Cashewnoot-allergieën bij peuters nemen sterk toe

Of als zoute snack of verstopt in glutenvrij meel en plantaardige melk: de oorspronkelijk uit Brazilië afkomstige cashewnoot is helemaal in trek.

Ze is rijk aan eiwitten, maar bevat vergeleken met andere noten minder vet en calorieën. Overigens: cashewnoten zijn eigenlijk helemaal geen noten, maar de pitten van een vrucht.

Hun groeiende populariteit weerspiegelt zich ook in een zojuist gepubliceerde studie naar notenallergieën. Uit de analyse van het Europese Anafylaxie-Register bleek een opvallende toename van ernstige allergische reacties op cashewnoten bij peuters.

Voor het register melden 142 allergiecentra uit verschillende landen regelmatig hun gevallen van anafylaxie. Dit zijn hevige reacties van het immuunsysteem op bepaalde triggers zoals voedsel, medicijnen of insectengif. Ze leiden onder andere tot uitslag, zwellingen en ademnood tot aan anafylactische shock toe, waarbij mogelijk het hele hart-vaatstelsel kan falen. In enkele gevallen loopt dit dodelijk af.

Huidcontact kan al voldoende zijn

Een internationaal onderzoeksteam analyseerde nu alle geregistreerde gevallen van anafylaxie tussen 2007 en 2024 die door voedsel werden veroorzaakt. Daaruit bleek dat van de bijna 6000 gevallen bijna een kwart werd veroorzaakt door boomnoten. Daartoe behoren onder andere walnoten, amandelen en hazelnoten. Niet echter pinda's, die onder de grond groeien maar eveneens vaak in verband worden gebracht met ernstige anafylaxieën bij kinderen.

Bij de studie was ook Karin Hartmann betrokken, die door het SNF wordt gesteund voor haar onderzoek naar allergische aandoeningen. Hartmann is hoofd Allergologie en plaatsvervangend hoofdarts Dermatologie aan het Universiteitsziekenhuis Bazel. Daarnaast leidt zij onderzoeksgroepen aan het Departement Klinisch Onderzoek en het Departement Biomedicine van de Universiteit van Bazel.

De onderzoekers van het Europese Anafylaxie-register namen ongeveer 1000 goed gedocumenteerde gevallen van deze notenallergieën nader onder de loep. «Het register stelt ons in staat om ook van minder frequent voorkomende allergieën een groot aantal gevallen te verzamelen. Zo hebben we voldoende gegevens om subgroepen, zoals volwassenen en kinderen, afzonderlijk te onderzoeken», aldus Hartmann.

Het meest verrassende resultaat: bij de meeste kinderen onder de vijf jaar waren cashewnoten in meer dan veertig procent van de gevallen verantwoordelijk voor de anafylactische reactie. Eén op de drie van hen reageerde al op hoeveelheden van minder dan een theelepel cashewnoten. In een handvol gevallen volstond zelfs huidcontact of inademing.

Cashewnoot haalt inheemse noten in

Tot nu toe richtte onderzoek naar sterke allergische reacties op noten die aan bomen groeien zich vooral op inheemse soorten zoals hazelnoten of walnoten. Deze staan bij kinderen nu op de tweede en derde plaats. De stijging bij cashewnoten is hoogstwaarschijnlijk te wijten aan het feit dat ze de afgelopen decennia in toenemende mate worden geconsumeerd. Cashewnoten worden daarbij vaak verstopt, bijvoorbeeld in producten zoals pesto, of bewust gebruikt als veganistische eiwitbron.

«Hierdoor komen waarschijnlijk in vergelijking met vroeger veel meer kinderen al vroeg in contact met cashewnoten», aldus Hartmann. De veroorzaker van de allergie is, zoals bij veel notenallergieën, een in grote hoeveelheden aanwezig opslageiwit.

Eerder onderzoek bevestigt dat het immuunsysteem van kinderen bijzonder heftig reageert op dit eiwit van de cashewnoot. Er komen daarbij zelfs vaker anafylaxieën voor dan bij een pinda-allergie. En ook nog kleinere hoeveelheden dan bij de pinda kunnen een aanval uitlokken.

Bij volwassenen daarentegen speelden allergieën tegen cashewnoten in de door het Anafylaxie-register gedocumenteerde gevallen nauwelijks een rol. Het volwassen immuunsysteem is daar duidelijk minder gevoelig voor. De meest voorkomende veroorzakers waren hier de hazelnoot, namelijk in meer dan veertig procent van de gevallen, gevolgd door walnoten en amandelen.

Adrenalinespuiten toegankelijker maken

Uit angst voor een anafylactische reactie zou niemand kinderen bij voorbaat weg moeten houden van cashewnoten, aldus Hartmann. «Vanuit voedingskundig oogpunt zijn noten een waardevol en voedzaam voedingsmiddel.» Minder dan één procent van de Europese bevolking ontwikkelt een allergie voor boomnoten. En slechts bij een fractie daarvan komt het tot hevige reacties zoals anafylaxie.

Bij verdenking van een notenallergie raadt Hartmann een medisch onderzoek aan. Deskundigen kunnen vaststellen welk type en welke hoeveelheid noten een reactie veroorzaakt en persoonlijk advies geven over hoe hiermee om te gaan. Het wordt afgeraden dat ouders zelf, zonder medisch onderzoek, een voedingsschema voor hun kinderen opstellen. Dat kan zelfs tot tekorten leiden. Bij ernstige gevallen is soms ook immuuntherapie een optie. Daarbij wordt het lichaam onder toezicht stapsgewijs gewend aan steeds grotere doses van het allergieopwekkende eiwit.

Als het toch tot een anafylactische shock komt, helpt het zo snel mogelijk toedienen van kant-en-klare adrenalinespuiten. Hier wijzen de resultaten van het onderzoek op verbeterpotentieel: bij minder dan de helft van de mensen die al een voorschrift hiervoor hadden, werden deze in noodgevallen ook daadwerkelijk gebruikt. De redenen daarvoor kon het onderzoek niet achterhalen – mogelijk speelt de angst van medische leken om zichzelf of anderen een injectie toe te dienen hierbij een rol.

Maar daar moet binnenkort verandering in komen. Volgens Hartmann komt er binnenkort een adrenaline-neusspray op de markt die volgens onderzoek vergelijkbaar goed werkt. Dit zou de drempel om het te gebruiken kunnen verlagen. En zou notenallergieën nog meer van hun schrikbeeld ontnemen.