Steeds minder insectenetende vogels in Europa

Of het nu gaat om de witte kwikstaart, de graspieper of de boerenzwaluw – het aantal vogels dat van insecten leeft, is de afgelopen 25 jaar Europawijd duidelijk gedaald. Gemiddeld nam het aantal van deze vogels met 13 procent af, volgens een studie die is gepubliceerd in het vakblad «Conservation Biology».    

De wetenschappers van het Senckenberg Biodiversiteit en Klimaat Onderzoekscentrum en het Duitse Centrum voor integratief biodiversiteitsonderzoek schrijven deze ontwikkeling niet alleen toe aan de insectensterfte, maar vooral ook aan veranderingen in de agrarische landschappen. Op akkers, weiden en graslanden zijn de populaties van de daar levende vogels namelijk bijzonder sterk afgenomen.    

Nog schokkendere cijfers noemde twee maanden geleden de Duitse natuurbeschermingsorganisatie Nabu, onder verwijzing naar een telling van de European Bird Census Council. Daaruit bleek dat de akkervogels in de jaren 1980 tot 2017 Europawijd met 56 procent waren afgenomen. De periodes van beide tellingen verschilden echter. Bovendien werden in het oudere onderzoek niet alleen insecteneters, maar ook zaadeters meegeteld.

Verlies van voedsel en broedplaatsen 

Het is waarschijnlijk een combinatie van veel factoren: verlies van insecten en daarmee voedselgebrek, verlies van heggen en daarmee broedplaatsen, bodemverharding

zegt Katrin Böhning-Gaese

over de mogelijke oorzaken van de achteruitgang en de rol van de moderne landbouw. Bij de insecteneters onder de akkervogels is de afname veel sterker dan bij de insecteneters onder de bosvogels.  

Naast het intensieve gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zijn er met de trend naar grootschalig geteelde monoculturen steeds meer heggen, akkerranden en braakliggende gronden verloren gegaan; veel weilanden en graslanden worden omgezet in akkerland. Daardoor wordt het voor insecteneters moeilijker om voedsel en broedplaatsen te vinden. Koudeminnende soorten komen bovendien onder druk te staan door de klimaatverandering.    

Vogels zijn hier indicatoren voor een 'industriële' landbouw met haar negatieve effecten op de biodiversiteit, zei Böhning-Gaese, die ook directeur is van het onderzoekscentrum voor biodiversiteit en klimaat. Op veel niveaus valt er tegenwicht te bieden:

Dat begint bij het landbouwbeleid in Brussel en loopt via ruimtelijke ordeningsbesluiten van gemeenten tot de bevordering van de biologische landbouw, de lokale afzet van biodiversiteitsvriendelijk geproduceerde levensmiddelen en de bereidheid van consumenten om meer te betalen voor dergelijke levensmiddelen.

Katrin Böhning-Gaese

Ongeveer de helft van alle vogelsoorten in Europa voedt zich met insecten. Volgens de studie gaat het de insecteneters echter niet overal even slecht: in de meeste leefgebieden namen slechts enkele soorten af, aldus het rapport.

Vogelrichtlijn wordt 40   

De Nabu eiste intussen effectieve beheerplannen voor vogelbeschermingsgebieden en de consequente vervolging van de jacht op zangvogels in het Middellandse Zeegebied. Hoewel de Europese Vogelrichtlijn, die op 2 april 40 jaar oud wordt, een van de meest succesvolle en vooruitstrevende natuurbeschermingswetten ter wereld is, is zij ook na 40 jaar nog niet volledig uitgevoerd, zei Leif Miller, federaal directeur van de Nabu.  

Het grote zwakke punt is de ontbrekende werkzaamheid in de breedte, zo klonk het met het oog op de Europese vogeltelling: terwijl veel zeldzame soorten zich dankzij de beschermingsmaatregelen inmiddels goed ontwikkelen, is bij de populaties van wijdverbreide 'gewone vogelsoorten' een inzinking te zien.