Pod przykrywką w cyrku: cztery miesiące przemocy za kulisami areny

Organizacja praw zwierząt LAV oraz Fondation Franz Weber opublikowały 15 lipca 2026 roku śledztwo «Il sistema circhi», które dokumentuje maltretowanie zwierząt we włoskich przedsiębiorstwach cyrkowych.

Nagrania pochodzą z czterech miesięcy pracy pod przykrywką i dotyczą nie tylko jednego przedsiębiorstwa, lecz 19 lokalizacji w dziewięciu regionach.

Co pokazują nagrania

Śledczy przeniknął do przedsiębiorstwa cyrkowego i przez cztery miesiące filmował zarówno podczas przedstawień, jak i przede wszystkim za kulisami. Według obu organizacji jest to pierwszy przypadek, w którym osoba udokumentowała cyrk w Europie od wewnątrz w taki sposób.

Materiał zarejestrowany w styczniu 2026 roku w Circo Medini pokazuje fizyczne maltretowanie zwierząt, naruszenia przepisów prawa pracy — pracowników bez należytych umów i bez standardów bezpieczeństwa — a także niehigieniczne warunki oraz nielegalne usuwanie obornika. Analiza 19 lokalizacji wykazała ponadto wielogodzinne lub wielodniowe zamykanie zwierząt, jak również bicie i kopanie zwierząt. Ustalenia zostały zgłoszone właściwym organom.

W ten sposób śledztwo obala argument o jednostkowym przypadku, na który regularnie powołują się przedsiębiorstwa cyrkowe, gdy nieprawidłowości wychodzą na jaw. Dokumentacja wymierzona jest w system, a nie w pojedynczego operatora.

Sytuacja prawna w UE

23 z 27 państw członkowskich UE ograniczyły wykorzystywanie zwierząt w cyrku lub całkowicie zakazały używania dzikich zwierząt. Występy pozostają jednak dozwolone w kilku dużych państwach UE, ponieważ ustawodawstwo w tym zakresie jest decydowane na poziomie krajowym, a nie unijnym. LAV wzywa włoskie władze do wprowadzenia zakazu i dołączenia w ten sposób do tych europejskich krajów, które już podjęły ten krok.

Warto zauważyć, że Włochy już w 2017 roku podjęły decyzję o modelu wygaszania. Parlament uchwalił 8 listopada ustawę nakazującą stopniowe wycofywanie cyrków i objazdowych pokazów ze zwierzętami, przy czym konkretne wdrożenie powierzono późniejszemu dekretowi ministerialnemu. Dekret ten do dziś nie istnieje w skutecznej formie. Obecne obrazy są zatem także wynikiem politycznej blokady.

Szwajcaria jako maruder

Szwajcaria nie ma zakazu. Zgodnie z rozporządzeniem o ochronie zwierząt (SR 455.1) trzymanie dzikich zwierząt w cyrkach i zoo jest dozwolone, jeżeli wybiegi, wymiary pomieszczeń, opieka wykwalifikowanego personelu oraz opieka weterynaryjna odpowiadają wymogom. BLV stwierdził, że cyrki — w odróżnieniu od zoo — w przypadku szczególnie wymagających gatunków zwierząt obecnie nie podlegają porównywalnemu dodatkowemu zezwoleniu, i wskazał na możliwe zaostrzenia przy przyszłej rewizji przepisów.

Inicjatywy polityczne pozostały bezowocne. Radna Narodowa Isabelle Chevalley złożyła wniosek dotyczący określenia gatunków zwierząt dopuszczalnych w cyrkach, którego odrzucenie zaproponowała Rada Związkowa; został on umorzony w marcu 2017 roku, ponieważ nie został ostatecznie rozpatrzony w ciągu dwóch lat. Petycja «Żadnych dzikich zwierząt w cyrku» organizacji ProTier, Vier Pfoten i Tier im Recht została złożona z 70’676 podpisami; BLV nie widział potrzeby wprowadzenia zakazu i wskazał na obowiązujący stan prawny.

Populacje od tego czasu się zmniejszyły: od 2015 roku sporadycznie jeszcze przewożono dzikie koty — w 2015 i 2016 roku pięć tygrysów i siedem lwów w dwóch cyrkach, w 2017 roku pięć tygrysów w jednym przedsiębiorstwie, w 2019 roku trzy lwy. W 2018 i 2020 roku w Szwajcarii nie odbywały się numery z dzikimi kotami. Jako przyczyny BLV wskazuje surowsze wymogi prawa o ochronie zwierząt, wysokie koszty trzymania dzikich zwierząt oraz bardziej krytyczne nastawienie opinii publicznej.

Spadek opiera się zatem na logice rynkowej i presji społecznej, a nie na zakazie. Właśnie to jest słabym punktem: to, co powstało ekonomicznie, może ekonomicznie powrócić. Ustawowy zakaz byłby jedynym solidnym zabezpieczeniem.

Pojęcie godności jako niewykorzystane narzędzie

Ustawa o ochronie zwierząt (TSchG, SR 455) w artykule 1 wyraźnie chroni dobrostan i godność zwierzęcia. Naruszenie godności zgodnie z artykułem 3 litera a zachodzi między innymi w przypadku poniżania. Kto każe zwierzętom wykonywać sztuczki wyłącznie dla rozrywki publiczności, musi uzasadnić to obciążenie nadrzędnymi interesami. Rozrywka jest słabym powodem usprawiedliwiającym. Szwajcarska praktyka dotychczas prawie nie stosuje tego kryterium.