Wasbeer: beheer van invasieve uitheemse soorten

Ogenschijnlijk ongerepte omgevingen herbergen vaak wilde dieren en planten die van buiten het geografische gebied afkomstig zijn en de ecosystemen kunnen verstoren en de biodiversiteit kunnen aantasten door inheemse soorten te verdringen.

Door menselijke activiteiten kunnen deze dier- en plantensoorten opzettelijk of onopzettelijk via verschillende wegen in nieuwe gebieden worden geïntroduceerd, onder andere door de handel in exotische huisdieren.

In de EU-wetgeving worden deze soorten aangeduid als invasieve uitheemse soorten (Invasive Alien Species, IAS), en de lidstaten zijn verplicht om nieuw ontstane populaties uit te roeien, respectievelijk populaties onder controle te houden wanneer deze zich al volledig in een gebied hebben gevestigd. Dit geldt voor de miskende wasbeer (Procyon lotor), een prachtig zoogdier met een geringde staart en masker, dat inheems is in Noord-Amerika. In de vragen en antwoorden van Eurogroup for Animals leest u hoe dit de wasbeer beïnvloedt.

Staat de wasbeer op de EU-lijst van invasieve uitheemse soorten?

Ja, wasberen staan op de Lijst van zorgwekkende invasieve uitheemse soorten van de Europese Unie (Unielijst). Alle soorten op deze lijst vallen daarom onder de bepalingen van de IAS-verordening, en de wasbeer heeft in sommige delen van Europa, met name in Duitsland, een grote, goed gevestigde populatie.

Waarom staat de wasbeer op de lijst?

Als niet-inheemse soort werden wasberen geïntroduceerd toen ze ontsnapten uit huishoudens waar ze als huisdier of op pelsdierfarms werden gehouden. Vanuit Duitsland en Frankrijk breidde de populatie zich uit en is tegenwoordig in 16 lidstaten aanwezig.

De intelligentie en het opportunistische karakter van wasberen, evenals hun omnivore voedingspatroon, waaronder eieren, kuikens en volwassen vogels, betekenen dat ze ernstige gevolgen kunnen hebben voor de biodiversiteit. Ze staan er ook om bekend fruitbomen, wijngaarden en kippenfarms te beschadigen, en ze zijn dragers van belangrijke ziekten en parasieten zoals hondsdolheid, spoelwormen en toxoplasmose.

Hoe zijn wasberen op de lijst gekomen?

De opname in de lijst is een langdurig en complex proces, dat gedetailleerde risicobeoordelingen door wetenschappelijke toetsingsgroepen omvat en een groot aantal bewijsstukken vereist. De redenen voor de opname van wasberen op de Unielijst waren in het verleden echter ondoorzichtig en het was niet duidelijk hoe het bewijsmateriaal werd gebruikt.

Sommige studies die een verwaarloosbare ecologische impact van de wasbeer aantonen, zijn nooit in overweging genomen, en meerdere studies die voor de opname in de lijst zijn gebruikt, lijken niet helemaal relevant te zijn. Meer duidelijkheid over dit proces is dringend nodig.

Wat betekent dit voor de wasbeer?

Dit kan betekenen dat de wasbeer vaak wordt bestempeld als «schadelijk dier» of «ongedierte», en de opname in de lijst kan de aandacht van het publiek afleiden van het feit dat deze dieren gevoelige en intelligente wezens zijn, die vreugde en pijn ervaren en het vermogen hebben om sterk te lijden. Dit leidt tot het ontstaan van «tweederangs soorten«.

». Jagers passen daarom vaak lukrake technieken toe en zien de lijst als een excuus om zoveel mogelijk van deze dieren te bejagen. In Duitsland werden bijvoorbeeld tussen 2020 en 2021 meer dan 200’000 wasberen gedood, waarvoor soms zelfs geldpremies worden betaald, zogenaamde bounty's.

Zieke of gewonde wasberen die gevangen worden, mogen niet worden vrijgelaten, wat betekent dat ze de rest van hun leven in gevangenschap moeten doorbrengen, wat langdurig lijden veroorzaakt en de opvangcentra belast.

Heeft de opname van de wasbeer op de lijst enige voordelen?

De opname op de Unielijst betekent dat wasberen niet meer opzettelijk mogen worden geïntroduceerd, gehouden, vervoerd, gefokt of vrijgelaten. In het verleden waren wasberen zowel binnen als buiten de EU een populair huisdier, wat op de lange termijn aanzienlijke gevolgen heeft voor het welzijn van de dieren.

Terwijl veel wasberen in naam van populatiebeheer sterk lijden onder de hand van jagers, is in de tekst van de IAS-verordening duidelijk vastgelegd dat niet-dodelijke methoden kunnen worden gebruikt voor het beheer van deze soorten. Wij zijn van mening dat dit niet alleen moet worden gezegd, maar actief moet worden bevorderd door middel van officiële richtlijnen van de Europese Commissie. Bovendien bepaalt de verordening dat de lidstaten bij het beheer van invasieve soorten vermijdbaar lijden moeten voorkomen, maar het ontbreekt nog steeds aan humane beheermethoden.

Moet de wasbeer van de lijst worden geschrapt?

Het lijkt erop dat het beschikbare bewijs niet voldoet aan de hoge lat die de Commissie hanteert voor het schrappen van de wasbeer van de lijst, hoewel aanvullend onderzoek en informatie de situatie beter zouden kunnen verduidelijken.

De voordelen van het schrappen van de wasbeer van de lijst wegen niet op tegen de negatieve gevolgen voor dit prachtige dier, aangezien het waarschijnlijk gewoon zou blijven worden bejaagd op grond van de jachtwetten van de lidstaten.

Het schrappen van de lijst zou ertoe kunnen leiden dat de momenteel verboden handel in wasberen toeneemt, wat voor een groot aantal van hen langdurig lijden zou betekenen.

Wat zou er moeten gebeuren?

De IAS-verordening laat ruimte voor humaan beheer, en wij roepen de Commissie op om de lidstaten aan te sporen humane beheermaatregelen te financieren en te onderzoeken, zoals kleinschalige vang-, castratie- en vrijlatingsstrategieën, en het veelbelovende terrein van vruchtbaarheidsbeheersing.

Daarnaast moeten belangrijke bewustmakingscampagnes worden gevoerd om het publiek en de IAS-beheerders te helpen begrijpen hoe gevoelig wilde dieren zijn.