Rosja: stan wyjątkowy z powodu niedźwiedzi polarnych na Nowej Ziemi

W tym roku zimą na kole podbiegunowym jest mniej lodu. Niedźwiedzie polarne szukają więc pożywienia na lądzie. Ludzie są przerażeni.

Mieszkańcy terenów na północ od koła podbiegunowego chętnie obeszliby się bez niektórych gości w swoich domach. Na przykład bez niedźwiedzi polarnych. Na rosyjskiej podwójnej wyspie Nowa Ziemia jest ich tej zimy tak wiele, że władze ogłosiły alarm. Rosyjscy eksperci radzą teraz, jak trwale ochronić mieszkańców. Naukowcy w Niemczech uważają, że do takich spotkań może w przyszłości dochodzić coraz częściej.

Niektóre niedźwiedzie wręcz „polują" na ludzi, powiedział szef lokalnych władz, Szigansza Musin. Mieszka na wyspie od 1983 roku, ale takiego skupiska niedźwiedzi jeszcze nie widział. Na Nowej Ziemi mieszka zaledwie kilka tysięcy ludzi.

Aby chronić się przed zwierzętami, w pobliżu przedszkoli ustawiono już dodatkowe ogrodzenia, a personel rosyjskich sił powietrznych i wojsk obrony przeciwlotniczej stacjonujących na Nowej Ziemi jest dowożony do pracy pojazdami specjalnymi. Według agencji Tass prowadzone są także patrole przeciwko niedźwiedziom, jednak dotychczasowe środki nie przyniosły oczekiwanego skutku. Niedźwiedzi nie odstraszają ani psy, ani radiowozy.

Winne są zmiany klimatu

W przeszłości zdarzało się od czasu do czasu, że niedźwiedzie polarne szukały pożywienia nie na wolności, lecz na wysypiskach śmieci, mówi ekolog morski Hauke Flores z Instytutu Alfreda Wegenera w Bremerhaven. „To, że takich przypadków jest coraz więcej, jest jednak silnie związane ze zmianami klimatu.»

Dostęp do pożywienia staje się dla niedźwiedzi polarnych coraz trudniejszy. Jeszcze ponad dziesięć lat temu woda wokół podwójnej wyspy zimą była zamarznięta. „Niedźwiedzie mogły wtedy swobodnie spacerować po lodzie. W miesiącach zimowych nie ma już stałej pokrywy lodowej – to problem dla drapieżników".

Lód pakowy potrzebny do polowania na foki

Białe niedźwiedzie potrzebują lodu pakowego, aby w ogóle móc łowić foki, wyjaśnia ekspertka od niedźwiedzi polarnych Sybille Klenzendorf z organizacji ochrony środowiska WWF. Bez krytych lodem połaci nie mogą zbliżyć się do ssaków, którymi żywią się głównie. „Niedźwiedzie polarne jedzą najpierw tłuszcz zwierząt. Główny okres żerowania trwa od listopada do czerwca.» Ponieważ wokół Nowej Ziemi brakuje lodu, a niedźwiedzie są głodne, ciągnie je do osiedli – wyjaśnia ekolożka. «Niedźwiedzie polarne mają znakomity węch. Potrafią wyczuć pokarm z odległości do 30 kilometrów.»

Ile niedźwiedzi polarnych żyje wokół Nowej Ziemi, nie wiadomo, mówi Klenzendorf. «Jest to wojskowa strefa zamknięta. Od 2004 roku nie prowadzi się tam żadnych badań naukowych.» W regionie znajdują się duże wysypiska śmieci, na których zwierzęta znajdują pożywienie. Władze dostrzegły problem. Przedstawiciel administracji Szigansza Musin powiedział agencji Interfax: „Do 2020 roku planujemy całkowicie zlikwidować wszystkie wysypiska śmieci i zbudować spalarnię.”

Zwierzęta są na razie po prostu odstraszane – zanim władze podejmą działania długoterminowe. «Nowe niedźwiedzie dają się dobrze odstraszać hałasem. Przyzwyczajają się jednak również do niego”, mówi Klenzendorf. Race świetlne, gaz pieprzowy czy ogrodzenia elektryczne są, według niej, równie skuteczne. Wsie należałoby teraz zabezpieczyć ogrodzeniami i barierami. Ważne jest także usuwanie odpadów i ogradzanie wysypisk śmieci.

Nieprzewidywalne drapieżniki lądowe

«Niedźwiedzie polarne są niebezpieczne. To największe drapieżniki lądowe i są nieprzewidywalne”, wyjaśnia ekspertka WWF Klenzendorf, która od lat śledzi losy rosyjskich niedźwiedzi. Zwierzęta na Nowej Ziemi przyzwyczaiły się do ludzi i nauczyły się, że przy domach, w koszach na śmieci, znajdą jedzenie. «Kiedy 400 kilogramów ciężaru napiera na zamknięte drzwi, to w końcu się otworzą.” W internecie można znaleźć nagrania z osiedla, na których niedźwiedź spaceruje po klatce schodowej – mijając porzucone wózki dziecięce.

Zmiany klimatu sprzyjają spotkaniom

Zmiany klimatu sprzyjają spotkaniom z ludźmi, mówi Flores. Nie zdziwiłby się, gdyby w przyszłości takich przypadków było więcej. Jedną z przyczyn jest wzrost temperatury wody. W Arktyce woda morska zamarza z powodu zasolenia dopiero przy minus 1,9 stopnia. W ostatnich latach jednak się ociepliło. «Z ekologicznego punktu widzenia to gigantyczna różnica.»

Ekolodzy z WWF są dlatego zaniepokojeni: «W ciągu ostatnich 40 lat straciliśmy powierzchnię lodu sześciokrotnie większą niż powierzchnia Niemiec. Prognozy mówią, że do 2050 roku Arktyka latem będzie całkowicie wolna od lodu.” To prowadzi do konfliktów między niedźwiedziami polarnymi a ludźmi. Nie tylko na północy Rosji już do nich dochodziło – także na Grenlandii, w Kanadzie i na Alasce.

Odstrzał niedźwiedzi polarnych na rosyjskiej podwójnej wyspie nie jest na razie planowany. Zwierzęta te należą do gatunków zagrożonych. Możliwe jest jednak ich uśpienie i przewiezienie samolotem na lód, mówi Klenzendorf. Jest to jednak kosztowne. «Nie wyobrażam sobie, żeby wywieźli drogą powietrzną wszystkie niedźwiedzie polarne.»