Waarom haaienpopulaties zich slechts moeizaam herstellen

Dankzij jarenlang effectief visserijbeheer en instandhoudingsmaatregelen ziet de toekomst er voor sommige tonijn- en snapperssoorten, waaronder de zuidelijke blauwvintonijn, de zwarte marlijn en de zwaardvis, na decennia van bestandsafname beter uit.

Een nieuwe studie toont echter aan dat bepaalde haaien die in de leefgebieden van deze soorten op volle zee voorkomen, nog steeds bedreigd zijn.

Bij de visserij op tonijn en snoekvissen worden deze haaien, met name witpunt- en blauwe haaien, vaak per ongeluk mee gevangen. Bovendien neemt de kans dat deze soorten uitsterven toe door een gebrek aan doortastend beheer.

Voor het eerst een breed beeld van het ecosysteem

In de studie wordt de kans op uitsterven van 18 soorten grote zeevissen over zeven decennia beoordeeld. Volgens Colin Simpfendorfer, een mariene wetenschapper aan de James Cook University in Australië, die niet bij deze studie betrokken was, biedt de studie “een blik op de wijde oceaan die we tot nu toe niet hadden”.

Het merendeel van deze gegevens was tot nu toe alleen voor specifieke soorten beschikbaar. De synthese van alle gegevens maakt echter een veel breder beeld van de toestand van dit belangrijke ecosysteem mogelijk, aldus de auteur.

Volgens Maria José Juan-Jordá, visserij-ecologe aan het Spaanse Instituut voor Oceanografie in Madrid, hebben recente grootschalige evaluaties van de mondiale biodiversiteit een afname van soorten en ecosystemen wereldwijd aangetoond. Over deze trends in de zeeën weten we echter maar weinig.

Tonijn herstelt zich – haaien niet

Om deze leemte op te vullen, wendden Juan-Jordá en haar collega's zich tot de Rode Lijst van de Internationale Unie voor het Behoud van de Natuur, die de veranderingen in het uitstervingsrisico van een soort beoordeelt. Het team richtte zich op tonijn, snappers en haaien – grote roofvissen met aanzienlijke ecologische gevolgen op volle zee.

Het onderzoeksteam stelde vast dat het uitstervingsrisico voor tonijn en snappers in de tweede helft van de 20e eeuw toenam, voordat het in de jaren negentig en 2010 weer afnam. Voor speervissen en tonijn zijn de resultaten veelbelovend, aldus Simpfendorfer. Toch worden nog steeds drie van de zeven tonijnsoorten en drie van de zes snappersoorten als bijna bedreigd, kwetsbaar of ernstig bedreigd beschouwd.

Waarom haaien bijzonder te lijden hebben

Haaiensoorten hebben het moeilijk in de regio's waar tonijn en snapper worden gevangen, en haaien worden vaak als bijvangst gevangen.

Volgens Juan-Jordá «blijft het aantal haaien afnemen, waardoor ook het risico op uitsterven toeneemt», ook al gaan we verantwoordelijker om met economisch belangrijke doelsoorten zoals tonijn en speervissen.

Het probleem van per ongeluk gevangen haaien zou volgens Juan-Jordá kunnen worden opgelost door vangstbeperkingen voor bepaalde soorten vast te stellen en duurzaamheidsdoelen te definiëren voor de tonijn- en speervisvisserij die verder gaan dan de doelsoorten.

De organisaties die verantwoordelijk zijn voor het beheer moeten snel handelen voordat het te laat is, aldus Simpfendorfer. «Er is een duidelijke behoefte aan een aanzienlijke verbetering van het beheer gericht op haaien», voegt hij eraan toe. Zoals de biodiversiteitscrisis ook op het land laat zien, heeft de bescherming van wilde dieren bindende maatregelen nodig.