Vertekend biodiversiteitsrapport: politieke beïnvloeding

Het uitgebreide rapport over de stand van de biodiversiteit, dat vorig jaar door het Bundesamt für Umwelt werd gepresenteerd, veroorzaakte bezorgdheid onder deskundigen.

Het bijbehorende persbericht schetste een optimistisch beeld van de situatie. Het agentschap bagatelliseerde de ernst van de situatie.

Maar dat was slechts het topje van de ijsberg, zoals nu blijkt. Zowel in het persbericht als in de wetenschappelijke grondslagen verfraait het Bundesamt für Umwelt, Verkehr, Energie und Kommunikation (UVEK), waartoe het BAFU behoort, rapporten die onvoordelige feiten over biodiversiteit bevatten.

Dit wordt duidelijk in het rapport van het BAFU «Effecten van het actieplan voor biodiversiteit«, gepubliceerd in juni 2023. Het onderzoekt of Zwitserland zijn biodiversiteitsdoelen bereikt.

De vooruitgang op het gebied van biodiversiteit wordt behoorlijk positief voorgesteld. Maar dit komt niet overeen met de werkelijkheid. Een analyse van het gepubliceerde rapport in vergelijking met interne en externe evaluaties die als basis voor het rapport dienden, toont aan dat dit niet klopt.

Daarnaast werden in het BAFU-rapport belangrijke uitspraken, met name over landbouw en waterkracht, geherformuleerd of geschrapt. Dit blijkt uit een analyse van de krant «Die Republik», die het gepubliceerde rapport vergeleek met interne versies die op basis van de wet op de informatievrijheid door Die Republik waren opgevraagd.

Dit zijn slechts enkele van de omstreden wijzigingen in het BAFU-rapport. Gegevens die wijzen op de toenemende dreiging voor de biodiversiteit, alsook op het feit dat de huidige maatregelen ontoereikend zijn en Zwitserland zijn doelen niet bereikt, werden veranderd of afgezwakt.

Intimiderend interne werking van het secretariaat-generaal

Ondanks de wijzigingen verklaart het BAFU in een korte reactie aan Republik: «Het is gebruikelijk om veranderingen in het productieproces aan te brengen. De gepubliceerde versie van het rapport is gebaseerd op feiten en gegevens die op de juiste manier moeten worden weergegeven.»

Over de personen die verantwoordelijk zijn voor de wijzigingen geeft het bureau geen informatie vrij. De meest directe ingrepen vonden echter plaats in de versie die het BAFU heeft opgesteld voor het secretariaat-generaal van het UVEK. Dit wijst erop dat het personeel van SVP-bondsraadslid Albert Rösti, die het departement sinds 2023 leidt, in het rapport heeft ingegrepen.

Zoals Republik eerder al onthulde, stuurt Röstis secretaris-generaal Yves Bichsel het departement met rücksichtslose methoden richting de lijn van de SVP, waarbij wetenschappelijke grondslagen worden omzeild.

Dit betekent dat economische belangen voorrang krijgen, of het nu gaat om landbouw of waterkracht, terwijl milieubescherming wordt verwaarloosd. Bovendien was Rösti vóór zijn verkiezing tot bondsraadslid voorzitter van de Schweizerischer Wasserwirtschaftsverband.

De Academie van Natuurwetenschappen van Zwitserland wijst in een reactie op het onderzoek van Republik erop dat de biodiversiteit in Zwitserland ondanks steunmaatregelen nog steeds afneemt.«Feiten kunnen uit een rapport worden geschrapt, maar verliezen daarmee niet hun geldigheid.»

«Deze wijzigingen tonen de poging om de problemen op het gebied van biodiversiteit in Zwitserland te minimaliseren of de situatie mooier voor te stellen dan zij is», zegt Raffael Ayé, directeur van de natuurbeschermingsorganisatie BirdLife Schweiz. «Dat de federale administratie achteraf onwelgevallige uitspraken verwijdert of censureert, is niet transparant en helpt niemand.»

Genegeerde kostbare rapporten

De Bondsraad had zich in 2012 als doel gesteld de staat van de biodiversiteit te verbeteren en had de Zwitserse biodiversiteitsstrategie aangenomen. Binnen deze strategie werden tien doelen vastgelegd die tegen 2020 bereikt zouden moeten zijn. Het bijbehorende actieplan werd echter pas in 2017, met een vertraging van meerdere jaren, uitgevoerd. In 2021 wilde de politiek weten of het plan werkte.

Het BAFU gaf hiervoor opdracht tot vijf externe en één interne evaluatie en vatte de resultaten samen in een effectanalyse van het actieplan. Blijkbaar wilde het departement voor Milieu niet dat de dure evaluatieresultaten van eind 2021 zo bleven staan. Deze toonden aan dat slechts een derde van de maatregelen op koers lag.

Het BAFU voerde nog een evaluatie uit, die positievere resultaten opleverde. Volgens deze interne beoordeling van het BAFU lag eind 2022 meer dan de helft van de maatregelen op koers. Ook hier verdraaide het ambt weer solide onderbouwde conclusies, in de tijd dat Simonetta Sommaruga minister van Milieu was.

Dit is misleidend, bekritiseert Raffael Ayé van BirdLife. Volgens Ayé, die ook deel uitmaakte van de begeleidingsgroep van het rapport, versnelde de federale administratie niet de uitvoering van de projecten, maar verlaagde ze simpelweg de doelstellingen.

Het departement voor Milieu ontkent dit niet. In het rapport staat: «De versnelling van de uitvoering van de werkzaamheden ging gepaard met een verlaging van de doelstellingen en dus van de doeltreffendheid van de maatregelen en projecten ten gunste van de biodiversiteit…». Dit gebeurde volgens de aanbevelingen van de evaluatierapporten, stelt het BAFU vast in een antwoord op een vraag.

Controlecommissie onderzoekt grondig

De Republik informeerde politici over hun onderzoek en de situatie binnen het departement van Rösti. Zij zijn verrast.

Nationale raadslid Martina Munz van de Sociaaldemocratische Partij, lid van de Milieucommissie, zegt: «Ik ben geschokt. Het kan niet zo zijn dat technische rapporten van autoriteiten worden opgesmukt en voor politieke doeleinden worden gebruikt.»

Ook Kathrin Bertschy van de Groene Partij is verward. Tien jaar geleden maakte zij deel uit van de begeleidingsgroep voor de biodiversiteitsstrategie en zegt: «Als de weinige overeengekomen maatregelen niet eens vanuit vaktechnisch oogpunt correct worden beoordeeld, dan is dat om wanhopig van te worden.»

Kantonsraadslid Heidi Z’graggen leidt de subcommissie van de Commissie voor Bedrijfsvoering, die drie jaar geleden in een rapport vaststelde dat de genomen maatregelen ter bescherming van de biodiversiteit niet voldoende doeltreffend zijn. De commissie adviseerde de Bondsraad meer te doen en meer personeel toe te wijzen, met name op het gebied van landbouw, en de subsidies te herzien, die bijdragen aan het verlies van biodiversiteit.

«We onderzoeken momenteel in het kader van de nacontrole of de Bondsraad onze drie aanbevelingen heeft uitgevoerd», verklaart Z'graggen. Over de bevindingen van Republik zegt ze: «In principe zijn wetenschappelijke bevindingen doorslaggevend voor goed geïnformeerde besluiten.» Wat de politiek daarmee doet, is echter een andere vraag. «Het is echter belangrijk dat wordt uitgelegd waarom de aanbevelingen wel of niet worden uitgevoerd.»

De biodiversiteit krijgt momenteel weinig steun in het parlement. De Bondsraad wilde nieuwe maatregelen nemen om het verlies aan soorten tegen te gaan, waaronder het biodiversiteitsinitiatief waarover deze herfst wordt gestemd, maar probeerde dit af te zwakken. Dit initiatief vraagt om meer middelen voor de bescherming van de biodiversiteit en om verankering ervan in de grondwet.

De Kantonsraad wilde echter niet eens debatteren over de federale wet met betrekking tot het initiatief en wees deze meteen af, vooral vanwege de weerstand van de Boerenbond. Hij probeert zelfs het initiatief terug te draaien.

Jaren geleden besloot het parlement dat boeren 3,5 procent van hun landbouwgrond moesten omzetten in biodiversiteitsgebieden. De uitvoering werd twee keer uitgesteld, voor het laatst afgelopen december. Dit terwijl de voorzitter van de boeren, Markus Ritter, deze maatregel had gepromoot als middel om de drinkwater- en pesticide-initiatieven te bestrijden.

De Nationale Raad besloot in februari deze verplichting volledig te schrappen, wat zelfs de Bondsraad omschreef als «schending van de goede trouw». Als de Kantonsraad hiermee instemt, zoals waarschijnlijk is, wordt deze verplichting geschrapt.

Al onder leiding van bondsraadslid Sommaruga gebeurd

De slechte omstandigheden binnen het Federale Milieubureau hebben een lange geschiedenis. Zelfs bondsraadslid Simonetta Sommaruga besloot een van de tien doelen van de Zwitserse biodiversiteitsstrategie niet uit te voeren: de communicatie. De strategie van de Bondsraad bepaalt dat tegen 2020 «de kennis over biodiversiteit in de samenleving voldoende zou moeten zijn». Deze kennis zou op een voor het publiek begrijpelijke manier toegankelijk moeten worden gemaakt, iets wat de Bondsraad in het actieplan opnam.

De bevolking schat de situatie van het soortenverlies in feite positiever in dan die daadwerkelijk is.Volgens enquêtes gelooft de meerderheid dat de biodiversiteit in Zwitserland in goede staat verkeert,hoewel een derde van de soorten en de helft van de leefgebieden in Zwitserland bedreigd zijn.

In een poging om deze kloof tussen perceptie en realiteit te dichten, startte het BAFU in 2020 een omvangrijke communicatiecampagne. Het contract zou bijna 9 miljoen frank kosten, maar werd kort voor de gunning stopgezet door bondsraadslid Simonetta Sommaruga.

Waarom Sommaruga het communicatieproject heeft stopgezet, is onduidelijk. Bekend is dat ze onder druk stond en geen extra aanvalspunt in de Bondsraad wilde creëren, waar ze vaak het onderspit dolf. Mogelijk uit angst voor toenemende beschuldigingen van staatspropaganda. Er werd verwezen naar het biodiversiteitsinitiatief dat destijds werd voorgelegd: vóór een stemming zouden de autoriteiten met mate moeten optreden.

Toch bestaat er een grote leemte in de communicatie over biodiversiteit en maatregelen om deze te behouden. Dat stellen vier van de vijf door het BAFU in opdracht gegeven rapporten over de effecten van het actieplan. Zij adviseerden om deze leemte zo snel mogelijk te dichten.

Tot op heden is dit niet gebeurd. Het rapport van het BAFU over het actieplan wijdt slechts twee zinnen aan dit onderwerp. Er wordt voorgesteld om de «algemene communicatie te versterken».

Dit stelt de bevolking in staat te geloven dat de situatie beter is dan ze werkelijk is, waardoor er minder druk ontstaat om onaangename beslissingen te nemen.

Klimaat van angst

Gezien dit alles is het niet verwonderlijk dat er binnen het Bondsbureau voor Milieu een diepe onvrede heerst. Veel medewerkers verlaten de instelling. Maar niemand wil daarover praten. Zelfs degenen die ontslag hebben genomen, verwijzen de media naar hun voormalige werkgever.

Medewerkers van het BAFU deden in een enquête van de Bondspersoneelsvereniging in augustus 2022 uitspraken die de bevindingen van Republik bevestigen. Zij bekritiseren dat vakkennis vaak minder zwaar weegt dan politieke overwegingen. Ze hebben het gevoel dat van hen wordt verwacht dat ze het gewenste standpunt van boven verdedigen, in plaats van het vakkundig juiste. Dit wordt ervaren als sterk hiërarchische controle.

De directeur van het BAFU, Katrin Schneeberger, kwam onder kritiek te staan. In het enquêterapport wordt gesproken van «gebrek aan duidelijk en krachtig optreden en betrokkenheid bij milieuzaken». In plaats van de wettelijk vastgelegde milieukwesties te verdedigen, zou het alleen om compromissen gaan.

Het slechte aanzien van Schneeberger onder de medewerkers houdt aan, zoals de recentste enquête van het Federale Personeelsbureau laat zien. De ontevredenheid over de «hoogste leiding» binnen het BAFU is opvallend groot en is het afgelopen jaar nog toegenomen.

Een verlengde arm van de politiek

Het BAFU was al onder Albert Rösti, die begin 2023 de leiding overnam, sterk gericht op het in overeenstemming brengen van vakkennis met de politiek, in plaats van de politiek objectieve vakkennis te leveren. Daarom is het voor zijn team eenvoudig om deze twijfelachtige tendens voort te zetten. De verfraaiing van het biodiversiteitsrapport wijst erop dat ze daartoe bereid zijn.

Het Bundesamt für Umwelt geeft geleidelijk zijn rol als wetenschappelijk onderbouwd kenniscentrum op. Het loopt het risico te verworden tot een verlengde arm van de politiek, een soort verfraaiings- of propaganda-agentschap. Dit moet serieus worden genomen, omdat daarmee de noodzakelijke grondslagen voor onderbouwde besluitvorming op basis van de best beschikbare kennis verloren gaan.

En ook kostbare tijd gaat verloren. Terwijl de overheid en de Bondsraad doen alsof ze effectief willen handelen, zet het uitsterven van soorten onverminderd door. De grondslag van het leven verdwijnt onzichtbaar en onherstelbaar.