Drinkwaterinitiatief: pesticiden en overbemesting stoppen

Pesticiden en veel te grote veestapels, kunstmatig opgedreven door de import van veevoer, veroorzaken in Zwitserland grote milieu- en waterproblemen.

Een miljoen mensen krijgen momenteel drinkwater geleverd dat met pesticiden is verontreinigd en de wettelijke maximumwaarde voor levensmiddelen overschrijdt, soms tot wel 20 keer. Ook het nitraatgehalte van het grondwater in het hele Zwitserse Middenland is aanzienlijk verhoogd. Nitraat in drinkwater verhoogt, ook onder de grenswaarde, het risico op darmkanker. Maatregelen bij de grootste veroorzaker, de landbouw, zijn daarom geboden. De som van de hele giftige cocktail die de Zwitserse boer op de akkers dumpt, treft ook de wilde dieren zwaar. Van alle landen in Europa worden in Zwitserland per hectare de meeste pesticiden uitgebracht.

Wetenschap en bondsinstanties waarschuwen dat ook de ecologie van de wateren en de biodiversiteit sterk worden bedreigd door pesticiden en overbemesting. Van de wettelijk vastgelegde milieudoelen haalt de landbouw tot op heden geen enkel doel volledig. In de toekomst mogen overbemesting en het gebruik van pesticiden en antibiotica niet langer door de belastingbetaler worden gesubsidieerd.

Met de gier komen ziekteverwekkers op de akkers terecht. De verdenking is zwaarwegend: melkkoeien, fokvarkens of paarden, maar ook wilde dieren zoals reeën, wilde zwijnen of hazen zouden zich al jaren kunnen hebben besmet met zeer besmettelijke bacteriën. Met antibiotica verontreinigde gier kan na het uitrijden op het veld de bacteriegemeenschappen in de bodem verstoren en leiden tot een hogere frequentie en overdraagbaarheid van antibioticaresistentie.

Ook bij in het wild levende dieren neemt de diagnose kanker in zorgwekkende mate toe door milieugiffen, zoals overbemesting, ophoping van zware metalen in de bodem, pesticiden, verhoogde fosforgehaltes in het water, nitraatbelasting van het water, residuen van gewasbeschermingsmiddelen in het drinkwater enzovoort.

Schadelijke subsidies omleiden

Tegelijkertijd subsidieert Zwitserland zijn landbouw jaarlijks met circa 3,5 miljard frank aan belastinggeld. Het grootste deel van de subsidies – maar liefst 82 % – vloeit naar de bijzonder schadelijke dierlijke productie, die kunstmatig wordt opgevoerd met geïmporteerd voer. Met de voedingswaarde van het geïmporteerde voer zou de helft van de Zwitserse bevolking gevoed kunnen worden.

Daarom richt de drinkwaterinitiatief zich op de subsidies. In plaats van milieu-, klimaat- en waterschade te blijven bevorderen, moet het belastinggeld een toekomstbestendige, pesticidevrije landbouw mogelijk maken.

Het doel is een landbouw die duurzaam zorgt voor gezonde voeding en schoon drinkwater, haar milieu- en klimaatdoelen bereikt en zich aan de wateropbeschermingswetten houdt. Dat is al tientallen jaren niet het geval.

Initiatiefneemster Franziska Herren

Biologische boeren steunen initiatief

Namens de talrijke ondersteunende boeren spraken biologisch boer Markus Bucher en biologisch wijnbouwer Roland Lenz tijdens een persconferentie. Zij benadrukten dat de kennis voor een duurzame, waterbesparende productie allang beschikbaar is en al tientallen jaren door duizenden boeren en boerinnen wordt toegepast. «Het drinkwaterinitiatief betekent voor mij een gigantisch ontwikkelingspotentieel voor landbouwers en nevenbedrijven, maar ook voor onderzoek en onderwijs», zei Bucher. Roland Lenz vulde aan dat hoge productiviteit en ecologie geen tegenstelling vormen: «Onze wijngaarden zijn levendige plekken waar inheemse planten en dieren zich thuis voelen en waar de biodiversiteit voor ons werkt.»

Zwitserse dierlijke productie sterk afhankelijk van geïmporteerd voer

Momenteel veroorzaakt de Zwitserse landbouw met haar voerimporten 100’000 ton overtollige stikstof, wat leidt tot een landelijke overbemesting van water en landschap en tot een snelle achteruitgang van soorten. De natuurlijke balans tussen het aantal dieren en het voeroppervlak is van centraal belang voor de vorming van bodem.

Zwitserse boeren zijn daarnaast ook nog de grootste fijnstofvervuilers – met 37 procent van alle fijnstofemissies. Jaarlijks eist fijnstof in Zwitserland 3.700 doden en leidt het tot gezondheidskosten van 4,2 miljard frank (Bron: BAFU).

Antibioticaresistentie grootste gezondheidsbedreiging voor de bevolking

Antibioticaresistentie is volgens de Eidgenössische Fachkommission für biologische Sicherheit (de Zwitserse federale commissie voor biologische veiligheid) de grootste bedreiging voor de gezondheid van de bevolking in Zwitserland. Zonder antibiotica is intensieve zorg niet mogelijk en zijn veel ziekten niet meer te bestrijden. Door het overmatige gebruik van antibiotica in de intensieve veehouderij neemt resistentie steeds verder toe en wordt deze met de mest op akkers en weilanden uitgereden. Preventieve toediening van antibiotica is bij diervriendelijke huisvesting en aangepast management overbodig. Het preventieve gebruik van antibiotica in de veehouderij moet stoppen.

Initiatief is klimaatrelevant

Het drinkwaterinitiatief is niet alleen klimaatvriendelijk, maar speelt ook een belangrijke, misschien te weinig bekende rol in de klimaatbescherming. Door een landbouwproductie die de hulpbron drinkwater aanzienlijk minder belast, komen uiteindelijk ook minder broeikasgassen in de atmosfeer terecht.

Klimaatonderzoeker Thomas Stocker

Wat de boerenbond ook verzwijgt: de gevolgkosten van pesticiden voor milieu en gezondheid moeten vandaag de dag door de gemeenschap worden gedragen.