Wat betekent de klimaatverandering voor wilde dieren?

Mildere winters veranderen het leven van wilde dieren

Vroeger tekende de winter ijsbloemen op de ramen en bedekte hij op zijn minst de bergen met een gesloten sneeuwlaag.

Veel Wilde dieren, zoals egels en relmuizen, vielen betrouwbaar in winterslaap, andere, zoals de wilde zwaan of de sneeuwhoen, lieten zich insneeuwen om zich te beschermen tegen de ijzige kou. Maar terwijl er in het winterseizoen 2015/16 op de Zugspitze in totaal 1.025 centimeter sneeuw viel, was dat in 2022 slechts 87 centimeter.

Dat heeft ook gevolgen voor de dierenwereld. «Er zijn twee mogelijkheden», zegt professor dr. Klaus Hackländer, wildbioloog en bestuurslid van de Deutsche Wildtier Stiftung. «Of dieren leren op basis van ervaringen nieuw gedrag aan, of de genetische informatie van hele populaties verandert.» Als populaties van wilde dieren echter zeer klein zijn en er weinig nakomelingen zijn, is dit soort aanpassing mogelijk niet snel genoeg mogelijk.

Winnaars en verliezers van de klimaatverandering

Alpensneeuwhaas: Als echt relict uit de ijstijd verkeert hij in gevaar. Zijn vacht wordt namelijk in de winter wit. Blijven de Alpen in de winter echter bruin, dan verliest de sneeuwhaas zijn camouflage en wordt hij een gemakkelijke prooi voor vos, havik of andere roofdieren. Aan de veranderde omstandigheden kan hij zich alleen aanpassen dankzij een genmutatie die een verandering van de vachtkleur veroorzaakt. «Dat kost tijd. En of het lukt, hangt ook af van het aantal nakomelingen dat een dergelijke mutatie doorgeeft», zegt professor Hackländer.

Sneeuwhoen: Al eeuwenlang een koudespecialist. In de zomer draagt het een bruin verenkleed, in de winter een sneeuwwit. Vossen en andere roofvijanden ontdekken hem zo op de bruine open vlaktes zonder problemen. «Of deze hoendersoort ooit aan de Klimaatverandering kan aanpassen, valt nog te bezien, want de populatiedichtheid en het aantal nakomelingen zijn gering», aldus Hackländer.

Gems: Vroeger dol op sneeuw, tegenwoordig op zoek naar schaduw. Om aan de hittestress in het voorjaar en de zomer te ontkomen, trekken veel dieren van de berghoogtes naar lager gelegen gebieden, waar bossen hun schaduw bieden.

Veldhaas: Meester Langoor leeft het hele jaar bovengronds en is daardoor genadeloos blootgesteld aan de weersomstandigheden. Vooral natte en koude voorjaarsmaanden zijn zwaar voor de jonge hazen. Aan de andere kant profiteert de haas, die oorspronkelijk een steppedier is, van de eerder droge zomers.

Koolmees: Is al vroeg in balsstemming. De milde temperaturen zetten haar aan tot een vroegtijdig broedseizoen, waardoor ze haar voortplantingskansen kan verbeteren. «Voor koolmezen is dat een voordeel, maar voor trekvogels zoals de bonte vliegenvanger is het een probleem. Want wanneer hij terugkeert uit zijn winterkwartier, zijn veel nestplaatsen al bezet», zegt Hackländer.

Wild zwijn: Een meester in elke levenssituatie. De toch al aanpassingsvaardige varkens vinden in milde winters voldoende voedsel. Zogenoemde mastjaren leveren grote hoeveelheden vet- en eiwitrijke zaden. Wilde zwijnen behoren dus tot de winnaars van de klimaatverandering.

Waldrapp: met uitsterven bedreigd

In een grootschalig internationaal project proberen soortenbeschermers de ibisvogel te redden. Het begin van de herfsttrek verschuift door de warme temperaturen elk jaar verder naar achteren. In 2022 vertrokken de waldrappen pas eind oktober. Een plotselinge koudegolf in de Alpen zorgde ervoor dat de dieren de bergen niet konden overvliegen. Soortenbeschermers moesten hen dit stuk van de weg per auto vervoeren. De stijgende temperaturen vormen een grote uitdaging bij de inspanningen om deze bedreigde soort duurzaam te beschermen.