Klimaatverandering beïnvloedt het gedrag van trekvogels

Trekvogels laten zich door het langdurig warme en droge weer nauwelijks van hun vliegschema afbrengen. Er zijn echter aanwijzingen dat de klimaatverandering hen op de lange termijn parten speelt.

Eigenlijk zijn de vogels goed voorbereid op hitte en droogte, legt bioloog Livio Rey, woordvoerder van het Vogelwarte Sempach, uit. Met een lichaamstemperatuur van ongeveer 42 graden en een buitengewoon lage waterbehoefte zijn ze uitstekend gewapend tegen weer zoals dat deze zomer heerste.

In drie dagen naar Spanje

Over het algemeen heeft het weer invloed. Voor zogenaamde korteafstandstrekkers, die binnen Europa naar hun overwinteringsgebied vliegen, is het echter minder een probleem. Rode wouwen die door het Vogelwarte Sempach van een zender waren voorzien, zijn bijvoorbeeld binnen drie dagen van Zwitserland naar Spanje gevlogen.

Als de winters warmer worden, vinden ze ook in Zwitserland meer voedsel en kunnen ze hier langer blijven. Dat is bijvoorbeeld te zien bij kwikstaarten, spreeuwen, houtduiven, witte ooievaars en dus ook rode wouwen: «Ze kunnen relatief snel reageren: als het plotseling koud wordt, zijn ze snel in Spanje», zegt Rey.

Op het verkeerde moment op de bestemming

Problematischer wordt het echter voor de zogenaamde langeafstandstrekkers, die de winter ten zuiden van de Sahara doorbrengen. «Ze hebben geen idee hoe het weer bij ons is», zegt Rey. Hun «genetische programma» vertelt hun wanneer ze moeten vertrekken. De natuur heeft het zo ingericht dat er op dat moment ook het meeste voedsel beschikbaar is. Door de klimaatopwarming kan dat veranderen: er dreigt een zogenaamde «mistiming».

De gevolgen daarvan kunnen een slecht broedsucces zijn, of de vogels zijn niet in topconditie. «Als ze dan naar Afrika naar hun overwinteringsgebied vliegen, sterven er meer individuen, omdat ze in minder goede conditie aan de vlucht beginnen», zegt de vogelspecialist, «en dat kan op de lange termijn problematisch worden voor een vogelsoort.»

Studie toonde eerste gevolgen aan

Een studie van het Vogelwarte Sempach uit 2003 liet zien dat langeafstandstrekkers hun migratie aanzienlijk eerder beginnen dan korteafstandstrekkers, bij wie een vertraagde migratie werd vastgesteld. Blijkbaar probeerden de langeafstandstrekkers de Sahelzone te doorkruisen voordat daar het droge seizoen begint.

Voor deze bevindingen waren gedurende een periode van 42 jaar 65 vogelsoorten geregistreerd bij het ringstation van het Vogelwarte Sempach op de Col de Bretolet in de Walliser Alpen. Daar worden jaarlijks 10.000 tot 20.000 vogels van meer dan 100 soorten geringd. Meer over wilde dieren en over Biodiversiteit.