Ziekten: steeds meer pandemieën?

Ziekten die oorspronkelijk bij dieren voorkomen, zouden in de toekomst steeds vaker op de mens kunnen overspringen – vergelijkbaar met wat vrijwel zeker is gebeurd bij het nieuwe coronavirus.

Daarvoor waarschuwen het VN-milieuprogramma (UNEP) en het International Livestock Research Institute (ILRI) in een rapport dat maandag is gepubliceerd.

“Als we de dierenwereld blijven uitbuiten en onze ecosystemen blijven vernietigen, kunnen we de komende jaren een gestage stroom van deze ziekten verwachten die van dieren op mensen worden overgedragen”, waarschuwde UNEP-directeur Inger Andersen. Het rapport laat zien dat onder meer de toenemende vraag naar dierlijke eiwitten, de toenemende verstedelijking en de klimaatverandering hieraan bijdragen.

Toename van zoönosen

De coronaziekte Covid-19 is volgens het rapport een voorbeeld van de toename van zoönosen – oftewel ziekten die van dieren op mensen overspringen. Het Coronavirus Sars-CoV-2 is vermoedelijk via een ander dier van vleermuizen op de mens overgedragen.

“Dit was een uiterst voorspelbare pandemie”, zei Delia Randolph, dierenarts-epidemioloog bij het ILRI. Sinds de jaren dertig is er een “duidelijke trend” van een stijgend aantal menselijke ziekten – en ongeveer 75 procent daarvan is afkomstig van wilde dieren.

Voor de toename zijn volgens het rapport meerdere menselijke factoren verantwoordelijk. Enerzijds ligt het aan de wereldwijd toenemende vraag naar dierlijke eiwitten en de groeiende veeteelt. Daardoor zijn er steeds meer en genetisch meer op elkaar lijkende dieren, die vatbaarder zijn voor infecties.

Ook de toenemende uitbuiting van de dierenwereld door jacht, handel en consumptie van wilde dieren speelt een rol, aldus het rapport.

Snelle verstedelijking als oorzaak

Een andere oorzaak is volgens het rapport de bevolkingsgroei en de snelle verstedelijking. Steden groeien, bossen worden gekapt – daardoor komen mensen steeds meer in contact met de natuur en dieren. In sommige gebieden “breken menselijke activiteiten de natuurlijke buffers af die de mens ooit tegen deze ziekteverwekkers beschermden”, zei Doreen Robinson, hoofd van de afdeling wilde dieren bij UNEP.

Ook de Klimaatverandering werkt de toename van ziekten in de hand. Warmere temperaturen kunnen ideale omstandigheden creëren voor ziekteverwekkers en overdragers, zoals het rapport uitlegt. Klimaatveranderingen kunnen van invloed zijn op de plekken waar bijvoorbeeld vleermuizen en apen, van wie sommige ziekteverwekkers afkomstig zijn, en muskieten – die ziekteverwekkers vaak overdragen – leven.

Deze problemen moeten worden aangepakt om het risico op toenemende ziekten zoals Covid-19 te verkleinen, waarschuwden de onderzoekers. Het louter bestrijden van de epidemieën zou niet duurzaam zijn. Dat zou zijn alsof je bij een zieke mens alleen de symptomen behandelt en niet de onderliggende oorzaken, aldus Randolph.