Nationaal Park Engadin

Niet ver van de Ofenpas ligt het oudste nationale park van Zwitserland – een landschap dat al 100 jaar zonder menselijk ingrijpen bestaat.

Het oppervlak van 170 vierkante kilometer komt overeen met de grootte van het vorstendom Liechtenstein.

hertens bewegen zich daar op klaarlichte dag vrij rond en zijn de grootste in het wild levende planteneters van Zwitserland.

In het nationaal park leven 35 verschillende zoogdiersoorten, 73 vogelsoorten, 5 reptielen- en 3 amfibieënsoorten, 227 vlindersoorten (waarvan 108 dagvlinders), 34 libellen- en 205 keversoorten, evenals 99 landslakken en grote schelpdieren.

De overgang van veeweide naar weide voor wilde dieren leidde tot een geheel nieuwe biodiversiteit, deels zelfs tot een verdubbeling. De beslissende factor voor elke natuurlijke ontwikkeling is tijd. In de winter komen de regulatiemechanismen van een aan zichzelf overgelaten natuur het duidelijkst naar voren.

Ook lammergieren en Steenbok werden ooit door recreatieve jagers genadeloos bejaagd tot ze uitgeroeid waren en later door mensen weer teruggebracht.

De alpensteenbok is een geitensoort die zich bijzonder thuisvoelt in het hooggebergte. Het leefgebied van de steenbokken ligt in de hoogten tussen de boomgrens en de ijsgrens. Alleen in de winter dalen ze ook af naar lagere gebieden. De steenbok is het wapendier van Graubünden en kan niet zo goed overweg met een beweeglijke ondergrond. Met een lichaamsgewicht van meer dan 100 kilogram wijken steenbokken sneller voor sneeuw uit.

Ironisch genoeg heeft het Engadin de steenbokken te danken aan de jachtbezeten Italiaanse koning Vittorio Emanuele II. Italiaanse stropers brachten steenbokkalfjes uit het jachtgebied van de koning (nationaal park Gran Paradiso) in de Valle d'Aosta naar Zwitserland. Stropers waren in die tijd vogelvrij voor de jachtopzieners, en op smokkel stond de doodstraf. De steenbokkalfjes waren destijds ongeveer evenveel waard (800 frank per stuk) als een middenklasseauto van tegenwoordig. In een avontuurlijke smokkelactie kwamen in juni 1906 eerst twee geitjes en één bokje van Italië naar Zwitserland. Stropers hadden ze in het koninklijke jachtgebied gestolen, nadat ze de moederdieren hadden misleid, waarbij erop werd gelet dat de jongen al de eerste moedermelk (colostrum) hadden gekregen, wat hen weerbaarder maakte. Vervolgens droegen ze de dieren van de Gran Paradiso over naar Wallis. Tussen 1906 en 1933 kwamen op deze manier 59 gesmokkelde steenbokkalfjes terecht in het Wildpark Peter und Paul in St. Gallen. In 1920 werden in het Zwitserse Nationale Park enkele steenbokken uit het wildpark uitgezet. Tegenwoordig leven er in Zwitserland weer zo'n 15.000 steenbokken, allemaal van Italiaanse afkomst.

Lammergieren, met een spanwijdte van bijna 3 meter, zijn de grootste vogels van de Alpen. Lammergieren hebben een voorkeur voor botten en beenmerg. Het zijn gespecialiseerde aaseters en ze profiteren van de strengheid van de winter. De lammergier, die tot 7 kg kan wegen, verdween rond 1890 uit het Engadin en werd lange tijd ten onrechte beschuldigd van het roven van schaapslammeren. Na de steenbokken zijn de lammergieren het tweede grote succesverhaal van de herintroductie in het Engadin. Tussen 1991 en 2007 werden ongeveer 26 jonge lammergieren vrijgelaten bij de Ofenpass. In 2007 broedde het eerste lammergierpaar. Met meer dan 500 km² hebben lammergieren veel ruimte nodig. De herintroductie is een grensoverschrijdend project dat alleen mogelijk is dankzij internationale inspanningen.

De steenarend is ternauwernood aan uitroeiing ontsnapt. Dankzij betere milieuomstandigheden en vooral het jachtverbod in het Zwitserse Nationaal Park is hun aantal duidelijk gegroeid. De «koning der lucht» profiteert van ideale leefomstandigheden: hier vindt hij de uitgestrekte open en half open landschappen van de alpiene en subalpiene hoogtezone en veel mogelijkheden om arendsnesten te bouwen in moeilijk toegankelijk terrein. Volwassen arenden leven in paren en verdedigen territoria van 30 tot 90 km². De Alpen zijn volledig bezet met steenarendterritoria. In de zomer voeden steenarenden zich voornamelijk met marmotten. In de winter vormt aas van hoefdieren een groot deel van hun voedsel.

De steenarend heeft tegenwoordig geen natuurlijke vijanden meer. Toch groeien de arendpopulaties niet ongeremd. Hoe meer arenden er in het luchtruim rondvliegen, hoe groter de onderlinge concurrentie wordt. Als een arendpaar het nest voortdurend moet verlaten om zijn territorium te verdedigen, verwaarloost het zijn broed. Onderzoeksresultaten tonen inderdaad aan dat het broedsucces van de steenarend afneemt naarmate het aantal territoria toeneemt. Dit voorbeeld laat ook goed zien dat de natuur zichzelf reguleert als je haar de ruimte geeft.

Gerelateerde dossiers en bijdragen:

• Dossier: De steenbok in Zwitserland
• Dossier: Het edelhert in Zwitserland
• Dossier: De marmot in Zwitserland
• Dossier: Jacht en biodiversiteit
• Dossier: Jachtverbod Zwitserland
• Nationaal Park Noordelijk Zwarte Woud wordt jachtvrij
• Dossier: Genève en het jachtverbod