Japan: waarom er nauwelijks wapencriminaliteit is

Japan heeft een van de laagste wapencriminaliteitscijfers ter wereld. In 2014 vielen er slechts 6 doden door vuurwapens, tegenover 33.599 in de VS. Wat is het geheim?

Wie in Japan een wapen wil kopen, heeft geduld en vastberadenheid nodig. Je moet een cursus van een dag volgen, een schriftelijke toets afleggen en een schietproef doorstaan met een trefzekerheid van minstens 95 %.

Daarnaast zijn er psychologische gezondheidstests en drugstests. Het strafblad wordt gecontroleerd, evenals eventuele banden met extremistische groepen. Ook familieleden en collega's worden gescreend.

De politie heeft de bevoegdheid om de wapenvergunning te weigeren, en ook het recht om naar vuurwapens te zoeken en deze in beslag te nemen.

Al eeuwenlang strenge regelgeving

Dat is nog niet alles. Handvuurwapens zijn volledig verboden; alleen jachtgeweren en luchtbuksen zijn toegestaan.

De wet regelt het aantal wapenwinkels. In de meeste van de 40 prefecturen zijn er niet meer dan drie toegestaan, en nieuwe patronen kun je alleen kopen als je de lege hulzen van de vorige aankoop inlevert.

De politie moet worden geïnformeerd over de bewaarplaats van het vuurwapen en de munitie. Beide moeten gescheiden van elkaar worden opgeborgen achter slot en grendel.

De vuurwapens worden één keer per jaar door de politie gecontroleerd. Na drie jaar verloopt de wapenvergunning en moeten alle tests en cursussen opnieuw worden gedaan. Dit helpt te verklaren waarom massaschietpartijen in Japan uiterst zeldzaam zijn. Als er toch massamoorden plaatsvinden, heeft de dader meestal een mes gebruikt.

De huidige wapenwet bestaat sinds 1958, maar het idee erachter gaat eeuwen terug. “Sinds er wapens in het land kwamen, heeft Japan altijd strenge wetten gehad”, zei Ian Overton, directeur van Action on Armed Violence en auteur van “Gun Baby Gun”.

“Japan is de eerste natie die een wapenwet invoerde, en daaraan ligt het principe ten grondslag dat wapens in een beschaafde samenleving niets te zoeken hebben.”

Al rond 1683 werden mensen beloond die hun vuurwapens inleverden, waarschijnlijk de eerste terugkoopactie ooit ter wereld.

Vergelijking van landen naar aantal wapendoden

(Aantal per 100.000 doden, vergeleken met de laatst beschikbare cijfers)

Het resultaat is een zeer klein aantal wapenbezitters: 0,6 wapens per 100 mensen in 2007, volgens de vuurwapenstatistiek, vergeleken met 6,2 in Engeland en 88,8 in de VS.

“Zodra er wapens in een samenleving aanwezig zijn, is er wapengeweld, maar dat hangt ook af van het aantal”, zegt Overton. “Als er in een samenleving maar weinig wapens zijn, neemt het wapengeweld onvermijdelijk af.”

Politie zet in op vechtsport in plaats van wapens

Japanse politieagenten gebruiken zeer zelden wapens en hechten veel waarde aan vechtsport – van iedereen wordt een zwarte band in judo verwacht. Ze besteden veel tijd aan de vechtsport kendo in plaats van aan wapentraining.

“Het antwoord op geweld mag nooit geweld zijn, het moet altijd de-escalerend zijn. In 2015 werden in Japan slechts 6 schoten gelost”,

zegt journalist Anthony Berteaux. “De meeste Japanse politieagenten rollen gewelddadige of dronken personen in een soort grote futon en brengen hen naar het politiebureau om tot rust te komen.” Dat in tegenstelling tot het Amerikaanse model, waar de politie wordt gemilitariseerd.

“Als te veel agenten zelfs bij kleinere misdrijven hun wapens trekken, ontstaat er een wapenwedloop tussen criminelen en de politie.”

Om het onjuiste gebruik van vuurwapens duidelijk te maken, werd een politieagent die zichzelf tijdens zijn dienst neerschoot achteraf aangeklaagd.

Politieagenten dragen na hun dienst geen wapens; die blijven op het politiebureau.

Journalist Adelstein nam ooit deel aan een schietoefening die eindigde met het oprapen van de hulzen – en er ontstond grote opschudding omdat er één ontbrak. Een huls was onvindbaar – hij was achter een van de doelen gevallen en niemand mocht het gebouw verlaten voordat de huls was gevonden.

Pacifistisch naoorlogs gevoel

In Japan zijn er geen plannen of redenen om de wapenwetgeving te versoepelen. Er heerst iets van een pacifistisch naoorlogs gevoel dat de oorlog verschrikkelijk was en dat men dat niet meer wil meemaken. De Japanners geloven dat er vrede kan zijn in een samenleving waarin niemand de behoefte heeft zichzelf te moeten verdedigen of een voorwerp te gebruiken dat de vrede verstoort. Het heeft eerder bezorgdheid gewekt dat de Japanse strijdkrachten worden uitgerust voor vredeshandhavende missies in het buitenland.

De afwijzende houding ten opzichte van wapens in Japan betekent dat het land zich in een bijna perfecte staat bevindt, en Iain Overton benadrukt dat ook IJsland een zeer laag aantal doden door vuurwapens kent, ondanks het veel hogere aantal wapenbezitters. Henrietta Moore van het Institute for Global Prosperity van University College London waardeert de Japanners ervoor dat ze

«wapens niet als «persoonlijke vrijheid» zien en het afwijzen om wapens in te zetten om bezit tegen iemand te verdedigen.»

De strenge wapenwetten vormen ook voor Japanse criminelen een probleem. De wapencriminaliteit van de yakuza is de afgelopen 15 jaar gedaald, maar wie nog steeds wapens wil dragen, moet slimme manieren vinden om wapens het land in te smokkelen.

De criminelen verstoppen wapens in tonijn, zodat het eruitziet als bevroren tonijn, aldus een gepensioneerde politieagent. Er zijn al gevallen geweest waarin wapens op deze manier verborgen en aangetroffen werden.