Virussen: mens verantwoordelijk voor verspreiding

Pandemieën door ziekmakende virussen die oorspronkelijk van dieren afkomstig zijn, kunnen volgens een nieuwe studie in de toekomst vaker voorkomen: de mens zelf is daar verantwoordelijk voor.

Door de recreatieve jacht op wilde dieren, de handel in deze dieren en de toenemende vernietiging van hun natuurlijke leefgebieden worden de dieren steeds dichter naar de mens gedreven. Hoe nauwer het contact wordt, hoe groter ook het gevaar dat ziekteverwekkers van dier op mens overspringen.

Ongeveer 70 procent van de ziekteverwekkers bij mensen is zoönotisch, wat betekent dat ze, zoals bij het nieuwe coronavirus Sars-CoV-2, op een bepaald moment de sprong – 'spillover' – van dier naar mens maken.

Voor hun studie, die woensdag werd gepubliceerd in het vakblad 'Proceedings of the Royal Society B', onderzochten Amerikaanse onderzoekers rond Christine Johnson van de faculteit diergeneeskunde van de University of California meer dan 140 virussen waarvan bekend is dat ze van dier op mens zijn overgedragen.

Een vergelijking met de Rode Lijst van bedreigde soorten van de Internationale Unie voor het Behoud van de Natuur (IUCN) wees uit dat gedomesticeerde dieren, primaten, vleermuizen en ratten de meeste zoönotische virussen – ongeveer 75 procent – bij zich droegen. Ze liet echter ook zien dat het risico op overdracht het grootst is wanneer een Diersoort door overmatige consumptie door de mens en verlies van leefgebied wordt bedreigd.

Virusbron vleermuizen of schubdieren

“We veranderen het landschap door ontbossing, akkerbouw of veeteelt en door de aanleg of uitbreiding van onze nederzettingen”, zei Johnson tegen het persbureau AFP. “Daardoor nemen ook de frequentie en intensiteit van het contact tussen mensen en wilde dieren toe – en dat schept de perfecte omstandigheden voor de spillover van virussen.”

Wetenschappers zoeken nog naar de exacte overdrachtsroutes van de verwekker van de longziekte Covid-19. Ze vermoeden dat het virus door vleermuizen of schubdieren is overgedragen – beide gelden in China als delicatessen. Daar werden de eerste besmettingen geregistreerd op een dierenmarkt in Wuhan.

Natuurbeschermers hebben naar aanleiding van de pandemie een wereldwijd handelsverbod voor wilde dieren geëist en China heeft het eten van wilde dieren verboden. De milieuorganisatie Greenpeace deed woensdag een beroep op de EU om, ter bescherming van de «gezondheid van iedereen en van de biodiversiteit», aan te dringen op een wereldwijd verbod.

Volgens het WWF floreert de handel in wilde dieren echter nog steeds. In de Maleisische haven Port Klang is volgens opgave van de autoriteiten zes ton «smokkelwaar van Afrikaanse schubdieren» in beslag genomen, verklaarde de milieuorganisatie woensdag. Zij vreest dat hiervoor duizenden dieren hun leven hebben moeten laten, aangezien elke gedroogde schub slechts enkele grammen weegt.