Berencrisis in Japan: zonder wolf dreigt de volgende recordzomer

Op 24 juni 2026 plaatste de Japanse supermarktketen Family Mart voor het eerst een «Monster Wolf» direct voor een van haar filialen, in de prefectuur Gunma.

De robotwolf op batterijen, met knipperende rode ogen en tientallen waarschuwingsgeluiden, moet tijdens een testperiode van zeven maanden beren bij het filiaal weghouden. Het is het jongste symptoom van een crisis die laat zien wat er ontbreekt sinds Japan ruim een eeuw geleden zijn wolven uitroeide.

Recordjaar voor berenaanvallen

De cijfers uit het lopende berenjaar 2025/2026 zijn historisch. Volgens het Japanse ministerie van Milieu werden landelijk zo'n 50’776 berenwaarnemingen geregistreerd, meer dan twee keer zoveel als het vorige recordaantal van 24’348 in 2023. Beren doodden 13 mensen, meer dan twee keer zoveel als in het vorige recordjaar, en verwondden er ruim 200 anderen. Er werden dieren waargenomen op vliegveldbanen, golfterreinen, in supermarkten en onsen-baden. De autoriteiten reageerden met een recordaantal doodingen: in 2025 werden 14’601 beren gevangen en gedood, bijna drie keer zoveel als het jaar ervoor. Japan zette hiervoor tijdelijk zelfs het leger in.

De robotwolf als noodoplossing

Het bedrijf Ohta Seiki in het noorden van Hokkaido, fabrikant van de «Monster Wolf»-robots, kan de productie niet meer bijbenen. Alleen al in de eerste maanden van het lopende jaar kwamen zo'n 50 bestellingen binnen, meer dan anders in een heel jaar. Klanten moeten twee tot drie maanden op hun apparaat wachten. «Wij maken ze met de hand en kunnen de productie niet meer bijbenen», zei bedrijfsleider Yuji Ohta. De op batterijen werkende apparaten, uitgerust met zonnepanelen, bewegingssensoren en meer dan 50 verschillende waarschuwingsgeluiden, kosten vanaf zo'n 4’000 Amerikaanse dollar. Oorspronkelijk in 2016 ontwikkeld tegen herten en wilde zwijnen, gelden ze inmiddels als een van de weinige doeltreffende maatregelen tegen de groeiende aanwezigheid van beren in bewoonde gebieden.

De herintroductie als tegenontwerp

Terwijl supermarkten inzetten op robotwolven, hanteert de in 1993 opgerichte Japan Wolf Association (JWA) al decennialang een andere aanpak: de herintroductie van echte wolven. De organisatie stelt voor om wolven uit China uit te zetten op de hoofdeilanden Honshu, Shikoku en Kyushu, evenals robuustere Siberische dieren in het noorden van Hokkaido, aanvankelijk in kleine testgroepen in dunbevolkte regio's. Het succes van de herintroductie van de Japanse ibis dient als voorbeeld. Een vooraanstaand vertegenwoordiger van de JWA, de ondernemer Kunihiko Otsuki, beschouwt het bergachtige achterland van Hokkaido als het meest geschikte startpunt.

De weerstand is aanzienlijk. Enquêtes van de JWA uit 2016 tonen weliswaar een daling van de afwijzing van 44 naar 11 procent, maar een groot deel van de bevolking blijft simpelweg ongeïnteresseerd. Rechts-nationalistische groeperingen protesteerden in het verleden luidkeels tegen de «invoer van vreemde wolven», en ook de regering en andere natuurbeschermingsorganisaties wijzen op de vergevorderde industrialisatie en de nabijheid van mens en potentieel wolvengebied.

De parallel met Zwitserland

De Japanse casus is een leerzaam voorbeeld met Europese weerklank. Ook Zwitserland heeft laten zien dat de terugkeer van de wolf bossen regenereert en de populaties van evenhoevig wild op natuurlijke wijze reguleert, zoals in het geval van de Calanda-roedel, waar de vraat aan jonge bomen aantoonbaar afnam (zie ons dossier «Wolf in Zwitserland: feiten, beleid en de grenzen van de jacht» evenals het artikel «Zonder wolf geen bos: wat predatoren voor Zwitserland betekenen»). Het beslissende verschil: terwijl Japan met robots en record-doodquota reageert op een leemte die de ontbrekende toppredator heeft achtergelaten, is de wolf in Zwitserland allang terug en wordt hij toch systematisch bestreden, zoals ons artikel «Hoe Berlijn en Bern de wolf vrijgeven voor afschot» laat zien.

Japans robotwolven zijn een technisch hulpmiddel voor een ecologische functie die een echte predator gratis zou vervullen. De hobbyjacht, die volgens JWA de ontbrekende regulering zou moeten overnemen, is daar structureel niet toe in staat, ook omdat er in Japans ontvolkte plattelandsregio's steeds minder mensen zijn die haar beoefenen. Wat Japan nu met miljardenschade en record-berenslachtoffers leert, heeft Zwitserland met de Calanda-roedel allang aangetoond: een toppredator reguleert effectiever en goedkoper dan afschot en techniek ooit zouden kunnen, als je hem laat.