VS: Aziatische moordhoornaars met succes uitgeroeid

De enorme «moordhoornaar», die ooit gevreesd werd als bedreiging voor insecten, landbouw en menselijk welzijn, is in de Verenigde Staten uitgeroeid.

De Aziatische hoornaar is wat kleiner dan de Europese hoornaar en donkerder van kleur. Ze loert op bijen bij hun korf en doodt hen tijdens de vlucht. Tot 50 bijen verslindt ze per dag. Andere bijen, die nectar zouden moeten verzamelen, durven vanwege het gevaar niet meer naar buiten.

De Aziatische hoornaar wordt door mensen als vredig en schuw beschouwd. Maar wanneer ze het nest bedreigd ziet, reageert ze agressief. Perfide: bij een steek plaatst ze een geursignaal dat soortgenoten als het ware het doelwit aanwijst en hen ook agressief maakt – op de eerste steek dreigen dan verdere steken van andere aanvliegende hoornaars te volgen.

Nipte ontsnapping aan de moordhoornaar

De strijd tegen de enorme moordhoornaar begon toen verbijsterde imkers op een griezelige manier onthoofde honingbijen aantroffen. Al snel volgden agressieve vang- en opsporingstechnieken.

Specialisten van de overheidsinstanties trokken dikke beschermingspakken aan en naderden voorzichtig de hoornaarsnesten om deze met precaire methoden te verwijderen. Het duurde jaren voordat de laatste hoornaar met lege handen opdaagde. Dit resultaat was niet gemakkelijk te bereiken.

Het ministerie van Landbouw van de staat Washington en de inspectiedienst voor dier- en plantgezondheid van het Amerikaanse ministerie van Landbouw, vertegenwoordigd door hoofd van het schadeplaagprogramma Sven Spichiger en zijn plaatsvervangend hoofd Nicole Russo, zijn de sleutelfiguren in dit succesverhaal.

In de frontlinie

De personen die de strijd tegen dit insect hebben aangevoerd, waren bezorgd over de mogelijkheid van een permanente indringer.

«Als entomoloog houd ik me nu al meer dan 25 jaar met dit onderwerp bezig, en het is een zeldzame dag waarop mensen daadwerkelijk een overwinning boeken op de insecten», zei Sven Spichiger aan het einde van het maandenlange opsporingsseizoen.

De dramatische inspanning om de nesten te vinden en uit te roeien, dwong alle betrokkenen om waakzaam te blijven, vallen te plaatsen, lokale haveninspecteurs op te leiden en onvermoeibaar te werken om elke gemelde waarneming te onderzoeken.

Het project vereiste hulp van alle kanten

Oplettende omwonenden belden de meldpunten. Buitenteams rustten reusachtige moordhoornaars uit met kleine zenders. Nesten die in de buurt van de Canadese grens werden ontdekt, werden zorgvuldig afgezet.

Toch blijven veel instanties alert. De Animal and Plant Health Inspection Service van het Amerikaanse ministerie van Landbouw noemde de succesvolle inspanningen een «mijlpaal» die gevierd moest worden.

Hoe zijn de moordhoornaars hier terechtgekomen?

Deskundigen weten niet precies via welke weg de moordhoornaar hier oorspronkelijk terecht is gekomen. Sommigen vermoeden dat ze zich verstopt kunnen hebben in een vrachtcontainer.

Zonder eenduidig bewijs is er geen garantie dat een hernieuwde introductie niet opnieuw zal plaatsvinden.

Mogelijke toekomstige ontdekkingen zullen waarschijnlijk een snelle reactie uitlokken. Nieuwe waarnemingen blijven mogelijk, en de teams zullen deze verder in de gaten houden.

Functionarissen in Washington zeggen dat elke verdere activiteit met dezelfde intensieve aandacht zal worden gevolgd als voorheen. De lessen uit het verleden zullen alle toekomstige inspanningen sturen, zodat niemand een risico wil nemen.

Buiten de Verenigde Staten hebben de angsten rondom hoornaars ook andere landen opgeschrikt.

In delen van Europa werd alarm geslagen nadat een verwante soort, de zuidelijke reuzenhoornaar, in Noord-Spanje opdook, wat onderzoekers ertoe aanzette te waarschuwen dat verdere uitbraken zouden kunnen volgen als deze niet onder controle worden gebracht.

De wijde verspreiding van soortgelijke insecten toont dat het geen beperkt probleem is. Wetenschappers wijzen op de klimatologische omstandigheden, het wereldwijde scheepvaartverkeer en de veranderende ecosystemen als redenen voor het opduiken van deze insecten op ongewone plekken.

Meer dan alleen een naam

De hoornaar zorgde ooit onder verschillende bijnamen voor opschudding in de media. Velen herinneren zich de benamingen «Aziatische reuzenhoornaar» en «moordhoornaar», maar deskundigen hebben een naam vastgesteld die zij treffender vinden.

Volgens de Entomological Society of America past de benaming «Noordelijke reuzenhoornaar» beter bij het verspreidingsgebied en vermindert deze tegelijkertijd problematische associaties.

Deze verandering kan iedereen helpen over het insect te praten zonder het aan een bepaalde regio te koppelen of onnodige speculaties op te wekken.

Wat werkelijk belangrijk was

Het potentieel van de reuzenhoornaar om honingbijenvolken en andere nuttige insecten te schaden, heeft ecologen, imkers en boeren alarm doen slaan.

Een enkel hoornaarsnest kan, als het ongehinderd blijft, tot ernstige verliezen bij belangrijke bestuiverpopulaties leiden. Veel deskundigen wisten dat een verspreiding van de soort geen kleinigheid zou zijn.

Onderzoeken naar het gedrag van de Noordelijke reuzenhoornaar (Vespa mandarinia) wijzen erop dat deze hoornaars snel bijenkorven kunnen binnendringen, en hun steken zijn ook voor mensen en andere dieren pijnlijk.

Belangrijke lessen uit de moordhoornaars

Een positieve inzicht uit deze situatie is dat duidelijke communicatie en betrokkenheid van de gemeenschap zich kunnen uitbetalen. Vroegtijdige opsporing en snelle reactie hebben gewerkt.

Het sterke netwerk van autoriteiten, wetenschappers en omwonenden sloeg alarm, spoorde elke mogelijke hoornaar op en voorkwam dat deze zich naar andere gebieden verspreidde.

De autoriteiten hebben bovendien diverse inspecteurs op belangrijke inreispunten opgeleid en van materiaal voorzien. Het hele scenario was gespannen, maar maakte duidelijk hoe mensen samen kunnen komen om een serieuze dreiging voor het milieu te stoppen voordat deze tot een aanhoudende crisis wordt.