Handel in gezelschapsdieren bedreigt de biodiversiteit: Nature eist een koerswijziging

Wie in Europa een exotische hagedis of kikker koopt, kan niet zeker weten waar het dier werkelijk vandaan komt.

Veel dieren zijn in hun herkomstland uit het wild gevangen, deels illegaal. Een commentaar dat is verschenen in het vakblad «Nature» pleit daarom voor een fundamentele koerswijziging in de wereldwijde huisdierenhandel. Het is geschreven door een internationaal, interdisciplinair team van deskundigen uit wetenschap, geneeskunde en soortenbescherming.

De druk om te handelen is groot. Volgens de aangehaalde studies wordt meer dan de helft van de verhandelde reptielen en ongeveer 40 procent van de verhandelde amfibieën uit het wild gehaald. De internationale bescherming loopt ver achter: het Verdrag van Washington inzake de internationale handel in bedreigde soorten (CITES) omvat tot nu toe slechts 9,5 procent van alle reptielensoorten en 4,2 procent van alle amfibieënsoorten. Precies hier gaapt een gevaarlijke leemte.

«Vooral de smokkel met niet-CITES-soorten die in hun herkomstland wel illegaal gevangen zijn, is booming», verklaart dr. Sandra Altherr, bioloog bij Pro Wildlife en medeauteur van het artikel. De reden is simpel: handelaren hebben in Europa door deze wettelijke leemte gewoon niets te vrezen. Duurzaamheid, wettigheid en veiligheid moeten een voorwaarde voor de handel worden, niet het resultaat van latere verbodsmaatregelen.

De gevolgen stoppen niet bij de toonbank. De handel bedreigt de biodiversiteit in de herkomstlanden, maar brengt ook de bestemmingslanden in gevaar. Daar kunnen uitgezette of ontsnapte dieren invasieve soorten worden en ziekteverwekkers binnenbrengen. Dat exotische dieren in privébezit hele ecosystemen uit balans kunnen brengen, blijkt onder meer uit de verspreiding van de brulkikker. En hoe reîl de gezondheidsrisico's zijn, bewijzen de gedocumenteerde zoönosegevallen door de handel in wilde dieren in Europa.

«Verschrikkend veel reptielen- en amfibieënsoorten worden met uitsterven bedreigd, veel daarvan ook door de handel in gezelschapsdieren», zegt co-auteur dr. Neil Vora, arts op het gebied van pandemiepreventie. Daarnaast zijn er transport- en houderijomstandigheden die haaks staan op elk begrip van dierenwelzijn. In sommige gevallen hebben handelaren zelfs complete wilde populaties uitgeroeid door wetenschappelijke publicaties over nieuw ontdekte soorten gericht te analyseren.

EU staat voor concrete koerswijzigingen

De auteurs beschouwen 2026 als een mogelijk politiek tijdvenster voor een koerswijziging. De Europese Commissie heeft studies laten uitvoeren naar de meerwaarde van een EU-brede positieflijst en naar de vraag hoe de handel in illegaal verkregen wilde dieren EU-breed effectiever strafrechtelijk kan worden vervolgd. De voltooiing van de studie over de positieflijst was aanvankelijk aangekondigd voor de eerste helft van 2026; of en welke politieke stappen daaruit voortvloeien, is nog onduidelijk.

Een dergelijke positieflijst zou het principe omdraaien: verhandeld en particulier gehouden zouden alleen nog uitdrukkelijk toegelaten soorten mogen worden, waarvan de legale en duurzame herkomst is aangetoond, die geen aanzienlijke risico's vormen voor de biodiversiteit of de gezondheid, en waarvan de behoeften in particuliere houderij kunnen worden vervuld. Hoe een positieflijst voor huisdieren precies werkt, leggen we afzonderlijk uit. Het artikel in Nature roept op om deze voorbereidende werkzaamheden nu om te zetten in bindend beleid. Het idee is niet nieuw: al jaren geleden zetten meerdere EU-landen zich in voor een verbod op wilde dieren als huisdier.

Ook de Verenigde Naties beslissen mee

In oktober 2026 komen de verdragslanden van het VN-Verdrag tegen grensoverschrijdende georganiseerde misdaad samen. Daar zouden de landen verdere stappen kunnen bespreken richting een mogelijk internationaal instrument tegen milieucriminaliteit. Een toekomstig protocol zou de samenwerking tegen wilde-dierencriminaliteit kunnen versterken, maar besloten is het nog niet. Hoe urgent het onderwerp is, blijkt uit de steeds nieuwe recordinbeslagnames, zoals bij de wereldwijde Operatie Thunder met 30.000 geredde wilde dieren of bij de tot dusver grootste actie tegen de handel in wilde dieren in Brazilië.

Zwitserland is er middenin

De handel stopt niet bij verre grenzen. Ook in Zwitserland worden reptielen en amfibieën als huisdieren verhandeld, en dierenbeurzen zoals de Terra Expo in de Umwelt Arena Spreitenbach bieden daarvoor een platform. Zolang dieren als koopwaar worden beschouwd, wordt er bijgeleverd. Precies hier grijpt de petitie van IG Wild beim Wild in: ze roept de Umwelt Arena en de gemeente Spreitenbach op om noch jachtbeurzen noch dierenbeurzen nog langer een podium te bieden.

Het artikel in Nature maakt duidelijk: een preventief, internationaal afgestemd juridisch kader is de enige manier om te voorkomen dat de markt voor exotische huisdieren verder groeit ten koste van in het wild levende soorten en hun leefgebieden. 2026 biedt daarvoor de kans. Die kans moet alleen nog benut worden.