Kantonnaal volksinitiatief: kanton Schaffhausen

«Voor professionele wildbescherming»

Grondwetsinitiatief in de vorm van een uitgewerkt ontwerp

Op grond van artikel 27 van de grondwet van het kanton Schaffhausen van 17 juni 2002 en van de wet betreffende de politieke rechten

Ingediend door het initiatiefcomité [datum van indiening]

Initiatieftekst

De ondertekenende, in het kanton Schaffhausen stemgerechtigde personen dienen het volgende grondwettelijke initiatief in:

De grondwet van het kanton Schaffhausen van 17 juni 2002 wordt aangevuld met de volgende artikelen:

Art. [nieuw] Professionele wildbescherming

1Het uitoefenen van de jacht door particulieren (jacht op jachtgebieden, recreatieve jacht) is op het gehele grondgebied van het kanton Schaffhausen verboden. Bestaande jachtpachtcontracten tussen gemeenten en jachtgezelschappen worden niet verlengd.

2 De bescherming, de verzorging en, voor zover nodig, de regulering van in het wild levende dieren is uitsluitend voorbehouden aan vakkundig opgeleide wildbeheerders in dienst van het kanton.

3 Het afschieten van wilde dieren is alleen toegestaan als laatste maatregel, wanneer alle andere geschikte maatregelen ter voorkoming van schade of afwending van gevaar zijn uitgeput of ontoereikend zijn. Hiervoor is voorafgaande goedkeuring van de wildcommissie vereist.

4 Het kanton richt een onafhankelijke wildcommissie op, bestaande uit vertegenwoordigers van dier- en natuurbeschermingsorganisaties, de wetenschap en de betrokken autoriteiten. De commissie houdt toezicht op het wildbeheer en beslist over reguleringsmaatregelen.

5 Het kanton bevordert de natuurlijke regulering van de wildpopulaties, de verbinding van leefgebieden en de coëxistentie van mens en wild dier.

6Het kanton compenseert de gemeenten voor het wegvallen van de jachtpachtinkomsten in het kader van de uitvoeringswetgeving.

7 De verdere details worden geregeld bij wet.

Art. [nieuw] Bescherming van bedreigde en beschermde wildsoorten

1 Het kanton ziet af van de regulering van bestanden van beschermde diersoorten overeenkomstig art. 7a van de federale wet op de jacht en de bescherming van wilde zoogdieren en vogels, en verleent geen afschotvergunningen voor individuele dieren van beschermde soorten overeenkomstig art. 12 lid 2 van deze wet, in het bijzonder niet voor wolf, lynx, beer, bever, otter, goudjakhals, steenarend, grote zaagbek en andere volgens federaal recht beschermde soorten. Lid 3 blijft voorbehouden.

2 Het zet in op de bevordering van de coëxistentie van mens en wild dier, passieve schadepreventie, de ecologische opwaardering van leefgebieden en de wetenschappelijke begeleiding van de aanwezigheid van wilde dieren.

3 Maatregelen tegen individuele wilde dieren die een onmiddellijk en aanzienlijk gevaar voor mensen vormen, blijven voorbehouden. Deze moeten tot het minimum worden beperkt en door de bevoegde vakinstantie van het kanton worden uitgevoerd.

4 Het kanton zet zich in het kader van de interkantonale samenwerking en tegenover de Bond actief in voor de bescherming en het behoud van bedreigde wildediersoorten.

Overgangsbepaling

1 De regeringsraad vaardigt de vereiste uitvoeringsbepalingen uit binnen twee jaar na aanvaarding van deze grondwetswijziging.

2Bestaande jachtpachtcontracten lopen af bij de eerstvolgende reguliere contractverlenging, doch uiterlijk binnen vijf jaar na het van kracht worden van de uitvoeringswetgeving.

3De regeringsraad waarborgt de continuïteit van het wildbeheer tijdens de overgangsfase en regelt de compensatie van de gemeenten voor de wegvallende jachtpachtinkomsten.

Toelichtingen

1. Uitgangspositie

Het kanton Schaffhausen omvat 298 km² en telt zo'n 85.000 inwoners. Het ligt als meest noordelijke kanton van Zwitserland bijna volledig aan de rechteroever van de Hoogrijn, aan drie zijden omgeven door Duits grondgebied. Van het kantonale oppervlak bestaat ongeveer 43 procent uit bos en ongeveer 40 procent uit landbouwgrond. De Randen, een uitloper van de Jura, vormt het grootste aaneengesloten bosgebied van het kanton.

De recreatieve jacht wordt in Schaffhausen georganiseerd als jacht op jachtgebieden. Het jachtrecht behoort toe aan de politieke gemeenten, die het via een pachtcontract toewijzen aan jachtgezelschappen. De jachtgezelschappen in Schaffhausen zijn, zoals in alle kantons met jacht op jachtgebieden, gesloten kringen die het recht om wilde dieren te doden pachten en waarvan de samenstelling en activiteiten grotendeels aan het publiek onttrokken zijn (zie het Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schaffhausen alsook de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

De bewering dat zonder recreatieve jacht het ecologisch evenwicht zou instorten, wordt door het Genève-model al meer dan 50 jaar empirisch weerlegd (zie het uitgebreide Dossier over het Geneefse jachtverbod op wildbeimwild.com). Een bijzonder treffende vergelijking: Schaffhausen registreert alleen al bij hoefdieren bijna 2.000 afschotten, plus honderden gedode Roofdieren per jaar, terwijl Genève het jaarlijks doet met circa 327 wilde zwijnen, 36 reeën en 19 edelherten. Vossen, dassen, hazen? Nul.

Tegelijkertijd staan op federaal niveau steeds meer beschermde wildsoorten onder druk. Met de herziening van de jachtwet in december 2022 werd de preventieve regulering van de wolf ingevoerd. In de eerste twee reguleringsperiodes 2023/2024 en 2024/2025 heeft het BAFU het afschot van in totaal zo'n 225 wolven goedgekeurd; daadwerkelijk gedood werden 147 dieren. De politieke druk op andere soorten zoals lynx, bever, otter en grote zaagbek neemt gestaag toe (vgl. de analyse van het jachtbeleid op wildbeimwild.com).

2. Het voorbeeld: kanton Genève

Op 19 mei 1974 stemde ruim 70 procent van de kiezers in het kanton Genève vóór de afschaffing van de miliciaire recreatieve jacht. De ervaringen sinds het verbod op de recreatieve jacht zijn eenduidig:

De biodiversiteit is aanzienlijk toegenomen. Het aantal overwinterende watervogels is vervijfvoudigd van enkele honderden tot ongeveer 30’000. Genève herbergt tegenwoordig de grootste populatie veldhazen en een van de laatste patrijzenpopulaties van Zwitserland.
De reeënstand heeft zich op een gezond niveau gestabiliseerd, bij een jaarlijks speciaal afschot door professionele wildbeheerders van slechts 20 tot 36 dieren. Het professionele wildbeheer grijpt gericht en in minimale mate in, in plaats van zoals bij de recreatieve jacht zo hoog mogelijke afschotaantallen na te streven.
Het verbod geldt al meer dan 50 jaar ononderbroken. Genève heeft het nooit opgeheven.
De totale kosten van het professionele wildbeheer bedragen ongeveer 1,2 miljoen frank per jaar, dus ongeveer 2,40 frank per inwoner. De efficiëntie van het Geneefse model blijkt uit een directe vergelijking: een professionele wildbeheerder in Genève heeft voor een sanitair afschot van een wild zwijn gemiddeld 8 uur en maximaal 2 patronen nodig. Een recreatieve jager in het kanton Zürich heeft daarvoor 60 tot 80 uur en tot 15 patronen nodig. De dichtheid van veldhazen in Genève bedraagt 17,7 dieren per 100 hectare (de hoogste van Zwitserland), in het kanton Zürich slechts 1,0 per 100 hectare (vgl. Feitencheck kantonsregering Zürich).

Een uitgebreide toelichting is te vinden in de Dossier «Genève en het jachtverbod» op wildbeimwild.com.

3. Het concept: professioneel wildbeheer in plaats van recreatieve jacht

Het initiatief vervangt de recreatieve jacht door een professioneel wildbeheer volgens het wildbeheerdermodel:

Vakkennis in plaats van vrijetijdsvermaak. Professionele wildbeheerders handelen op wetenschappelijke basis, in het kader van een kantonale prestatieovereenkomst. Hun doel is het behoud van gezonde wildepopulaties, niet het maximaliseren van de afschotcijfers (zie de kritische analyse van de jachtopleiding op wildbeimwild.com).

Ultima-ratioprincipe. Afschot is alleen toegestaan wanneer alle niet-dodelijke maatregelen zijn uitgeput: elektrische afrasteringen, verjaging, habitatinrichting, bouwkundige beschermingsmaatregelen. In Genève stelt het kanton boeren elektrische afrasteringen ter beschikking en beschermt fruitbomen met netten. Coëxistentie is een kwestie van wil, niet van technische mogelijkheid.

Democratische controle door een wildbeheercommissie. De onafhankelijke commissie voorkomt dat politieke druk het wildbeheer verwatert.

Natuurlijke zelfregulatie als leidend principe. De ervaring uit Genève, uit nationale parken en uit talrijke wetenschappelijke Studies toont aan: populaties wilde dieren reguleren zich in de meeste gevallen zelfstandig. De recreatieve jacht verstoort dit proces doordat ze sociale structuren vernietigt en de reproductiesnelheid kunstmatig verhoogt.

4. Waarom Schaffhausen?

Schaffhausen leent zich om meerdere redenen bijzonder goed voor de invoering van professionele wildbescherming:

Lage handtekeningendrempel. Voor een kantonaal volksinitiatief in Schaffhausen zijn slechts 1.000 geldige handtekeningen vereist. Lager ligt de drempel alleen in Appenzell Ausserrhoden (300), Obwalden en Nidwalden (elk 500) en Uri (600); in de Landsgemeinde-kantons volstaat één persoon. De 1.000 handtekeningen zijn zelfs voor een klein comité haalbaar.

Bijna identieke oppervlakte als Genève.Schaffhausen beslaat 298 km², Genève 282 km². Deze vergelijking van oppervlaktes is het sterkste argument van de hele initiatief: als professionele wildbescherming al meer dan 50 jaar werkt op 282 km², dan werkt het ook op 298 km². Het tegenargument dat Genève "niet vergelijkbaar" zou zijn, wordt weerlegd door de kale cijfers. Beide kantons hebben vergelijkbare aandelen bos- en landbouwgrond, en Genève heeft zelfs een grotere bevolking (500.000 tegenover 85.000), wat het wildbeheer daar in theorie complexer maakt.

Stemplicht als strategisch voordeel.Schaffhausen is het enige kanton van Zwitserland met opkomstplicht. Dat betekent dat bij stemmingen een bovengemiddeld hoge opkomst te verwachten is. De meerderheid van de bevolking die niet jachtgezind is (en die bij vrijwillige deelname mogelijk thuis zou blijven) zal bij een stemming meestemmen. Een initiatief dat breed wordt gecommuniceerd en het Geneefse model overtuigend presenteert, profiteert van de stemplicht.

Grensligging als ecologische kans. Schaffhausen grenst aan drie kanten aan Duitsland. De grensoverschrijdende vernetting van corridors voor wilde dieren is een taak die professionele vakmensen beter kunnen uitvoeren dan recreatieve jagers met hun revier-gebonden belangen. De Randen vormt als aaneengesloten bosgebied een ideale uitgangspositie voor een geïntegreerd wildbeheer. Duitsland beschikt met het Nationalpark Schwarzwald en het Biosphärengebiet Schwäbische Alb al over professionele structuren waarop Schaffhausen zou kunnen aansluiten (vgl. wildbeimwild.com over wilde dieren in bebouwd gebied).

Overzichtelijke lobby van de recreatieve jacht.In een kanton met 85.000 inwoners is het aantal actieve recreatieve jaagsters en recreatieve jagers gering. De politieke haalbaarheid is hoger dan in grote kantons met duizenden houders van een jachtvergunning.

Geen wettelijke verzameltermijn.Het kanton Schaffhausen kent geen wettelijke verzameltermijn voor volksinitiatieven. De handtekeningeninzameling kan daardoor zonder tijdsdruk worden georganiseerd. Bij slechts 1.000 benodigde handtekeningen is dit probleemloos haalbaar. Op één enkele zaterdag op het Fronwagplatz in Schaffhausen kunnen bij goede organisatie meer dan 100 handtekeningen worden verzameld.

5. Over de eerste paragraaf: Professionele bescherming van wilde dieren

Lid 1: Verbod op recreatieve jacht en einde van de jachtpachtcontracten

Het verbod op recreatieve jacht door particulieren vormt de kern van het initiatief. Het komt overeen met het Geneefse model (art. 162 van de Geneefse kantonale grondwet). De kantonale bevoegdheid hiervoor staat niet ter discussie: de federale jachtwet (JSG) laat de organisatie van het jachtbedrijf uitdrukkelijk over aan de kantons (art. 3 lid 1 en 2 JSG). De drie jachtsystemen van Zwitserland (vergunningsjacht, jachtgebiedsjacht en staats- respectievelijk regiejacht) zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past de regiejacht al sinds 1974 toe, in overeenstemming met het federale recht.

De Schaffhauser revierjacht functioneert zoals in de andere revierjacht-kantons: gemeenten verpachten het jachtrecht aan jachtgezelschappen. Het initiatief maakt een einde aan dit systeem door de niet-verlenging van de pachtcontracten grondwettelijk te verankeren en te voorzien in een kantonnale vergoeding voor de gemeenten.

Lid 2: Professioneel wildbeheer

Vakkundig opgeleide wildbeheerders in kantonnale dienst nemen alle taken op het gebied van de verzorging van wilde dieren en, waar nodig, de populatieregulering over. In Genève heeft dit systeem zich al meer dan 50 jaar bewezen op een vrijwel identieke oppervlakte.

Lid 3: Afschot als ultimum remedium

Afschot is niet de regel, maar de uitzondering. Passieve maatregelen krijgen voorrang. In Genève worden jaarlijks gemiddeld ongeveer 250 wilde zwijnen door wildbeheerders geschoten, waarbij leiddieren om ethische redenen en ter waarborging van de sociale stabiliteit van de roedels expliciet worden ontzien. De afschotcijfers liggen daarmee aanzienlijk lager dan in Schaffhausen, waar het afschot niet alleen dient om schade te voorkomen, maar in de eerste plaats om de hobby.

Lid 4: Wildtierencommissie

De onafhankelijke wildtiercommissie is gemodelleerd naar het Genève-model. Zij zorgt ervoor dat dierenwelzijns- en natuurbeschermingsorganisaties inspraak hebben bij reguleringsbeslissingen en dat besluiten op bewijs gebaseerd zijn, niet op de jachtideologische mythen waarmee de Lobby van de recreatieve jacht haar praktijk legitimeert.

Lid 5: Natuurlijke regulering en coëxistentie

In Schaffhausen is de verbinding van leefgebieden over de landsgrens heen bijzonder belangrijk. Wildcorridors tussen de Randen en de aangrenzende Duitse bosgebieden zijn onmisbaar voor de genetische diversiteit en de natuurlijke verspreiding van soorten. Het huidige systeem van revierjacht fragmenteert deze corridors, omdat elk jachtgezelschap zijn eigen jachtgebied onafhankelijk beheert, zonder grensoverschrijdende coördinatie.

Lid 6: Vergoeding van de gemeenten

Net als in Basel-Landschaft voorziet het initiatief in een kantonnale vergoeding voor het wegvallen van de inkomsten uit jachtverpachting. Voor de meeste gemeenten in Schaffhausen zijn deze pachtinkomsten fiscaal marginaal.

Overgangsbepalingen

De termijn van twee jaar voor de uitvoeringswetgeving en de uitloopclausule van vijf jaar voor bestaande jachtpachtovereenkomsten komen overeen met het Bazelse model. In Schaffhausen kunnen de professionele wildbeheerders worden geïntegreerd in de bestaande kantonnale administratie.

6. Over de tweede paragraaf: bescherming van bedreigde en beschermde diersoorten

Voor Schaffhausen is de tweede paragraaf bijzonder relevant vanwege de grensligging: wilde dieren kennen geen kantons- en landsgrenzen. De bever is aan de Hochrhein en zijn zijrivieren op Schaffhauser grondgebied gedocumenteerd. De terugkeer van de lynx naar de Randen is ecologisch mogelijk en wenselijk. De wolf trekt op zijn zwerftochten regelmatig door grensnabije gebieden. Een grondwettelijk afzien van preventieve regulering zou een signaal zijn dat verder reikt dan het kanton (vgl. de Analyse van het wolvenbeleid op wildbeimwild.com).

De herziene federale jachtwet (art. 7a JSG) machtigt de kantons tot preventieve regulering, maar verplicht hen hier niet toe. Hetzelfde geldt voor afschotvergunningen van individuele dieren volgens art. 12 lid 2 JSG. Met dit artikel maakt het kanton enkel gebruik van zijn bevoegdheid om geen gebruik te maken van een federaalrechtelijke machtiging. Het voorbehoud voor maatregelen bij onmiddellijk gevaar waarborgt dat het kanton aan zijn plicht tot gevarenbestrijding kan voldoen.

7. Kostengevolgen: concreet budget voor Schaffhausen

Hochrekening

Voor Schaffhausen, met een oppervlakte van 298 km² en ongeveer 85'000 inwoners, levert dit de volgende kostenraming op:

Personeelskosten: 240'000 tot 280'000 Zwitserse frank per jaar.Er zijn 2 voltijdse functies nodig voor professionele wildbeheerders. Schaffhausen is qua oppervlakte vergelijkbaar met Genève (282 km²), maar heeft aanzienlijk minder inwoners. Een voltijdse functie bij de kantonale dienst kost, inclusief bijkomende kosten, ongeveer 120'000 tot 140'000 Zwitserse frank per jaar.

Materiële kosten: 50'000 tot 80'000 Zwitserse frank per jaar. Uitrusting, voertuigen, verjaagapparatuur, monitoringinfrastructuur, elektrische afrasteringen, voorlichting.

Schadevergoeding: 30'000 tot 60'000 Zwitserse frank per jaar.Vooral schade door wilde zwijnen aan landbouwgewassen en vraatschade in het bos. Ter vergelijking: de wildschade in het kanton Genève, dat bijna even groot is, bedraagt ongeveer 350'000 Zwitserse frank, waarbij daar een aanzienlijk deel op het conto van duivenschade komt, die in Schaffhausen minder relevant is.

Vergoeding aan de gemeenten: 50'000 tot 100'000 Zwitserse frank per jaar. Voor het wegvallen van de inkomsten uit jachtverpachting.

Wegvallende inkomsten

Met de afschaffing van de recreatieve jacht vervallen de pachtinkomsten uit de jacht op jachtgebieden, geschat op 150'000 tot 300'000 Zwitserse frank per jaar. Daar staan echter de nooit berekende externe kosten van de miliciajacht tegenover (wildongevallen, jachtgerelateerde vraatschade in het beschermingsbos, administratieve lasten, politie- en rechtszaken), die deze inkomsten vermoedelijk ruimschoots overtreffen. In het kanton Genève zijn deze inkomsten sinds 1974 weggevallen, zonder financiële problemen: vóór het jachtverbod waren er meer dan 400 recreatieve jagers actief, tegenwoordig doen drie voltijdse functies hetzelfde werk beter. Sanitaire en therapeutische afschotten door professionele wildbeheerders zijn niet hetzelfde als een regulerende bejaging op basis van jagerslatijn of een verkeerd begrepen 'natuurbeleving' van recreatieve jagers. Een volledige kostenberekening toont aan: de miliciajacht kost de belastingbetaler aanzienlijk meer dan ze oplevert (vgl. «Wat de recreatieve jacht Zwitserland werkelijk kost» op wildbeimwild.com).

Recreatieve jagers in de politiek stemmen tegen natuurbescherming. De lobby van de recreatieve jacht bestrijdt systematisch initiatieven voor biodiversiteit en soortenbescherming. In 2024 bestreed zij het biodiversiteitsinitiatief (63 procent nee). In 2020 sneuvelde de jachtwet, waaraan zij had meegewerkt, bij het referendum (51,9 procent nee). In 2016 torpedeerde de Tessijnse jagersvereniging het Nationaal Park Parc Adula. In de zittingsperiode 2015 tot 2019 stemden recreatieve jagers in het parlement grotendeels tegen milieubelangen. Wie beweert dat recreatieve jagers natuurbeschermers zijn, negeert hun stemgedrag (vgl. Tessijnse jagersvereniging: 30 jaar onzin en Kostendossier).

Totale kosten: 370.000 tot 520.000 Frank per jaar (bruto). Dat komt overeen met circa 4,35 tot 6,10 Frank per inwoner per jaar.

Besparingen en netto meerkosten

Daar staan besparingen tegenover: het kanton hoeft geen jachtpachtadministratie meer te voeren, geen jachtexamens af te nemen en geen jachttoezicht te organiseren. Na correctie voor deze besparingen zouden de Netto meerkosten tussen de 200.000 en 350.000 Frank per jaar bedragen, wat neerkomt op ongeveer 2,35 tot 4,10 Frank per inwoner overeenkomt. De hogere kosten per hoofd van de bevolking ten opzichte van Genève (2,40 Frank) zijn te verklaren door het geringere aantal inwoners bij een vergelijkbare oppervlakte. In absolute cijfers bewegen de kosten zich in een orde van grootte die voor de kantonnale begroting probleemloos draagbaar is.

8. Verenigbaarheid met hogere regelgeving

Het initiatief is in overeenstemming met het federale recht. De federale jachtwet (JSG) laat de regeling van het jachtrecht, het jachtsysteem, het jachtgebied en het jachttoezicht uitdrukkelijk aan de kantons over (art. 3 lid 1 en 2 JSG). De drie jachtsystemen (patentjacht, jachtrevierensysteem en beheersjacht) zijn gelijkwaardig. Het kanton Genève past sinds 1974 de beheersjacht toe en heeft in meer dan 50 jaar nooit een opmerking van federale zijde gekregen.

De beëindiging van de jachtpachtovereenkomsten door niet-verlenging tast de eigendomswaarborg niet aan, aangezien jachtpachtovereenkomsten tijdelijke publiekrechtelijke overeenkomsten zijn waarop geen rechtsaanspraak op verlenging bestaat. Art. 7a JSG biedt de kantons de mogelijkheid tot preventieve regulering, maar verplicht hen daar niet toe. Het initiatief waarborgt de eenheid van materie.

9. Anticiperen op voorzienbare bezwaren

«Schaffhausen heeft bos en landbouw, dat is Genève niet»

De feiten: Genève heeft eveneens aanzienlijke bos- en landbouwgebieden en een vergelijkbare kantonsoppervlakte (282 km² versus 298 km²). Het professionele wildbeheer functioneert daar al meer dan 50 jaar. Het bezwaar wordt weerlegd door de rechtstreekse vergelijking van de oppervlakte.

Korte communicatieve formule: «Schaffhausen heeft 298 km². Genève heeft 282 km². Genève doet het al 50 jaar voor.»

«1.000 handtekeningen zijn te weinig voor echte legitimatie»

De feiten: 1.000 handtekeningen komen overeen met de wettelijke drempel die het kanton Schaffhausen hanteert voor volksinitiatieven. Omdat er geen verzameltermijn is, kan de inzameling zorgvuldig en breed gedragen worden georganiseerd. Op een enkele zaterdag op het Fronwagplatz in Schaffhausen kunnen bij goede organisatie meer dan 100 handtekeningen worden verzameld.

Korte communicatieve formule: «1.000 handtekeningen. Geen termijn. Professionele wildbescherming voor iedereen.»

«De pachtinkomsten gaan verloren»

De feiten: De pachtinkomsten zijn fiscaal gezien marginaal voor de gemeenten van Schaffhausen. Het initiatief voorziet in een kantonnale compensatie. En de wilde dieren worden niet langer voor recreatief plezier gedood.

Korte communicatieve formule: «De pachtinkomsten zijn kleingeld op de gemeentebegroting. Het initiatief geeft een vergoeding, en de dieren blijven leven.»

«De kosten per hoofd van de bevolking zijn hoger dan in Genève»

De feiten: De kosten per hoofd van de bevolking zijn hoger omdat Schaffhausen, bij een vergelijkbare oppervlakte, minder inwoners heeft dan Genève. In absolute cijfers kost het professionele wildbeheer in Schaffhausen echter slechts ongeveer een derde van het Genève-budget. En zelfs de hogere kosten per hoofd liggen tussen de 2,35 en 4,10 Frank per persoon per jaar, minder dan een kop koffie (vgl. Jachtmythen-feitencheck op wildbeimwild.com).

Korte communicatieve formule: «Ongeveer 2,35 tot 4,10 Zwitserse frank per persoon per jaar. Minder dan een kop koffie. Voor professionele bescherming van wilde dieren in plaats van recreatieve jacht.»

10. Samenvatting

Dit initiatief biedt de Schaffhauser bevolking de mogelijkheid om zich uit te spreken voor een modern, bewijsgebaseerd wildbeheer. Met slechts 1’000 handtekeningen en een kantonsoppervlak dat vrijwel identiek is aan dat van Genève, biedt Schaffhausen ideale voorwaarden voor de invoering van het beproefde Geneefse model. De kosten zijn beperkt, de juridische grondslag is geborgd, en de stemplicht zorgt ervoor dat bij een stemming de gehele bevolking wordt gehoord.

Initiatiefcomité «Voor professionele wildbescherming»

[Naam 1], [Naam 2], [Naam 3] …

(Comitéleden volgens kantonaal recht, woonachtig in het kanton)

Contactadres: [Adres van het comité]

Bijlage: Aanvullende documentatie

Het Genèvemodel in detail: wildbeimwild.com/dossiers/genf-und-das-jagdverbot. Uitgebreide weergave van het wildbeheer in Genève sinds 1974 met kosten, populatiecijfers en de ontwikkeling van de biodiversiteit.

Wetenschappelijke studies: wildbeimwild.com/studien-ueber-die-auswirkung-der-jagd-auf-wildtiere-und-jaeger. Verzameling wetenschappelijke studies over de zelfregulatie van populaties wilde dieren.

Jacht in Zwitserland: wildbeimwild.com/warum-die-hobby-jagd-in-der-schweiz-kein-naturschutz-ist. Doorlopend bijgewerkt overzicht van het Zwitserse jachtbeleid.

Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schaffhausen: wildbeimwild.com: Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton SH. Motieven, rechtvaardigingen en sociale dynamieken van de recreatieve jacht in Schaffhausen.

Psychologie van de recreatieve jacht: wildbeimwild.com/category/psychologie-jagd. Analyses van motieven, rechtvaardigingen en sociale dynamieken van de recreatieve jacht.

Wolvendossier: wildbeimwild.com/dossiers/wolf-in-der-schweiz-fakten-politik-und-die-grenzen-der-jagd. Actuele ontwikkelingen in het Zwitserse wolvenbeleid.

Wilde dieren en roofdieren: wildbeimwild.com/category/wildtiere. Informatie over wilde dieren, roofdieren en de coëxistentie van mens en wilde dieren.

Jachtmythes: wildbeimwild.com/dossiers/jagdmythen. Feitencheck over de meest voorkomende beweringen van de lobby van de recreatieve jacht.

Kantonaal volksinitiatief Basel-Stadt: Modeltekst van het initiatief in het kanton Basel-Stadt.

Opmerking over de procedure

Het initiatiefcomité dient de initiatieftekst vóór aanvang van de handtekeningeninzameling in bij de staatskanselarij van het kanton Schaffhausen ter voorafgaande toetsing. Voor het welslagen van het initiatief zijn 1’000 geldige handtekeningen vereist. Er geldt geen wettelijke verzameltermijn. De stemrechtverklaringen mogen bij indiening echter niet ouder zijn dan twee maanden (art. 69 lid 2 nr. 2 kieswet). De indieningsmodaliteiten worden bepaald door de kantonnale wet op de politieke rechten.

Strategische briefing voor activisten

Volksinitiatief «Voor professionele wildbescherming», kanton Schaffhausen Intern werkdocument, stand maart 2026

Samenvatting

Schaffhausen biedt met slechts 1’000 benodigde handtekeningen en een oppervlakte die bijna identiek is aan die van Genève, uitstekende voorwaarden voor een initiatief “Voor professionele bescherming van wilde dieren”. De stemplicht is een strategisch voordeel: de meerderheid die niet jachtgezind is, zal bij een stemming niet thuisblijven. De grootste uitdaging is het feit dat Schaffhausen geen klassiek dierenbeschermingskanton is.

1. Waarom Schaffhausen?

Het killerargument: 298 vs. 282 km². Schaffhausen heeft 298 km², Genève 282 km². Deze vergelijking is zo eenvoudig en overtuigend dat ze elke tegenargumentatie ontkracht. Elke infographic, elke flyer, elke social-media-post zou deze vergelijking moeten bevatten. Beide kantons hebben vergelijkbare aandelen bos- en landbouwgrond. Genève heeft zelfs een zes keer grotere bevolking, wat het wildbeheer daar complexer maakt.

Stemplicht benutten. In geen enkel ander kanton zal de opkomst zo hoog zijn. De meerderheid van de bevolking, die geen recreatieve jagers zijn, stemt mee. De communicatie moet deze meerderheid bereiken.

1.000 handtekeningen. Geen inzamelingstermijn. Zelfs met een klein comité probleemloos haalbaar.

Grensligging als kans. Wildcorridors over de landsgrens vereisen professionele coördinatie, geen recreatieve jacht. Duitsland beschikt met het Nationalpark Schwarzwald al over professionele structuren, waarop Schaffhausen kan aansluiten.

2. Lessen uit Zürich

Fout 1 van Zürich: Confronterende titel. «Wildbeheerders in plaats van jagers» definieerde zich via de tegenstander. Onze titel «Voor professionele bescherming van wilde dieren» is positief.

Fout 2 van Zürich: Het kostenargument bleef onbeantwoord. Onze initiatief bevat een gedetailleerde begroting met controleerbare cijfers.

Fout 3 van Zürich: Geen partijsteun. In Schaffhausen moeten de contacten met de SP, de Groenen en de GLP tijdig worden opgebouwd.

Fout 4 van Zürich: Het Geneefse model werd te weinig gebruikt. In Schaffhausen is de vergelijking van de oppervlakte (298 versus 282 km²) zo overtuigend dat deze alleen al de halve campagne zou kunnen dragen. Het dossier «Genève en het jachtverbod» moet het centrale campagnedocument worden.

3. De tweede paragraaf als verbreding van de coalitie

De soortenbeschermingsparagraaf mobiliseert verder dan de klassieke dierenbeschermingsscene. Bijzonder relevant voor Schaffhausen:

Bever aan de Hoogrijn. De bever is langs de Rijn en zijn zijrivieren op Schaffhauser grondgebied gedocumenteerd. Sinds februari 2025 kunnen de kantons het afschieten van individuele bevers toestaan die aanzienlijke schade veroorzaken. Het initiatief beschermt de bever in het kanton.

Lynx in de Randen. De terugkeer van de lynx naar de Randen is ecologisch mogelijk en zou een winst zijn voor de biodiversiteit.

Grensoverschrijdende netwerkvorming. Een grondwettelijke soortenbescherming zou Schaffhausen aantrekkelijker maken als partner voor grensoverschrijdende natuurbeschermingsprojecten.

4. Analyse van de tegenstanders

De jachtgezelschappen zijn lokaal verankerd en zullen de campagne tegen het initiatief aanvoeren. In een klein kanton zijn persoonlijke relaties sterker dan in Zürich of Basel. De campagne moet zakelijk en niet persoonlijk worden gevoerd.

De gemeenten zullen het verlies van pachtinkomsten betreuren. Het antwoord: de bedragen zijn marginaal, en het initiatief voorziet in een kantonale vergoeding.

Het kostenargument is kwetsbaarder vanwege de hogere kosten per hoofd dan in Genève of Basel. Het antwoord: in absolute cijfers kost het systeem ongeveer 370’000 tot 520’000 Zwitserse frank. Dat is slechts een fractie van het kantonnale budget. En de vergelijking qua oppervlakte met Genève toont aan dat het model op precies deze oppervlakte al 50 jaar werkt (vgl. Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schaffhausen).

5. Communicatiestrategie: de drie kernboodschappen

«Schaffhausen is even groot als Genève. Wat daar al 50 jaar werkt, werkt ook hier.» Het krachtigste argument van de hele reeks: 298 vs. 282 km². Dit cijfer moet in elke communicatie voorkomen.

«Professioneel in plaats van recreatief.» De vraag is niet óf wilde dieren worden beheerd, maar door wie: door vakmensen in het algemeen belang of door particulieren als vrijetijdsbesteding.

«1’000 handtekeningen, geen termijn. Dat is alles wat het nodig heeft.» Een van de laagste drempels van Duitstalig Zwitserland. Een signaal aan heel Zwitserland.

6. Tijdschema

Fase	Inhoud	Tijdsbestek
Vorming comité & voorlopige toetsing tekst	Jurist(e) inschakelen; comitéleden met woonplaats in SH rekruteren	Maand 1–3
Indiening voor voorlopige toetsing	Staatskanselarij Schaffhausen	Maand 3–4
Publicatie & start inzameling	Geen inzamelingstermijn; doel: 1’500+ handtekeningen als buffer.	Maand 4
Contacten met partijen & coalitievorming	Vroege gesprekken met SP, Groenen, GLP; natuurbeschermingsorganisaties betrekken	Maand 1–8
Indiening van de handtekeningen	Staatskanselarij, officiële controle	Maand 10–12
Debat in de kantonsraad	Parlementaire verankering; intensivering van de mediawerkzaamheden	Maand 13–20
Stemcampagne	Laatste mobilisatie, infografieken, stemplicht-strategie	Maand 20–26

7. Campagnemateriaal

Het Genève-dossier op wildbeimwild.com als centraal argumentatiekader.
De Psychologie van de recreatieve jacht in het kanton Schaffhausen als achtergrondmateriaal voor mediacontacten.
Infografiek: oppervlaktevergelijking SH/GE (298 vs. 282 km²) als centraal visueel element.
Lokale media: Schaffhauser Nachrichten, Schaffhauser AZ, Radio Munot, TeleTop.
Stemplicht-strategie: brede voorlichtingscampagne, omdat bij de stemming iedereen moet meestemmen.

8. Aanvullende bronnen

Dit document is een modeltekst van IG Wild beim Wild. Het kan vrij worden gebruikt door activisten, organisaties of initiatiefcomités en worden aangepast aan de omstandigheden in het kanton Schaffhausen.

Feitencheck: de beweringen van de lobby van de recreatieve jacht

De brochure «Die Jagd in der Schweiz schützt und nützt» van JagdSchweiz leest als een reclamefolder, maar de centrale beweringen houden geen stand bij een feitencheck. Tien narratieven onder de loep, van «taak van de staat» en «biodiversiteit» tot «80% instemming»: Dossier: Feitencheck JagdSchweiz-brochure →