 miljard mensen in 2050 binnen de ecologische draagkracht van de aarde kan worden voorzien van een gezondheidsbevorderende voeding.

Positieve bijdrage aan het milieu en de inheemse akkerbouw

Een bijzondere rol bij de milieuvoordelen van peulvruchten spelen de zogeheten rhizobiën – bacteriën die een symbiose aangaan met de wortels van de planten. De planten voorzien de bacteriën via hun fotosynthese van essentiële voedingsstoffen. De bacteriën zijn op hun beurt in staat om stikstof uit de bodemlucht te binden en aan de planten af te geven. Daarvan profiteert niet alleen de «woongemeenschap», maar ook het milieu en de landbouw, omdat er minder stikstofkunstmest nodig is in de akkerbouw. Na de oogst blijven er ook nog stikstofrijke plantenresten op de velden achter, die op hun beurt weer als bemesting dienen voor volggewassen zoals tarwe. De teelt van peulvruchten is een verrijking van de vruchtwisseling, hun bloemen zijn een belangrijke voedselbron voor insecten en hun wortels maken de bodem losser. Dat verbetert de bodemkwaliteit en heeft een directe invloed op het ecosysteem. Zo hebben onder andere studies aangetoond dat de teelt van peulvruchten helpt om de regenwormpopulaties te vergroten. Regenwormen spelen een sleutelrol in het ecosysteem, met name bij de beluchting van de bodem en de afbraak van organisch materiaal, wat de bodemvruchtbaarheid bevordert.