Afschotplatforms in de traditie

Er is naast de jacht wellicht geen ambacht dat zich op traditie beroept en waarbij tegelijkertijd de staart zo uitbundig met de hond kwispelt.

Reist men in de bladloze periode met de trein van Basel naar Hamburg, dan ziet men om de paar ogenblikken, zowel op de heenreis als op de terugreis aan de andere kant, talloze hoogzitten van recreatieve jagers. Een soort meubilering van het landschap door hoogzitten en jachthutten. Onwillekeurig word je herinnerd aan de gruwelijke beelden van de concentratiekampen van de nazi's of aan schiettorens bij grenzen en gevangenissen. Wilde dieren ziet men als reiziger door de bossen in het cultuurlandschap eerder niet, maar de visuele verminking van de natuur door deze recreatieve jagers is opvallend.

De praktijk van het rondhangen boven de grond bij de loerjacht is geen eeuwenoude jachttraditie. Ze heeft haar doorbraak wellicht te danken aan de belemmering van de linkerarm van keizer Wilhelm II in de negentiende eeuw, die zijn geweer moest ondersteunen bij het schieten. In het Zwitserse kanton Obwalden en bij natuurvolkeren, met echte jagers, worden hoogzitten, destijds aangeduid als lanceerplatform, tegenwoordig nog steeds beschouwd als verboden hulpmiddel, oftewel niet waidgerecht. Het woord en het begrip ‘jagen’ zijn ook bij de loerjacht misplaatst. Sluipschutterschap, zoals gebruikelijk bij terroristische groeperingen, is treffender. Niet zelden worden de hoogzitten door de recreatieve jagers illegaal opgericht, geheel zonder vergunning.

Onder de laatste Duitse keizer Wilhelm II (1859–1941) uit het huis Hohenzollern ontstonden veel van de zogenaamde tradities die de hedendaagse ecoterroristen nog steeds hooghouden. Keizer Wilhelm II zou per dag 7 stuks, in totaal 75.000 wilde dieren hebben geschoten met zijn arm die sinds zijn geboorte gehandicapt was. Dit zijn geen cijfers uit het medisch dossier van een psychisch en fysiek geschonden patiënt, maar het was min of meer gangbare praktijk bij de adel vóór de Eerste Wereldoorlog. Niet minder ‘weidelijk’ handelde bijvoorbeeld ook de Oostenrijkse aartshertog Franz Ferdinand, die in de loop van zijn bestaan als Habsburger naar verluidt 275.000 wilde dieren heeft geveld – waaronder naar men zegt een jaar vóór de aanslag van Sarajevo in 1914 (de aanslag in Sarajevo, waarbij hij en zijn vrouw om het leven kwamen, geldt als aanleiding voor de Eerste Wereldoorlog) een witte gems –, iets wat volgens jagersbijgeloof ongeluk brengt.

Nadat de adel hem had berispt vanwege zijn excessen tijdens de jacht, ordende Wilhelm II de herten eerst in een hiërarchie op basis van geweisterkte, om kwalitatief in plaats van kwantitatief te jagen. In 1880 vonden in Graz wereldwijd de eerste tentoonstellingen met geweiwedstrijden plaats. Het fokken en produceren van indrukwekkende geweien voor trofeeshows begon. Deze hiërarchieën zijn biologisch niet noodzakelijk, maar ontstonden om redenen van prestige. Het streven naar trofeeën en het versieren van muren met doodskoppen is ook geen oeroude menselijke cultuur, maar stamt uit feodale hoven met zware erfelijke ziekten. Later werd Wilhelm II ook nog beschuldigd van oorlogsmisdaden en vluchtte hij naar Nederland in ballingschap, waar hij plezier vond in het omhakken van bomen.

Nog meer jachtgebruiken en gedachtegoed gaan terug op Wilhelm II: hij begon de ‘Bruch’ (twijgje) voor de schutter door de schotwond van het wilde dier te trekken en aan de schutter te overhandigen. Tegelijkertijd ontstond ook het merkwaardige begrip van ‘weidelijkheid’, dat tot op de dag van vandaag niet met concrete inhoud kan worden ingevuld.

Jachttraditie is: het is zoals het eigenlijk niet zou moeten zijn

Later ontstonden onder de nationaalsocialistische opvattingen over genetica de gerichte afschotpraktijken, die tot een verbetering van de populaties door middel van fokselectie moesten leiden en tegenwoordig gangbare praktijk zijn bij recreatieve jagers. Recreatieve jagers manipuleren en selecteren de natuurlijke evolutie en genetica van wilde dieren, zoals in een groot dierproeflaboratorium. Wilde dieren worden onder het juk van de recreatieve jagers gefokt tot nutsdieren en huisdieren.

Jachtcultuur betekent uiteindelijk excommunicatie uit de kring van elke ethische cultuur en kan hooguit worden gebruikt als synoniem en ter verduidelijking van een verafschuwenswaardige subcultuur.

Dr. Gunter Bleibohm

Waarom zijn slavernij, heksenvervolging, kannibalisme of apartheid geen traditie meer – terwijl moord, doodslag, geweld en dierenmishandeling van weerloze wezens bij de jacht wél traditie zouden moeten zijn?

We kennen de meest uiteenlopende verschijningsvormen van het cultuurbegrip. Cultuur in het algemeen duidt op alles wat door de mens zelf wordt voortgebracht, evenals geestelijke constructen zoals recht, moraal, religie, ethiek enz. Het begrip cultuur omvat bovendien niet alleen descriptieve, dus beschrijvende componenten, maar ook normatieve bestanddelen. Normatieve bestanddelen omvatten aanwijzingen over hoe of wat iets zou moeten zijn, doelvoorstellingen van een wenselijke situatie, doelvoorstellingen van een nastrevenswaardige toestand, dus onder andere geweldloosheid. Geweld als nastrevenswaardige toestand zou dan een cultuur van geweld genoemd moeten worden, wat in het algemene taalgebruik een omkering van het begrip in negatieve zin betekent, dus een oncultuur, een niet-cultuur beschrijft.

1. Veiligheid en ongevallen met hoogzitten

• De Sociale Verzekering voor Landbouw, Bosbouw en Tuinbouw (SVLFG) wijst er in 2025 opnieuw op dat ongevallen met hoogzitten tot de belangrijkste ongevalsoorzaken bij de jacht behoren. Voor het jachtjaar 2024 worden drie dodelijke ongevallen in verband met hoogzitten genoemd, waaronder ongevallen bij het opstellen en repareren van jachtkansels en bij het afdalen met een geladen wapen.
• Jachtmedia berichten voortdurend over ernstige individuele gevallen, zoals een ingestorte hoogzit in Saksen in 2025, waarbij een jager gereanimeerd moest worden.
• Deze «afschotplatforms» zijn niet alleen esthetisch en ethisch, maar ook veiligheidstechnisch problematisch.

2. Illegale respectievelijk problematische hoogzitten

• Er zijn momenteel steeds meer meldingen van beschadigde of vernielde jachtwachttorens, bijvoorbeeld in Thüringen en de regio Weimar, waar onbekenden regelmatig hoogzitten saboteren of vernielen. Dit toont aan dat hoogzitten steeds meer een kristallisatiepunt worden van een maatschappelijk conflict tussen de jagerij en haar tegenstanders. De omschrijving als symbool van een “onfatsoenlijke gewoonte” en als zichtbare uiting van het conflict blijft opgaan.

3. Discussie binnen de jachtwereld over “waidgerechtigheid”

• Tegelijkertijd probeert de jagerslobby het begrip waidgerechtigheid positief te laden, bijvoorbeeld in actuele campagnes en berichten op sociale media, waarin «waidgerecht jagen» wordt voorgesteld als verantwoordelijk, leedbeperkend en natuurverbonden.
• Dat bevestigt de constatering dat waidgerechtigheid als een vaag, ideologisch geladen begrip verder wordt verdedigd en propagandistisch wordt ingezet, zonder dat er een eenduidige, houdbare ethische grondslag voor bestaat.