Biodiversiteit Zwitserland: Ook een jachtprobleem

Ondanks plaatselijk positieve ontwikkelingen is de achteruitgang van de diversiteit aan levende soorten niet tot stilstand gekomen, en meer dan een derde van alle soorten blijft bedreigd.

In de chaos waarin de natuur na decennia van “hegen en koesteren” door de recreatieve jagers verkeert, is dat niet verwonderlijk. Politiek gezien stemmen recreatieve jagers altijd tegen nationale parken, natuur of de bescherming van bedreigde soorten. Zwitserland bungelt ook in heel Europa onderaan als het gaat om het aanwijzen van beschermde gebieden voor de biodiversiteit. Het zijn precies altijd ook deze kringen van recreatieve jagers met hun lobbywerk die via de politiek, media en wetten al decennialang verantwoordelijk te stellen zijn. Zij zijn het die eigentijdse, ethische verbeteringen op het gebied van dierenwelzijn stelselmatig blokkeren en de serieuze dier- en soortenbescherming saboteren.

Na meer dan honderd jaar van zogenaamd weidelijk “hegen en koesteren” zijn talrijke soorten nog steeds verdwenen of bedreigd. Daaronder de eland en de wisent evenals talrijke vogelsoorten. Tegelijk heeft de wolf zich opnieuw gevestigd en wordt vandaag de dag politiek intensief gereguleerd. Andere soorten staan alweer op de wachtlijst van de recreatieve jagers.

Deze wetenschappelijke bevinding levert een harde basis waarop politiek, media en samenleving zich eindelijk serieus moeten baseren.

Het SCNAT-totaaloverzicht bevestigt dat de druk van de mens op de biodiversiteit in Zwitserland nog steeds hoog is. Intensief landgebruik, milieuvervuiling, invasieve uitheemse soorten en de klimaatverandering hebben bovendien een voortdurend negatieve invloed op leefgebieden, soortenaantallen en ecologische verbindingen. Tussen 2014 en 2020 nam bijvoorbeeld de landschapsversnippering met 7 procent toe, en de lichtvervuiling is sinds 1994 bijna verdubbeld. Weliswaar konden de via de lucht aangevoerde stikstofdeposities sinds 1990 worden verminderd, maar de depositie in veel leefgebieden blijft nog steeds te hoog.

Positief is volgens het rapport alleen dat de achteruitgang van de biodiversiteit gedeeltelijk is vertraagd. In bosgebieden is de toestand verbeterd van «slecht» naar «matig», en enkele warmteminnende of mobiele soorten vertonen weer een opwaartse ontwikkeling. In alpiene zones boven de boomgrens blijft de toestand zelfs «goed». Tegelijkertijd moet de toestand in wateren, in bebouwd gebied en in landbouwgebied in dal- en lagere bergzones nog steeds als «slecht» worden beoordeeld.

Deze genuanceerde wetenschappelijke situatiebeoordeling wordt in het publieke debat al te vaak verwaterd ten gunste van simpele verhalen. In jachtpolitieke kringen wordt de recreatieve jacht graag gepresenteerd als een noodzakelijk instrument om de biodiversiteit te waarborgen en evenwichten in het landschapsecosysteem te herstellen. Realistisch gezien komen jachttaken zoals afschotaantallen en revierrationalisatie echter op de tweede plaats achter de dominante oorzaken van het biodiversiteitsverlies. De SCNAT-analyse maakt duidelijk dat landgebruik, habitatvernietiging, versnippering en nutriëntendeposities centrale aanjagers zijn, die ver uitstijgen boven de invloed van de jacht en structurele beleidsmaatregelen vereisen.

Juist in landbouw- en bebouwde gebieden tonen monitoringgegevens en veldwaarnemingen aan hoezeer leefgebieden gefragmenteerd en ecologisch verarmd zijn. Soorten als de haas, dagvlinders of amfibieën worden hier blootgesteld aan duidelijke belastingen, die door intensieve bewerking, monoculturen en het gebruik van pesticiden worden versterkt. In de SCNAT-analyse wordt benadrukt dat bevorderingsmaatregelen van de bond, kantons, gemeenten en maatschappelijk betrokkenen weliswaar effect hebben, maar dat deze meestal lokaal of regionaal blijven en niet voldoende zijn om een landelijke trendomslag te bereiken.

Een bijzonder probleem is de discrepantie tussen perceptie en wetenschappelijke realiteit. Het SCNAT-overzicht benadrukt dat veel mensen de toestand van de biodiversiteit in Zwitserland aanzienlijk beter inschatten dan die werkelijk is. Deze verkeerde inschatting hangt minder samen met de lokale omgeving dan met politieke opvattingen en mediale verhalen, die nationale ecologische crises graag uitzitten of bagatelliseren.

Terwijl in jachtkringen vaak de roep om meer afschot, «regulering» of symbolisch «wildbeheer» luid klinkt, toont het wetenschappelijke bewijs aan dat de grote hefbomen voor biodiversiteitsbescherming op andere niveaus liggen. Het herstel van wateren, het verbinden van leefgebieden, het verlagen van stikstof- en fosforuitstoot, het verminderen van bodemafdekking en een biodiversiteitsvriendelijk landbouwbeleid zijn maatregelen die de SCNAT-analyse als noodzakelijk benoemt om het aanhoudende verlies af te remmen en op lange termijn een ommekeer in te leiden.

De taak bestaat er nu in deze wetenschappelijk onderbouwde inzichten in het centrum van het debat te plaatsen en jachtgerelateerde schijnoplossingen niet als vervanging voor echt ecologisch beleid te laten dienen. Alleen zo kan het cultureel vertekende beeld van een intact, biodiversiteitsrijk Zwitserland worden vervangen door een op feiten gebaseerde publieke perceptie, die het mogelijk maakt de werkelijke oorzaken van het uitsterven van soorten doeltreffend aan te pakken.