Berencrisis in Japan: zonder wolf dreigt de volgende recordzomer

Op 24 juni 2026 plaatste de Japanse supermarktketen Family Mart voor het eerst een «Monster Wolf» direct voor een van haar filialen, in de prefectuur Gunma.

De op batterijen werkende robotwolf met knipperende rode ogen en tientallen waarschuwingsgeluiden moet tijdens een testperiode van zeven maanden beren bij het filiaal vandaan houden. Het is het jongste symptoom van een crisis die laat zien wat er ontbreekt sinds Japan zijn wolven ruim een eeuw geleden uitroeide.

Recordjaar voor berenaanvallen

De cijfers uit het lopende berenjaar 2025/2026 zijn historisch. Volgens het Japanse ministerie van Milieu werden landelijk ongeveer 50’776 berenwaarnemingen geregistreerd, meer dan het dubbele van het eerdere record van 24’348 in 2023. Beren doodden 13 mensen, meer dan het dubbele van het eerdere recordjaar, en verwondden er meer dan 200. Dieren werden gesignaleerd op landingsbanen van vliegvelden, golfbanen, in supermarkten en onsen-baden. De autoriteiten reageerden met een recordaantal gedode dieren: 14’601 beren werden in 2025 gevangen en gedood, bijna drie keer zoveel als het jaar ervoor. Japan zette daarvoor zelfs tijdelijk het leger in.

De robotwolf als noodoplossing

Het bedrijf Ohta Seiki in het noorden van Hokkaido, fabrikant van de "Monster Wolf"-robots, kan de productie niet meer bijbenen. Alleen al in de eerste maanden van dit jaar kwamen er zo'n 50 bestellingen binnen, meer dan anders in een heel jaar. Klanten moeten twee tot drie maanden op hun toestel wachten. "We maken ze met de hand en kunnen de productie niet meer bijbenen", zei bedrijfsleider Yuji Ohta. De op batterijen werkende apparaten, uitgerust met zonnepanelen, bewegingssensoren en meer dan 50 verschillende waarschuwingsgeluiden, kosten vanaf ongeveer 4.000 Amerikaanse dollar. Oorspronkelijk in 2016 ontwikkeld tegen herten en wilde zwijnen, gelden ze inmiddels als een van de weinige doeltreffende maatregelen tegen de groeiende beren-aanwezigheid in bewoonde gebieden.

De herintroductie als tegenontwerp

Terwijl supermarkten inzetten op robotwolven, volgt de in 1993 opgerichte Japan Wolf Association (JWA) al decennialang een andere aanpak: de herintroductie van echte Wolven. De organisatie stelt voor om wolven uit China uit te zetten op de hoofdeilanden Honshu, Shikoku en Kyushu, en robuustere Siberische dieren in het noordelijke Hokkaido, aanvankelijk in kleine testgroepen in dunbevolkte regio's. Als voorbeeld dient het succes van de herintroductie van de Japanse ibis. Een vooraanstaand vertegenwoordiger van de JWA, ondernemer Kunihiko Otsuki, houdt het bergachtige achterland van Hokkaido voor het meest geschikte startpunt.

Het verzet is aanzienlijk. Enquêtes van de JWA uit 2016 tonen weliswaar een afname van de afwijzing van 44 naar 11 procent, maar een groot deel van de bevolking blijft gewoon ongeïnteresseerd. Rechts-nationale groepen protesteerden in het verleden luidkeels tegen de "invoer van vreemde wolven", en ook de regering en andere natuurbeschermingsorganisaties wijzen op de gevorderde industrialisatie en de nabijheid van mens en potentieel wolvengebied.

De parallel met Zwitserland

Het Japanse geval is een leerzaam voorbeeld met Europese weerklank. Ook Zwitserland heeft laten zien dat de terugkeer van de wolf bossen doet regenereren en de populaties evenhoevigen op natuurlijke wijze reguleert, zoals in het geval van de Calanda-roedel, waar de vraat aan jonge bomen aantoonbaar afnam (zie ons dossier «De wolf in Zwitserland: feiten, beleid en de grenzen van de jacht» en het artikel «Geen bos zonder wolf: Wat predatoren voor Zwitserland betekenen»). Het cruciale verschil: terwijl Japan met robots en recordaantallen dodingen reageert op een leemte die de ontbrekende topprodator heeft achtergelaten, is de wolf in Zwitserland al lang terug en wordt hij desondanks systematisch bestreden, zoals ons artikel «Hoe Berlijn en Bern de wolf vrijgeven voor afschot» laat zien.

Japans robotwolven zijn een technisch hulpmiddel voor een ecologische functie die een echt roofdier gratis zou vervullen. De recreatieve jacht, die volgens de JWA de ontbrekende regulering zou moeten overnemen, is daar structureel niet toe in staat, mede omdat in Japans ontvolkte plattelandsregio's steeds minder mensen haar beoefenen. Wat Japan nu leert met miljardenschade en recordaantallen gedode beren, heeft Zwitserland met de Calanda-roedel allang laten zien: een topprodator reguleert effectiever en goedkoper dan afschot en techniek ooit zouden kunnen, als men hem zijn gang laat gaan.